ପୃଥିବୀର ମଧ୍ୟଭାଗରେ, ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଚମତ୍କାରିକ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହାକୁ ସୁଏଳ ପର୍ବତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହି ପର୍ବତ ସମସ୍ତ ଧାତୁରେ ତିଆରି ହୋଇଛି। ଏହାର ସାମ୍ନାରେ ଅଛି ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ପର୍ବତ, ଯାହା ମଣିର ଭଳି ଧଳା ଓ ଚମକୁଛି। ଏହି ପର୍ବତ ନିକଟରେ ଅଛି ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦିବ୍ୟ ସରୋବର—ଅଚ୍ଛୋଦା, ଯାହାରୁ ପବିତ୍ର ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ଅଚ୍ଛୋଦକା ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହି ନଦୀ କୂଳରେ ଅଛି ଦିବ୍ୟ ଓ ବିଶାଳ ଚୈତ୍ରରଥ ଅରଣ୍ୟ। ସେଠାରେ ପର୍ବତ ଉପରେ ମଣିଭଦ୍ର ତାଙ୍କ ଅନୁଚରଙ୍କ ସହିତ ବାସ କରନ୍ତି। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏହି ଯକ୍ଷ ସେନାପତି ତାଙ୍କ ଗୁହ୍ୟକ ସହିତ ଏଠାରେ ବସିଥାନ୍ତି; ଏଠାରେ ମଧୁର ଓ ପବିତ୍ର ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀ ବହୁଛି। କୈଳାସ ପର୍ବତର ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଦିଗରେ, ଏକ ଦିବ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ଔଷଧିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶିବ ପର୍ବତ ଅଛି। ଏଠି ଏକ ଅପୂର୍ବ ସୁଏଳ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହା ସିନାବାର ପାଥରରେ ତିଆରି। ଏହା ସାମ୍ନାରେ ରହିଛି ସୂର୍ୟପ୍ରଭା ପର୍ବତ, ସୁନାର ଚୂଡ଼ା ଓ ରକ୍ତିମ ଆଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ। ଏହାର ତଳେ ଏକ ବଡ଼ ଓ ଦିବ୍ୟ ରକ୍ତିମ ସରୋବର ଅଛି, ଯାହାରୁ ପବିତ୍ର ଓ ପ୍ରବଳ ଲୌହିତ୍ୟ ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହି ନଦୀ କୂଳରେ ଦିବ୍ୟ ଓ ନିର୍ଦୁଃଖ ଅରଣ୍ୟ ଅଛି; ଏହି ପର୍ବତ ଉପରେ ନିୟମିତ ଓ ନିୟତ ଯକ୍ଷ ମଣିଧର ବାସ କରନ୍ତି। ସେ ମୃଦୁ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଗୁହ୍ୟକମାନେ ସହିତ ଅଛନ୍ତି। କୈଳାସର ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମରେ ଅଛି କକୁଦ୍ମାନ ପର୍ବତ, ଯାହା ଔଷଧିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏଠି ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଉଦ୍ଭବ ଏବଂ କକୁଦ୍ମିନଙ୍କ ଜନ୍ମ ସ୍ଥାନ; ଏଠି ଅଞ୍ଜନା ପର୍ବତ ଓ ତିନି ଚୂଡ଼ା ଥିବା ତ୍ରିକକୁଡ଼ ପର୍ବତ ଅଛି। ଏଠି ଏକ ବଡ଼ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହା ପଞ୍ଚ ମହାଭୂତରେ ତିଆରି ଓ ମେଘବିଦ୍ୟୁତ୍ ସଦୃଶ ଚମକୁଛି। ଏହାର ପାଖରେ ମହାନ ଓ ଦିବ୍ୟ ମାନସ ସରୋବର ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସିଦ୍ଧପୁରୁଷମାନେ ବାସ କରନ୍ତି। ଏଠାରୁ ଜଗତ୍ ପବିତ୍ର କରୁଥିବା ସରୟୂ ନଦୀ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ଯାହାର କୂଳରେ ବିଶିଷ୍ଟ ଓ ଦିବ୍ୟ ବୈଭ୍ରାଜ ଅରଣ୍ୟ ଅଛି। ଏଠି ବ୍ରହ୍ମଧାତା ବାସ କରନ୍ତି, ଯିଏ ପ୍ରହେତିତଙ୍କ ପୁତ୍ର, କୁବେରଙ୍କ ଉପାସକ ଏବଂ ଅପାର ଶକ୍ତିର ରାକ୍ଷସ। କୈଳାସର ପଶ୍ଚିମରେ ଅଛି ସମସ୍ତ ଔଷଧିର ଦିବ୍ୟ ପର୍ବତ ଭାରୁଣ, ସମସ୍ତ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯାହା ସୁନା ଶିଳା ଓ ଧାତୁରେ ଶୋଭିତ। ଏହି ପର୍ବତ ଭବଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଏବଂ ସୁନାର ଭଳି ଚମକୁଛି। ସେଠାରେ ଶତଶଃ ସୁନା ଚୂଡ଼ା ଥିବା ଶୃଙ୍ଗବାନ୍ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହା ଆକାଶକୁ ଭେଦ କରୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ। ଏହି ପର୍ବତ ଉପରେ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମହାନ୍ତ ଧୂମ୍ରଲୋହିତ ବାସ କରନ୍ତି। ଏହାର ପାଖରେ ଶୈଳୋଦ ସରୋବର ଅଛି, ଯାହାରୁ ପବିତ୍ର ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ଶୈଳୋଦକା ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହି ଦୁଇ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରେ ଚକ୍ଷୁଷୀ ନଦୀ ପଶ୍ଚିମ ସାଗରକୁ ଯାଏ। କୈଳାସର ଉତ୍ତରେ ଅଛି ସର୍ବଔଷଧ ପର୍ବତ, ଏବଂ ସାମ୍ନାରେ ଅଛି ଧଳା ଏବଂ ହରିତଳରେ ତିଆରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତ। ଏଠି ଅଛି ଦିବ୍ୟ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ଔଷଧିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହିରଣ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ପର୍ବତ, ଏହାର ପାଖରେ ସୁନାର ବାଲି ଥିବା ବିଶାଳ ଦିବ୍ୟ ସରୋବର ଅଛି। ଏଠି ଅନନ୍ଦଦାୟୀ ବିନ୍ଦୁସାର ସରୋବର ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଭାଗୀରଥ ରାଜା ଗଙ୍ଗା ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ବର୍ଷରୁ ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ମୋର ପୂର୍ବଜମାନେ, ଯାଙ୍କ ଅସ୍ଥି ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ପ୍ରକ୍ଷାଳିତ ହୋଇଥିଲା, ସେମାନେ ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଯାଇଥିଲେ; ଏଠି ଦେବୀ ତ୍ରିପଥଗା ପ୍ରଥମେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲେ। ସୋମ ପର୍ବତ ତଳରୁ ସେ ଜନ୍ମ ନେଇ ସପ୍ତ ଧାରାରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲେ; ସେଠି ରତ୍ନମୟ ଯଜ୍ଞସ୍ଥମ୍ଭ ଓ ସ୍ଵର୍ଗୀୟ ସୁନା ମହଳ ଅଛି। ଏଠି ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦେବଗଣ ଯଜ୍ଞ କରି ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲେ; ଏଠି ଚାୟାମୟ ମାର୍ଗ ଓ ତାରାମଣ୍ଡଳ ଅଛି। ରାତିରେ ଏଠି ଦେବୀ ତ୍ରିପଥଗା ଚମକୁଥିବା ଦେଖାଯାନ୍ତି; ସେ ଆକାଶ ଓ ସ୍ଵର୍ଗ ଅତିକ୍ରମ କରି ପୃଥିବୀକୁ ଅବତରିଲେ। ଭବଙ୍କ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅଂଶରେ ବିଦ୍ୟମାନ ଥିବା ସମୟରେ, ଯୋଗଶକ୍ତିରେ ତାଙ୍କୁ ବନ୍ଧି ଦିଆଯାଇଥିଲା; କିଛି ଶକ୍ତିରେ ତାଙ୍କ ଅନେକ ବିନ୍ଦୁ କ୍ରୋଧରେ ପୃଥିବୀରେ ଖସିଗଲା। ସେହି ବିନ୍ଦୁଗୁଡିକରୁ ଅନେକ ସରୋବର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଏହି କାରଣରୁ ଏହାକୁ ବିନ୍ଦୁସାର ବୋଲାଯାଏ। ଏହି ସମୟରେ ଭବଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ଦେବୀ ଅଚାନକ ବନ୍ଧିତ ହେଲେ। ଦେବୀଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ କ୍ରୂର ଭାବନା ବୁଝି, ମୁଁ ଶିଵଙ୍କୁ ନେଇ ପ୍ରବାହ ମାଧ୍ୟମରେ ପାତାଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲି। ତାଙ୍କ ଅଭିମାନ ଦେଖି, ଶଂକର କ୍ରୁଧିତ ହୋଇ, ନଦୀକୁ ନିଜ ଅଙ୍ଗରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ। ସେହି ସମୟରେ, ଭାଗୀରଥଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଦେହ ଦୁର୍ବଳ ଓ ଭୁଖରେ କ୍ଷୀଣ ଦେଖି, ଶଂକର ଚିନ୍ତା କଲେ—"ମୁଁ ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ପୂର୍ବରୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇଛି, ଏହି କଥା ଜାଣି, ମୁଁ କ୍ରୋଧ ଦମନ କରି ବର ଦେଇଛି।" ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କଥା ସ୍ମରଣ କରି, ସେ ନଦୀକୁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଧାରଣ କରି, ପଛରୁ ମୁକ୍ତ କଲେ। ଭାଗୀରଥଙ୍କ ଉପରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଖଡ଼ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା, ଶଂକର ଗଙ୍ଗାକୁ ସପ୍ତ ଧାରାରେ ମୁକ୍ତ କଲେ। ତିନି ଧାରା ପୂର୍ବକୁ, ତିନି ପଶ୍ଚିମକୁ ବହିଲା; ଏପରି ତ୍ରିପଥା ନଦୀ ସପ୍ତ ଶାଖାରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲା। ନଳିନୀ, ହ୍ଲାଦିନୀ, ପାବନୀ—ଏହି ତିନି ପୂର୍ବକୁ; ସୀତା, ଚକ୍ଷୁ, ସିନ୍ଧୁ—ଏହି ତିନି ପଶ୍ଚିମକୁ ବହିଲେ। ସପ୍ତମ ଧାରା ଅନୁଗା, ଭାଗୀରଥଙ୍କ ପଛ ପଛ ଦକ୍ଷିଣକୁ ଗଲା; ଏହିପରି ଭାଗୀରଥୀ ଦକ୍ଷିଣ ସାଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା। ଏହି ସପ୍ତ ନଦୀ ହିମାହ୍ୱୟ ଭୂମିକୁ ପ୍ରବାହିତ କଲେ; ବିନ୍ଦୁସାର ସରୋବରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସପ୍ତ ମଙ୍ଗଳମୟ ନଦୀ ଏଠି ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେମାନେ ଏହି ଭୂମି ଓ ପର୍ବତମାନେ—କୁକୁର, ରୌଧ୍ର, ବର୍ବର, ଯୱନ, ଖସ, ଏବଂ ପୁଲିକ, କୁଳତ୍ଥ, ଅଙ୍ଗଲୋକ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନପଦଗୁଡିକୁ ପ୍ରବାହିତ କଲେ। ଏଭଳି ଭାଗେ ନଦୀ ହିମାଲୟ ମାଧ୍ୟମରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ ଦକ୍ଷିଣ ସାଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା। ଏପରି ଭାବେ ଭିରାମରୁ, କାଳିକ, ଶୂଳିକ, ଟୁକର, ବର୍ବର, ପହ୍ଲବ, ପାରଦ, ଶକ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ବସିଥିଲେ।