ସେ ରାଜା ଋଷି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶୂରତା ସହିତ ଅଲଙ୍କୃତ, ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ସ୍୵ପ୍ନ ଦେଖିଲେ । ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ସଂଯମିତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସହିତ ବିଧିମୁତ୍ତ ଭାବେ ସ୍ନାନ କରିଲେ । ତାଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରି, ଚିତ୍ତ ଅନୁସାରେ ଜନାର୍ଦନଙ୍କ ପୂଜା କରି, ସେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ତପୋଧନ ଅତ୍ରି ଋଷିଙ୍କୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେଖିଲେ । ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ତାଙ୍କ ଦେଖିଥିବା ସ୍୵ପ୍ନ, ଯେଉଁଥିରେ ଦେବତାମନ୍ୟଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଦର୍ଶନ ମିଳିଥିଲା, ଅତ୍ରିଙ୍କୁ କୁହିଲେ । ଏବେ ଦେବମୁଖରୁ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ: “ଏହା ଠିକ୍ ଅଟେ ରାଜନ୍, ଆଉ କୌଣସି ଚିନ୍ତା ଦରକାର ନାହିଁ; ତୁମେ ଯେପରି ଜନାର୍ଦନଙ୍କ କୃପା ଲାଭ କରିଛ, ସେଥିରେ ସବୁ ସାର୍ଥକ ହେଲା ।” ଏଭଳି ଦେବତାମାନେ ପୂଜା ପାଇ ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରି, ରାଜା କେଶବଙ୍କ ଦିଆ ଵର୍ଦାନ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଥିଲେ । ଏହି ତପୋବନର ଉତ୍ତର ଦିଗରେ, ଯେଉଁଠାରେ ତ୍ରିପୁରାରି ଅନେକ ସମୟ ଯାଞ୍ଚ କରନ୍ତି, ଏକ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଗିରି ଅଛି, ଯାହା ରତ୍ନମୟ ଶିଖର ଓ କାମନାବୃକ୍ଷରେ ଶୋଭିତ । ଏହି ହିମାଲୟ ଶୃଙ୍ଗମାଳା ମଧ୍ୟରେ ପୃଷ୍ଠ ଉପରେ କୈଳାସ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କୁବେର ତାଙ୍କ ଗୁହ୍ୟକ ସଙ୍ଗେ ବସନ୍ତି । ଅପ୍ସରାମାନେ ଅବାଧ ହୋଇ ଚାଲିଥିବା ଏହି ସ୍ଥାନରେ ଅଲକାପୁରୀ ରାଜା ଆନନ୍ଦ ଭୋଗ କରନ୍ତି । କୈଳାସ ତଳେ ଏକ ପବିତ୍ର, ଶୁଧ୍ଧ ଓ ଶୀତଳ ଜଳ ଉତ୍ସର୍ଗ ହୁଏ । ସେଠାରେ ମନ୍ଦୋଦକ ନାମକ ଏକ ହ୍ରଦ ଅଛି, ଯାହାର ପାନୀ ଦୁଧ ଓ ଦହି ଭଳି ଦେଖାଯାଏ; ଏଠାରୁ ଦିବ୍ୟ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀ ଉତ୍ସର୍ଗ ହୁଏ । ଏହାର କୂଳରେ ଦିବ୍ୟ ଓ ବିଶାଳ ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନ ଅଛି; କୈଳାସର ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଦିବ୍ୟ ସୌଗନ୍ଧିକ ପର୍ବତ ଅଛି । ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଧାତୁରେ ତିଆରି ସୁବେଳ ପର୍ବତ ଅଛି; ଏହାକୁ ସାମ୍ନା କରି ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହା ମଣିର ଭଳି ଧଳା ଚମକେ । ଏଠାରେ ଉତ୍ତମ ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦିବ୍ୟ ଏକ ଛୋଟ ହ୍ରଦ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଅଚ୍ଛୋଦା କୁହାଯାଏ; ଏଠାରୁ ଶୁଧ୍ଧ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ଅଚ୍ଛୋଦକା ନଦୀ ଝରିଯାଏ । ଏହି ନଦୀ କୂଳରେ ଦିବ୍ୟ ଓ ବିଶାଳ ଚୈତ୍ରରଥ ଉଦ୍ୟାନ ଅଛି; ଏହି ପର୍ବତରେ ମଣିଭଦ୍ର ତାଙ୍କ ସାଥିମାନେ ସହ ବସନ୍ତି । ଏଠାରେ ଭୟଙ୍କର ଯକ୍ଷ ସେନାପତି ଗୁହ୍ୟକ ଗଣ ସହିତ ରହନ୍ତି; ପବିତ୍ର ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀ ଏଠି ଭୂମିକୁ ପବିତ୍ର କରେ । ପୃଥିବୀର ମଧ୍ୟ ଭାଗରେ, ଯେଉଁଠି ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ଯୋଗ ଦେଇଛି, କୈଳାସର ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଶିବ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଔଷଧିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ । ସେଠାରେ ସିନାବର ଧାତୁରେ ତିଆରି ଚମକୁଥିବା ସୁବେଳ ପର୍ବତ ଅଛି; ଏହା ସାମ୍ନାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହା ସୁନା ଶିଖରରେ ରକ୍ତିମ ଚମକେ । ଏହାର ତଳେ ଦିବ୍ୟ ଓ ବିଶାଳ ରକ୍ତିମ ହ୍ରଦ ଅଛି; ଏଠାରୁ ପବିତ୍ର ଓ ପ୍ରବଳ ଲୌହିତ୍ୟ ନଦୀ ଉତ୍ସର୍ଗ ହୁଏ । ଏହି ନଦୀ କୂଳରେ ଦିବ୍ୟ ଓ ଦୁଃଖହୀନ ବିଶାଳ ଅରଣ୍ୟ ଅଛି; ଏହି ପର୍ବତରେ ନିୟମିତ ଏବଂ ଶାନ୍ତ ଯକ୍ଷ ମଣିଧର ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଗୁହ୍ୟକମାନେ ସହିତ ବସନ୍ତି । କୈଳାସର ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଔଷଧିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କକୁଦ୍ମନ୍ ପର୍ବତ ଅଛି । ଏଠାରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ କକୁଦ୍ମିନ୍ଙ୍କ ଜନ୍ମ ଘଟିଥିଲା; ଏଠାରେ ଅଞ୍ଜନା ଓ ତିନି ଶିଖର ଥିବା ତ୍ରିକକୁଦ ପର୍ବତ ଅଛି । ଏଠାରେ ଏକ ବିଶାଳ ଦିବ୍ୟ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱରେ ତିଆରି, ଡାହାଣି ଭଳି ଚମକୁଛି; ଏହାର ତଳେ ବିଶାଳ ଓ ଦିବ୍ୟ ମାନସ ସରୋବର ଅଛି, ଯେଉଁଠି ସିଦ୍ଧପୁରୁଷମାନେ ବିଚରଣ କରନ୍ତି । ଏଠାରୁ ପବିତ୍ର ସରୟୁ ନଦୀ ଉତ୍ସର୍ଗ ହୁଏ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ପବିତ୍ର କରେ; ଏହାର କୂଳରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଦିବ୍ୟ ଭୈଭ୍ରାଜ ଅରଣ୍ୟ ଅଛି । ଏଠାରେ ପ୍ରହେତିତଙ୍କ ପୁତ୍ର, କୁବେରଙ୍କ ସେବକ, ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ନିୟମିତ ରାକ୍ଷସ ବ୍ରହ୍ମଧାତା ବସନ୍ତି । କୈଳାସର ପଶ୍ଚିମେ ସମସ୍ତ ଔଷଧିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସୁନା ଶିଳା ଓ ଧାତୁ ରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ଭବଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଦିବ୍ୟ ଭାସ୍କର୍ୟ ଭଳି ଚମକୁଥିବା ଭାରୁଣ ପର୍ବତ ଅଛି । ଏହି ଶିଖର ଶତଶଃ ସୁନାରେ ଚମକୁଥିବା ଦିବ୍ୟ ଶୃଙ୍ଗବାନ୍ ପର୍ବତ ମହାନ୍ତ ଓ ଉଚ୍ଚ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ । ଏଠାରେ ପର୍ବତର ମହାନ୍ତ ଧୂମ୍ରଲୋହିତ ବସନ୍ତି; ଏହି ପର୍ବତର ତଳେ ଶୈଳୋଦା ନାମକ ହ୍ରଦ ଅଛି । ଏଠାରୁ ଶୈଳୋଦକା ନଦୀ ଝରିଯାଏ; ଏହି ଦୁଇ ମଧ୍ୟରେ ଚକ୍ଷୁଷୀ ନଦୀ ପଶ୍ଚିମ ସମୁଦ୍ରକୁ ବହିଯାଏ । କୈଳାସର ଉତ୍ତରେ ପବିତ୍ର ସର୍ୱଔଷଧ ପର୍ବତ ଅଛି, ଏହାକୁ ସାମ୍ନା କରି ଚୁନାପତ୍ର ଧଳା ଦିବ୍ୟ ପର୍ବତ ଅଛି । ଏଠାରେ ହିରଣ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ନାମକ ଦିବ୍ୟ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଅସଂଖ୍ୟ ଔଷଧି ମିଳେ; ଏହାର ତଳେ ସୁନା ଝାଡ଼ ଥିବା ବିଶାଳ ଦିବ୍ୟ ହ୍ରଦ ଅଛି । ଏଠାରେ ମନୋହର ବିନ୍ଦୁସାର ହ୍ରଦ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଭାଗୀରଥ ରାଜା ଗଙ୍ଗା ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ବର୍ଷରୁ ବର୍ଷ ବସିଥିଲେ । ମୋ ଉତ୍ତରପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଅସ୍ଥି ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ଧୋଇଯିବା ପରେ ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ; ଏଠାରେ ତିନିପଥା ଦେବୀ ପ୍ରଥମେ ଅବତରଣ କରିଥିଲେ । ସୋମ ପର୍ବତର ତଳରୁ ସେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ନିଜକୁ ସାତ ଧାରାରେ ବିଭାଜିତ କରିଥିଲେ; ଏଠାରେ ରତ୍ନମୟ ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳ ଓ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ମୟ ଦେବଲୋକ ଅଛି । ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବମାନେ ଯଜ୍ଞ କରି ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲେ; ଏଠାରେ ଚାୟାମୟ ଦିବ୍ୟ ପଥ ଓ ତାରାମଣ୍ଡଳ ଅଛି । ରାତିରେ ଏଠାରେ ଚମକୁଥିବା ତିନିପଥା ଦେବୀ ଦେଖାଯାନ୍ତି; ଆକାଶ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ଚାଲି ଭୂମିକୁ ଅବତରଣ କରିଥିଲେ । ସେ ଭବଙ୍କ ଉଚ୍ଚତମ ଅଂଶରେ ପଡ଼ି ଯୋଗଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଅବରୋଧିତ ହୋଇଥିଲେ; ତାଙ୍କର କିଛି କ୍ଷୁଦ୍ର ଅଂଶ କ୍ରୋଧରେ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଥିଲା । ଏହି ଶିକ୍ତି ଫଳରେ ଅନେକ ହ୍ରଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା, ତେଣୁ ଏହାକୁ ବିନ୍ଦୁସାର କୁହାଯାଏ । ସେଉଁବେଳେ ତିନିପଥା ଦେବୀଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ କ୍ରୂର ଭାବ ଜାଣି, ମୁଁ ଶିବଙ୍କୁ ସହ ଧାରାରେ ନେଇ, ପାତାଳ ଲୋକକୁ ଭେଦ କରି ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲି । ଏହା ଦେଖି ଶଙ୍କର ଦେବୀଙ୍କ ଅହଂକାର ଉପରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ନଦୀକୁ ନିଜ ଅଙ୍ଗରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ କରିବାକୁ ଶପଥ କଲେ । ଏହି ସମୟରେ ରାଜା ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖାଗଲେ, ତାଙ୍କ ଶରୀର ଶିରା ଫୁଲିଯିବା, ଦୁର୍ବଳ ଓ ଭୁଖରେ ପ୍ରଭାବିତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସହିତ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ ।