ସେଠାରେ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ରୋଗ ଓ ଦୁଃଖରୁ ସଦା ମୁକ୍ତ, ମନରେ ନିତ୍ୟ ଆନନ୍ଦିତ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଙ୍ଗର ଦେହ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ସେଠାରେ ନାରୀମାନେ ଅପ୍ସରା ଭାବେ ସ୍ମୃତିରେ ରହନ୍ତି। କିମ୍ପୁରୁଷ ଦେଶ ପରେ ଯେଉଁ ହରିବର୍ଷ ରହିଛି, ସେଠି ଲୋକମାନେ ମହା ଚାନ୍ଦିର ଦ୍ୟୁତିରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି। ହରିବର୍ଷର ସମସ୍ତ ଜନ ଦେବଲୋକରୁ ପତିତ, ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ବିଭୂଷିତ, ଏବଂ ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ଆଶୀର୍ବାଦମୟ ଇଖୁ ରସ ପାନ କରନ୍ତି। ସେଠି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଆସେ ନାହିଁ, ଫଳରୂପେ ସେମାନେ ଦୀର୍ଘଜୀବୀ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟ ଏଗାର ହଜାର ବର୍ଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ମୁଁ ଏବେ ମଧ୍ୟଭାଗର ଇଲାବୃତ ନାମକ କ୍ଷେତ୍ର ବିଷୟରେ କହିଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଲୋକ ଦେଉନାହିଁ, ଏବଂ ଲୋକମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ। ଇଲାବୃତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ତାରାମାନେ ଆଲୋକିତ କରନ୍ତି ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ସେଠିରେ ଲୋକମାନେ ପଦ୍ମ ଦ୍ୟୁତିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ପଦ୍ମ ରଙ୍ଗର ଦେହ ଓ ପଦ୍ମଦଳ ସମାନ ଚକ୍ଷୁ ଥାନ୍ତି। ଏଠିରେ ସମସ୍ତେ ପଦ୍ମସୁଗନ୍ଧ ନେଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, ଜମ୍ବୁ ଫଳର ରସ ପାନ କରିଥାନ୍ତି, ଚଞ୍ଚଳତା ନାହିଁ, ଏବଂ ସୁଗନ୍ଧ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେବଲୋକରୁ ପତିତ, ମହା ଚାନ୍ଦିର ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଏବଂ ସେଉଁଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷମାନେ ତେର ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଇଲାବୃତରେ, ମେରୁ ପର୍ବତର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱ କିମ୍ବା ନିଷାଦ ପର୍ବତର ଉତ୍ତରେ ଯେଉଁମାନେ ବସନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସମାନ। ସେଠି ସୁଦର୍ଶନ ନାମକ ଏକ ମହା ଚିରଞ୍ଜୀବୀ ଜମ୍ବୁ ବୃକ୍ଷ ଅଛି, ସଦା ପୁଷ୍ପ ଓ ଫଳରେ ଶୋଭିତ, ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ସେବା କରନ୍ତି। ଏହି ବୃକ୍ଷର ନାମ ଅନୁସାରେ ଏହି ଦ୍ୱୀପକୁ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ କୁହାଯାଏ, ଏହା ଏକ ହଜାର ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଓ ଏହାର ପରିମାଣ ଏକ ଶତ ଗୁଣା ଅଧିକ। ଏହି ବୃକ୍ଷର ଉଚ୍ଚତା ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଥାଏ, ଏବଂ ତାହାର ଜମ୍ବୁ ଫଳର ରସ ଏକ ନଦୀ ଭାବେ ବହିଯାଏ। ଏହି ଜମ୍ବୁ ରସ ମେରୁ ପରିଦକ୍ଷିଣ କରି, ପୁଣି ବୃକ୍ଷ ମୂଳକୁ ଫେରିଯାଏ; ଏହି ଇଲାବୃତର ଲୋକମାନେ ସଦା ଆନନ୍ଦରେ ଏହି ରସ ପାନ କରନ୍ତି। ଏହି ଜମ୍ବୁ ଫଳର ରସ ପାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ଭୁଖ, କ୍ଲାନ୍ତି କିମ୍ବା ଏପରି କୌଣସି କଷ୍ଟ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ସେଠି ଜାମ୍ବୁନଦ ନାମକ ଏକ ସୁନା, ଯାହା ଦେବତାଙ୍କ ଅଳଙ୍କାର ଭାବେ ଉପଯୁକ୍ତ, ଇନ୍ଦ୍ରଗୋପ କୀଟ ସମାନ ଚମକେ। ସମସ୍ତ ତରୁବୃକ୍ଷର ଶୁଭ ଫଳର ରସ ଏହି ହୋଇଥାଏ; ଏଠାରୁ ଯେ ସୁନା ନିସ୍ସାରିତ ହୁଏ, ତାହା ପବିତ୍ର ଓ ଦେବତାଙ୍କ ଅଳଙ୍କାର ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେଠି ଲୋକମାନଙ୍କ ପ୍ରସ୍ରାବ ଓ ମଳ ଏଠିର ଅଷ୍ଟ ଦିଗରେ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟରେ ଶୋଷିତ ହୁଏ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ କୃପାରେ ପୃଥିବୀ ସେମାନଙ୍କ ମୃତଦେହକୁ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରେ। ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ, ପିଶାଚ ଓ ଯକ୍ଷମାନେ ହିମାଲୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ହେମକୁଟ ପର୍ବତରେ ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ରହନ୍ତି। ସମସ୍ତ ନାଗ–ଶେଷ, ବାସୁକି, ତକ୍ଷକ ଏଠି ବସିଥାନ୍ତି; ମହାମେରୁ ପର୍ବତରେ ତିରିଶି ତିନି ଶୁଭ ଓ ଯଜ୍ଞୀୟ ଜନ ଖେଳ କରନ୍ତି। ଏହି ନୀଳମଣି ଓ ବୈଡୂର୍ୟ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ପର୍ବତରେ ସିଦ୍ଧ ଓ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ବସିଥାନ୍ତି; ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଶ୍ୱେତ ପର୍ବତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଶୃଙ୍ଗବାନ୍ ପର୍ବତ, ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପିତୃମାନେ ଫେରିବା ପଥ; ଏପରି ଭାବେ ମୁଁ ଭାରତର ନବ ଖଣ୍ଡ ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ଖଣ୍ଡ ଭୂତପ୍ରେତମାନେ ମଧ୍ୟ ବସନ୍ତି, ଚଳନ ଓ ଅଚଳ ଶକ୍ତି ରହିଛି; ସେମାନଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ବୃଦ୍ଧି ଦେବତା ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଦେଖନ୍ତି, ଯାହା ଅନେକ, ଗଣନା ଅସମ୍ଭବ, ଏବଂ ଧ୍ୟାନୀମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା କରିବା ଯୋଗ୍ୟ। ଏହିପରେ, ଜନାର୍ଦନ, ମୁଁ ବୁଧଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କ କଥା ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବିଧି ଶୁଣିଛି। ଗାଈ ଦାନ, କଳା କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚର୍ମ ଦାନ, ବୃଷଭ ମୁକ୍ତି ଦାନର ଫଳ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣିଛି। ବୁଧଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାଜାଙ୍କ ରୂପ ବିଷୟରେ ଶୁଣି, ମୋର ମନରେ ଜିଜ୍ଞାସା ଜନ୍ମିଛି; ହେ କେଶବ, ସେ କଥା ମୋତେ କୁହ। କେଉଁ କର୍ମ ଓ ତାହାର ଫଳରେ ସେଇ ପୁରୁରବା ଏପରି ରୂପ ଓ ପରାମ ଶ୍ରେୟସ୍ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ? ଉର୍ବଶୀ, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ତିନି ଲୋକରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ମନୋହର ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ, ସେଇ ରାଜା ପୁରୁରବା ପାଇଁ ସବୁକିଛି ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ। ଏହି କର୍ମ ଓ ତାହାର ଫଳରେ କିପରି ପୁରୁରବା ଏପରି ରୂପ ଓ ପରାମ ଶ୍ରେୟସ୍ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ତାହା ଶୁଣ। ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ସେଇ ପୁରୁରବା, ପୁରୁରବା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ମଦ୍ର ଦେଶର ରାଜା ଥିଲେ। ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କ ଅନ୍ତରାଳରେ, ଚାକ୍ଷୁଷ ବଂଶରେ, ସେ ରାଜା ରାଜଧର୍ମରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ରୂପରେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ। କେଉଁ କର୍ମରେ ପୁରୁରବା, ମଦ୍ରର ରାଜା ହେଲେ, ଏବଂ କେଉଁ କର୍ମରେ ସେ ଶୋଭା ଲାଭ କଲେ? ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗ୍ରାମରେ ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁରୁରବା ନାମରେ ଥିଲେ, ଯିଏ ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ଏକ ବଡ଼ ରାଜା ଥିଲେ। ସେ ମଦ୍ରର ରାଜା ପୁରୁରବା, ସେଇ ଜନ୍ମରେ ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ସେ ରାଜ୍ୟ ଲାଭର ଆଶାରେ ଉପବାସ କରି, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଅଭ୍ୟଙ୍ଗ କରି, ଜନାର୍ଦନଙ୍କ ଉପାସନା କରିଥିଲେ। ଉପବାସର ଫଳରେ ସେ ବିନା ବାଧାରେ ମଦ୍ର ରାଜ୍ୟ ପାଇଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଉପବାସ ସମୟରେ ଅଭ୍ୟଙ୍ଗ ସ୍ନାନ କରିଥିବାରୁ ସେ ଶୋଭାହୀନ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ଏହିଥିରୁ, ରାଜନ, ଯେଉଁଠି ଉପବାସ କରାଯିବ, ଅଭ୍ୟଙ୍ଗ ସ୍ନାନ ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହା ଶୋଭାକୁ ନାଶ କରେ। ଏହି ସମସ୍ତ ପୂର୍ବଜନ୍ମ କଥା ତୁମକୁ କୁହିଦେଲି; ଏବେ ମଦ୍ର ନାଥଙ୍କ କଥା ଶୁଣ। ରାଜଧର୍ମରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶୋଭା ନଥିଲେ ଯୋଗୁ ଲୋକମାନେ ସେଉଁଠି ପ୍ରେମ କରୁନଥିଲେ। ସେ ଶୋଭା ଲାଭ ପାଇଁ ତପସ୍ୟା ନିଷ୍ଠା କଲେ; ରାଜ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ କୁ ଦେଇ, ସେ ହିମଶିତଳ ପର୍ବତକୁ ଯାଇଲେ। ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଓ କୀର୍ତ୍ତିରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସେଇ ରାଜା, ନିଜ ରାଜ୍ୟ ସୀମାରେ ଥିବା ପବିତ୍ର ତୀରକୁ ଦେଖିବାକୁ ପଦେ ପଦେ ଚାଲିଗଲେ।