ଏକ ଦିନ, ଏକ ସୁନ୍ଦର ଅରଣ୍ୟରେ ଏକ ଶୋଭାମୟ ଜନନୀ ଚାଲିଯାଉଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଉତ୍ତଳ କଟି ଓ ଉତ୍ତଳ ଉରୁ, ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ଚଉଡ଼ିଆ ଚକ୍ଷୁ, ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ମୁହଁ ସହିତ ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଅତି ଚଳିତ ଓ ଅଭିବ୍ୟକ୍ତିମୟ ଥିଲା। ତାଙ୍କର ଦୀର୍ଘ ଭୁଜା ଶୋଉଲ୍ ଠାରୁ ଉଠିଥିଲା, କୁନ୍ଦଳି ପରି କୁନ୍ଦଳିଆ କଳା କେଶ, ଶରୀରେ ନମ୍ର କେଶ, ଶୁଭ୍ର ଦାନ୍ତ ଓ ମୃଦୁ ଏବଂ ଗଭୀର କଥାବାର୍ତ୍ତା ଥିଲା। ତାଙ୍କର ଚମକ୍ ଦୁଇ ରଙ୍ଗର ମିଶ୍ରଣ—ଅନ୍ଧାର ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ—ଅତି ଶୋଭାମୟ ଥିଲା; ହଂସ କିମ୍ବା ହାତୀ ପରି ଚଳା ଚାଲି, ଧନୁର୍ବାଣ ପରି ଭୃକୁଟି, ତାଙ୍କର ସାନ୍ତୁଳିତ ଆଙ୍ଗୁଠିରେ ତାମ୍ର ନଖ ଲଗା ଥିଲା। ଏହି ଶୋଭାମୟ ମହିଳା, ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁଞ୍ଚିଯାଉଥିବା ବେଳେ, ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ: "ମୋର ପିତା କିଏ? ଭାଇ କିଏ? ଏଠାରେ ମୋର ମା କିଏ? କାହାକୁ ମୁଁ ବିବାହିତ ହୋଇଛି? ଏ ପୃଥିବୀରେ ମୁଁ କେତେ ଦିନ ରହିବି?" ଏପରି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ, ସୋମପୁତ୍ର ବୁଧା ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗୀ ସହିତ ଦେଖିଲେ। ଇଳା, ତାଙ୍କର ରୂପରେ ମନ ହରାଇଥିଲେ; ଶୋଭା ରେ ଚମକୁଥିବା ଏହି ମହିଳାକୁ ବୁଧା ଚାହିଁଲେ, ତାଙ୍କର ଅଭିଲାଷାରେ ଅତି ଏକାଗ୍ର ହେଇ ତାଙ୍କୁ ଲଭିବା ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କରିଲେ। ବୁଧା, ଏକ ଦ୍ୱିଜ ରୂପରେ, ଦଣ୍ଡ, କମଣ୍ଡଳୁ, ଗ୍ରନ୍ଥ ଓ ବାଂଶ ତାରରେ ବନ୍ଧା ଅନେକ ଉପବୀତ ପିନ୍ଧି ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ। ଚୂଡ଼ା ପରି ଚୁଡ଼ା, ବ୍ରହ୍ମାର ଶବ୍ଦ ରେ କଥା କରୁଥିଲେ, କଣ୍ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଶିଷ୍ୟମାନେ ମୂଳ, ଫୁଲ, ଦର୍ବା ଓ ଜଳ ନେଇ ତାଙ୍କ ସହିତ ଥିଲେ। ଅରଣ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ବେଳେ, ବୁଧା ଇଳାକୁ ଡାକିଲେ ନାହିଁ; ଗଛ ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚି ରହିଲେ। ଏକାକ୍ଷଣ, ଅତି ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ, ବୁଧା ତାଙ୍କୁ ଚିତ୍କାର କରି କହିଲେ: "ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିର ଉପାସନା ଛାଡ଼ି, ତୁମେ ମୋ ଗୃହରୁ କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲା?" "ଏହି ସମୟ ତୁମର ବିଶ୍ରାମ ସମୟ; ଆସ, ଆସ, ପ୍ରଶସ୍ତ କଟିବାଳୀ ମହିଳା, କାହିଁକି ଉତ୍ତେଜିତ ହେଉଛ, କେଉଁ ଦୁଃଖରେ?" "ଏଠାରେ ଏହି ସନ୍ଧ୍ୟା ବିଳାସ ସମୟ; ଅଙ୍ଗରେ ଲେପ ଲଗାଇ, ମୋ ଘରକୁ ଫୁଲ ଦେଇ ଶୋଭା କର।" ଇଳା ଉତ୍ତର ଦେଲେ: "ମୁଁ ଏହି କିଛି ଜାଣିନି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ। ମୋ ବିଷୟରେ, ତୁମେ ପତି ଭାବରେ, ଏବଂ ମୋର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ କହ, ନିର୍ମଳ ଏକ।" ବୁଧା ଏହି ସାନ୍ତୁଳିତ ମହିଳାକୁ କହିଲେ: "ଇଳା, ତୁମର ରୂପ ଚମକୁଛି; ମୁଁ କାମୁକ ନାମରେ ପରିଚିତ, ବୁଧା, ଅନେକ କଳାରେ ଦକ୍ଷ।" "ମୁଁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି; ମୋର ପିତା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।" ବୁଧାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଇଳା ବୁଧାଙ୍କ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ଘର ରତ୍ନ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭାପ୍ରାପ୍ତ, ଦିବ୍ୟ ମାୟାରେ ନିର୍ମିତ; ଇଳା ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରି, ଏହି ମହଳରେ ବସି ଆତ୍ମସ୍ତୁତି କଲେ। "ଆହ, କେମିତି ଆଚରଣ, କେମିତି ରୂପ, କେମିତି ଧନ, କେମିତି କୁଳ—ମୋ ଓ ମୋ ପତିଙ୍କର! ଆହ, କେମିତି ଚର୍ମ!" ଇଳା ବୁଧା ସହିତ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦିବ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଭୋଗ କଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରର ଦିବ୍ୟ ମହଳ ପରି ଏକ ଶୋଭାମୟ ଘରରେ। ଏପରେ, ମନୁଙ୍କ ଅନୁସୂତିର ଭାଇମାନେ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ନେତୃତ୍ୱରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ଶରବନ ନାମକ ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ଏକ ମାରୀ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କର ଶରୀର ରତ୍ନ ରଥର ରଶ୍ମିରେ ଚମକୁଥିଲା, ଶୋଭାରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ। ଏହି ରଥକୁ ଚିହ୍ନି, ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହୋଇ କହିଲେ: "ଏହି ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ନାମକ ଘୋଡ଼ା, ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କର।" "ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା କେମିତି ମାରୀ ରୂପ ନେଲା, ଏବଂ କାହିଁକି?" ସେମାନେ ପୂଜାରୀ ମୈତ୍ରାବରୁଣିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। "ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା କଣ?" ବୋଲି ପଚାରିଲେ; ବସିଷ୍ଠ ଧ୍ୟାନ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖି କହିଲେ— "ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଶରବନରେ ଶିବାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଏକ ଉପବାସ କରିଥିଲେ: ଏଠାରେ ଯେ କୌଣସି ପୁରୁଷ ପ୍ରବେଶ କରିବେ, ସେ ନାରୀ ହେବେ।" "ଏହି ଘୋଡ଼ା ମଧ୍ୟ ରାଜା ସହିତ ନାରୀ ହୋଇଗଲା, କିନ୍ତୁ ଏହି ଧନଧାନ୍ୟ ନାୟକ ପରି ପୁରୁଷ ରୂପକୁ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ।" "ଏହିପରି, ପିନାକିନ୍ (ଶିବ) ସେବା କରିବା ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ୟମ କରିବା ଦରକାର।" ତେଣୁ, ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ନିବାସକୁ ଗଲେ। ସମସ୍ତେ ପାର୍ବତୀ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତାଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତୁତି ଦେଇ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଦୁଇଜଣ କହିଲେ, "ଏହି ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ ହେବ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଏବେ—" "ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କ ଅଶ୍ୱମେଧରୁ ଯେ ଫଳ ମିଳିବ, ଦୁଇଜଣ ମିଳି ପାଇବେ। ତେଣୁ କିମ୍ପୁରୁଷ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପୁରୁଷ ହେବେ।" ସମ୍ମତି ଦେଇ, ଭାଇମାନେ ଚାଲିଗଲେ। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କ ଅଶ୍ୱମେଧ ଦ୍ୱାରା, କିମ୍ପୁରୁଷ ଚେଲା ହେଲେ। ଏକ ମାସ ପୁରୁଷ ରୂପରେ, ଅନ୍ୟ ମାସ ନାରୀ ରୂପରେ ରହିଲେ; ବୁଧାଙ୍କ ଘରରେ ନିଲା ଗର୍ଭବତୀ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଏକ ଗୁଣମୟ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ବୁଧା, ଏହି ପୁତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏହି ଭୂମି ଇଳା ନାମରେ ଇଳାବୃତ କୁହାଯିବାକୁ ଲାଗିଲା। ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବଂଶର ଆରମ୍ଭରେ, ଇଳା, ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଜନ୍ମ ନେଲେ। ପୁରୁରବାସ ମାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ପତ୍ତି କରିଲେ; ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତପସ୍ଵୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଇଳା କିମ୍ପୁରୁଷ ହେବା ସମୟରେ ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ ଥିଲେ। ପରେ, ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କର ତିନି ପୁତ୍ର ହେଲେ—ଉତ୍କଳ, ଗୟା, ଓ ପ୍ରବଳ ହରିତାଶ୍ୱ। ଉତ୍କଳଙ୍କ ଉତ୍ସରେ ଉତ୍କଳା, ଗୟାଙ୍କ ଉତ୍ସରେ ଗୟାବାସୀ। ହରିତାଶ୍ୱଙ୍କ ପୂର୍ବ ଅଞ୍ଚଳ ଓ କୁରୁମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ପ୍ରତିଷ୍ଠାନରେ, ପୁରୁରବାସଙ୍କ ପୁତ୍ରକୁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ଜେଷ୍ଠ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ, ମଧ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ ଭୋଗ କଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଆବୃତ ଥିଲା, ସେଠା ଦିବ୍ୟ ଫଳ ଭୋଗ କଲେ। ନରିଷ୍ୟନ୍ତଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶୁଚି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ଅମ୍ବରୀଷ ନଭାଗଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଧୃଷ୍ଟଙ୍କର ତିନି ପୁତ୍ର—ଧୃତକେତୁ, ଚିତ୍ରନାଥ, ଓ ପ୍ରବଳ ରଣଧୃଷ୍ଟ। ଶର୍ୟାତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅନର୍ତ, ତାଙ୍କର ଝିଅ ସୁକନ୍ୟା। ଅନର୍ତଙ୍କ ପୁତ୍ର ରୋଚମାନ, ପ୍ରବଳ; ଭୂମି ଅନର୍ତ ନାମରେ, ନଗର କୁଶସ୍ଥଳୀ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା।