ମଦ୍ରର ରାଜା ପୁରୁରବା କେମିତି ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କଲେ ଓ କେମିତି ସୁନ୍ଦର ହେଲେ, ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଶୁଣ। ଦ୍ୱିଜାତିଗଣ ରହୁଥିବା ଏକ ଗ୍ରାମରେ, ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ନଦୀତଟରେ ଏକ ମହାନ ରାଜା ଥିଲେ, ଯିଏ ପରେ ପୁରୁରବା ନାମକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେଇ ପୁରୁରବା ଏହି ଜନ୍ମରେ ମଦ୍ରର ରାଜା ହେଲେ। ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରିବା ଆଶାରେ, ସେ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଉପବାସ କଲେ, ନିୟମାନୁସାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଅଭ୍ୟଙ୍ଗ କରି, ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ଏହି ଉପବାସର ପୁଣ୍ୟଫଳରେ ସେ ଅବିଘ୍ନରେ ମଦ୍ରର ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଉପବାସ ସମୟରେ ଅଭ୍ୟଙ୍ଗ ସ୍ନାନ କରିବାରୁ ସେ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ହୀନ ହେଲେ। ଏଥିପାଇଁ ରାଜନ୍, ଉପବାସ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଅଭ୍ୟଙ୍ଗ ସ୍ନାନ ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ୍, ଯେହେତୁ ଏହା ସୌନ୍ଦର୍ୟ କୁ ନଶ୍ୱର କରେ। ଏହିପରି ଗତଜନ୍ମର ଘଟଣା ଏବଂ ମଦ୍ରର ଏହି ପ୍ରଭୁଙ୍କ କର୍ମ କୁ ତୁମେ ଶୁଣିଲ। ଏବେ ଏହି ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣ। ସେ ରାଜା ସମସ୍ତ ରାଜଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ନଥିବାରୁ ପ୍ରଜାଙ୍କର ସ୍ନେହ ଲାଭ କରିପାରୁନଥିଲେ। ତାପରେ ସେ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଲାଗି ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ, ରାଜ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ପାଖରେ ରଖି ଦେଇ, ନିଜେ ହିମବତ୍ ପାହାଡ଼ ଦିଗରେ ପଦଯାତ୍ରା କଲେ। ଏଭଳି ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ନେଇ, ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଅର୍ଜନ କରିଥିବା ସେଇ ରାଜା ନିଜ ରାଜ୍ୟ ସୀମାର କୂଳରେ ଥିବା ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେଠାରେ ସେ ଦେଖିଲେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର ନଦୀ, ଯାହାର ନାମ ଥିଲା ଏଇରାବତୀ। ଏହି ନଦୀ ହିମବତ୍ ପାହାଡ଼ରୁ ଜନ୍ମିଥିଲା, ତାହାର ଜଳ ହିମଶିରା ରଶିମାନଙ୍କର ନିମନ୍ତେ ଶିତଳ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧାରା ଅଟୁଟ ଭାବରେ ବହୁଥିଲା। ରାଜା ଦେଖିଲେ, ସେଇ ନଦୀ ସୁନା ରଙ୍ଗରେ ଚମକୁଥିଲା, ତାହାର ଦ୍ରୁତ ଧାରା ହିମବତ୍ ପାହାଡ଼ର ଅଭିଭାସ କୁ ମାନେଇ ଦେଉଥିଲା। ସେଠାରେ ଥିଲା ଦିବ୍ୟ ଓ ଶୁଭ୍ର ହେମବତୀ ନଦୀ, ଯାହା ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସେବିତ; ଚାରିପାଖ ଦେବ ହାତୀ ମାଦକତା ଭରିଥିଲେ ଓ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁର ରଙ୍ଗ ଚିରକାଳ ଚମକୁଥିଲା। ଏହି ସ୍ଥାନ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି, ଏହି ନଦୀ ସୁନା ଭଳି ଚମକୁଥିଲା। ଶ୍ଵେତ ହଂସମାନେ ଶାରୀବଦ୍ଧ ଭାବେ ରହିଥିଲେ, କଶ୍ମୀରୀ ପଙ୍ଖା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକଙ୍କର ଅଭିଷେକ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ରାଜାର ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା। ଏହି ନଦୀ ପବିତ୍ର, ଶିତଳ, ଆନନ୍ଦଦାୟି, ମନରେ ଉଲ୍ଲାସ ବଢ଼ାଏ, ଏବଂ ସୋମ ଦେବଙ୍କ ଅନ୍ୟ ରୂପ ଭଳି ମନୋହର। ଏହି ନଦୀ ତୃତୀୟପ୍ରବ୍ରିତ୍ତି ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସେବାରେ, ତରଙ୍ଗ ନୃତ୍ୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ତାଲ ଜଳ ଅମୃତ ଭଳି ମିଠା, ତପସ୍ବୀମାନେ ଏଠାରେ ତପ କରନ୍ତି, ଏହି ନଦୀ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ପଥ ଓ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ। ସାଗରର ରାଣୀ ଭଳି, ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କ ସମୂହ ଏଠାରେ ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ମନ ଆକର୍ଷିତ କରେ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଉପକାରୀ, ସ୍ୱର୍ଗ ପଥ ଦାନ କରେ, ତାଳ ଗାଈ ଓ ଦୁଧାଳି ଗୋପାଳି ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ଶାଇବଳ ଛଡ଼ା ଚମକୁଥିବା ତୀର। ଶ୍ଵାନ, କଦମ୍ବ, ନଳିନୀ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଗଭୀର ଘୂର୍ଣ୍ଣି ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱୀପ ତଳ ଭଳି ଲାଗୁଥିଲା। ନୀଳ ଜଳର ନୟନ, ଖିଳିଥିବା ପଦ୍ମ ମୁହଁ, ଧବଳ ଫେନରେ ପରିଧାନିତ, ଚକ୍ରବାକ ଓ କଦମ୍ବ ପଂକ୍ତି, ଚଳିତ ମାଛ ଭୂରୁ ରୂପେ ଶୋଭିତ। ଏହି ନଦୀର ତରଙ୍ଗ ହସ୍ତୀମୁକୁଟ ଭଳି ଉନ୍ନତ, ହଂସ ଗୁଞ୍ଜନର ଅଳଙ୍କାର, ପଦ୍ମ ମୁଳ ର ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ଏଠାରେ ଏପ୍ସରାମାନେ ଏବଂ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ନିଜ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ମଦମସ୍ତ ହୋଇ ଖେଳ କରନ୍ତି। ଏଠାରୁ ଏପ୍ସରାମାନେ ଧୋଇଥିବା କୁମୁଦ ଗନ୍ଧ ତାଲ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ତୀର ବେଳର ଫୁଲ ଗନ୍ଧରେ ମହକିଥିଲା। ତରଙ୍ଗ ଭିଡ଼ରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଚକ୍ର ଦୃଶ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ, ଦେବମାନେ ଉଲ୍ଲାସରେ ଏଠାରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି। ଏହି ଜଳ ଦେବୀମାନଙ୍କ ସନ୍ଧନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଗଣ୍ଡ ଜଳ ଏବଂ ଦେବୀମାନଙ୍କ ଅଙ୍ଗର ଚନ୍ଦନ ମିଶି, ମଧୁମକ୍ଷୀକା ଦ୍ୱାରା ସେବିତ। ତୀରେ ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ବୃକ୍ଷ ଓ ଗୁଞ୍ଜନ କରୁଥିବା ମଧୁମକ୍ଷୀକା, ଏଠାରେ ଚିରଦିନ ଆନନ୍ଦ ରହିଥାଏ। ଏଠାରେ ପ୍ରେମ ଆକର୍ଷଣରେ ପଶୁ, ତପସ୍ବୀ, ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ଏପ୍ସରାମାନେ ଆନନ୍ଦ ମାନନ୍ତି। ଏଠାରେ ଶୁଭ୍ର ଦେହ ଥିବା ନାରୀମାନେ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ପଦ୍ମ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ ଦେବକନ୍ୟାମାନେ ବିପୁଳ ସଂଖ୍ୟାରେ ରହନ୍ତି। ସେ ନଦୀ ସଦା ଦେବତାମାନେ, ପୁଲିନ୍ଦ, ରାଜାମାନେ ଓ ବାଘ ଦଳ ଦ୍ୱାରା ଦବିତ ହୋଇ ଜଳ ଦେଇଥାଏ। ଦେବମାନେ ପିଇପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଏହି ଶୁଭ୍ର ଜଳ ଆକାଶର ତାରା ଭଳି ପବିତ୍ର, ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନୀମାନେ ଏଠାରେ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି। ତୀରେ ଉଚ୍ଚ ଶୁକ୍ଳ କାଶ ଘାସ, ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ଭଳି ଚମକୁଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମହାବୃକ୍ଷ ଓ ସୃଷ୍ଟିର ଶୋଭା ବଢ଼ାଇଥିଲା; ଏଠାରେ ନିତ୍ୟ ସାଧୁ ଓ ଦେବମାନେ ବିଚରଣ କରନ୍ତି। ଏହି ନଦୀ ନିଜ ଭକ୍ତମାନେର ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଶୀଘ୍ର ନାଶ କରେ; ଅନେକ ନଦୀ ଏହି ନଦୀକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ମହାର୍ଷିମାନେ ଶିରୋପରି ରଖନ୍ତି। ଏହି ନଦୀ ମାନବମାନେକୁ ନିଜ ସନ୍ତାନ ଭଳି ରକ୍ଷା କରେ, ନିତ୍ୟ ହିମ ଦଳ ଦ୍ୱାରା ଅଛନ୍ତି, ଦେବମାନେ ସଦା ଏଠାରେ ଥାଆନ୍ତି, ଲୋକମାନେ ନିଜ କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆସନ୍ତି। ସିଂହ ଓ ହସ୍ତୀ ଦଳ ଏଠାରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି, ଜଳ ଶିଶୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସୁନା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଶିମାନେ ଶିତଳ ଓ ଉଷ୍ଣ କରନ୍ତି, ଏହି ନଦୀର କୀର୍ତ୍ତି ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଚମକୁଥିଲା। ଏପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ରାଜା ପୁରୁରବାର ଶରୀରର କ୍ଲାନ୍ତି ନଦୀର ବାତାସରେ ଦୂର ହୋଇଗଲା। ଏହିପରେ ଚାଲିଯାଉଥିବା ସମୟରେ ସେ ଦେଖିଲେ ମହାନ ହିମବତ୍ ପାହାଡ଼। ହିମବତ୍ ପାହାଡ଼ର ଅନେକ ଧୂସର ଶିଖର ଆକାଶକୁ ଚିରିଯିବା ପ୍ରାୟ ଲାଗୁଥିଲା, ଏଠିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଚଳନ କରିପାରୁନଥିଲେ, କାରଣ ଏଠି ସିଦ୍ଧମାନେ ଚଳିବା ପଥ ନଥିଲା।