ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ପ୍ରାଜ୍ୟୋତିଷ, ପୁଣ୍ଡ୍ର, ବିଦେହ, ତାମ୍ରଲିପ୍ତକ, ଶାଳ୍ବ, ମାଗଧ ଓ ଗୋନର୍ଦ୍ଦ ଲୋକମାନେ ବସବାସ କରନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ପାଣ୍ଡ୍ୟ, କେରଳ, ଚୋଳ ଏବଂ କୁଳ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଅଛନ୍ତି। ସେଥିରୁ ଆଉ ଆଗକୁ ଯିବାକୁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ସେତୁକ, ସୁତିକ, କୁପଥ, ବଜିବାସିକ, ନବରାଷ୍ଟ୍ର, ମହିଷିକ ଓ ସମସ୍ତ କଳିଙ୍ଗ ଲୋକମାନେ। ଏହି ଦିଗରେ କରୁଷ ଏବଂ ଐଶିକ, ଆଟବ୍ୟ, ଶବର, ପୁଲିନ୍ଦ, ବିନ୍ଧ୍ୟପୁଷିକ, ବୈଦର୍ଭ ଓ ଦଣ୍ଡକ ଲୋକମାନେ ବସନ୍ତି। କୁଳିୟ, ସିରଳ, ରୂପସ, ତପସ, ତୈତ୍ତିରିକ ଓ କରସ୍କର ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ତଳିକାରେ ଅଛନ୍ତି। ବାସିକ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲୋକମାନେ, ନର୍ମଦା ନଦୀ ମଧ୍ୟରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନେ, ଭାରୁକଚ୍ଛ, ସମହେୟ ଓ ସରସ୍ବତ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦିଗରେ ଅଛନ୍ତି। ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ କଚ୍ଛିକ, ସୌରାଷ୍ଟ୍ର, ଅନର୍ତ୍ତ ଓ ଅର୍ବୁଦ ଲୋକମାନେ ବସନ୍ତି। ବିନ୍ଧ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ମଲବ, କରୁଷ, ମେକଳ, ଉତ୍କଳ, ଔନ୍ଦ୍ର, ମାଷ, ଦଶାର୍ଣ୍ଣ, ଭୋଜ ଓ କିଶ୍କିନ୍ଧକ ଲୋକମାନେ ଅଛନ୍ତି। ଏଠି ଅଛନ୍ତି ଷ୍ଟୋଷଳ, କୋଶଳ, ତ୍ରିପୁର, ବୈଦିଶ, ତୁମୁର, ତୁମ୍ବର, ପଦ୍ଗମ ଓ ନୈଷଧ ଲୋକମାନେ। ଅରୂପ, ଶୌଣ୍ଡିକେର, ବିତିହୋତ୍ର ଓ ଅବନ୍ତି ଲୋକମାନେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ ଅଞ୍ଚଳରେ ଖ୍ୟାତି ଅର୍ଜନ କରିଛନ୍ତି। ଏବେ ମୁଁ କହିବି ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ, ଯେଉଁମାନେ ପାହାଡ଼ ଅଞ୍ଚଳରେ ରହନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ନ ଅଭାବରେ ଏକଠା ଚାଲନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଦୁର୍ଗମ ଓ ଅନବଲି ମାର୍ଗରେ ଚଳନ୍ତି। ସେମାନେ କଠିନ ବସ୍ତ୍ର, ଉନ୍ନ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧନ୍ତି, ସମୁଦ୍ଗକ, ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତ, ମଣ୍ଡଳ, କିରାତ ଓ ଅମର ଲୋକମାନେ ଏଠି ଅଛନ୍ତି। ଭାରତ ଭୂମିରେ ଚାରିଟି ଯୁଗ ବିଷୟରେ ଋଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି—କୃତ, ତ୍ରେତା, ଦ୍ୱାପର ଓ କଳି। ଏହି ଯୁଗମାନଙ୍କ ସ୍ୱଭାବ ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ ମୁଁ ଦେଉଛି। ଏହି କଥା ଶୁଣି ଋଷିମାନେ ପୁଣିଥରେ ଲୋମହର୍ଷଣଙ୍କୁ ଉତ୍ସୁକତା ସହିତ ପଚାରିଲେ—ଯେପରି ଭାରତ ଭୂମି ବିଷୟରେ କହିଲେ, ସେପରି କିମ୍ପୁରୁଷ ଏବଂ ହରିବର୍ଷ ଦେଶ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ କଥା କହନ୍ତୁ। ଆଉ ଆମକୁ କହନ୍ତୁ, ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ, ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱୀପଗୁଡ଼ିକ, ସେଠାରେ କିଏ ବସନ୍ତି, କେଉଁ ଗଛ ଅଛି—ସବୁ ବିସ୍ତୃତ କହନ୍ତୁ। ଋଷିମାନଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେଉଥିବା ଲୋମହର୍ଷଣ, ପୁରାଣରେ ଦେଖାଯାଇଥିବା ଓ ଋଷିମାନେ ସ୍ୱୀକୃତ କଥା ସଠିକ ଭାବେ କହିଲେ—"ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ଓ କିମ୍ପୁରୁଷ ଦେଶ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦମୟ ଓ ଉତ୍ସବମୟ ସ୍ଥାନ। କିମ୍ପୁରୁଷ ଦେଶରେ ଲୋକମାନେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ୍ତ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭଳି ଚମକୁଛନ୍ତି। ଏଠି ରସମୟ ପ୍ଲକ୍ଷ ଗଛ ଅଛି, ଯାହାର ମଧୁ ସମସ୍ତ କିମ୍ପୁରୁଷ ଲୋକ ପିଇଥାନ୍ତି। ସେଠି ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ରୋଗ ଓ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ, ଚିତ୍ତରେ ଶାଶ୍ୱତ ଆନନ୍ଦରେ ରହନ୍ତି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭଳି ଦେହ ଓ ନାରୀମାନେ ଅପ୍ସରା ଭଳି ମନ୍ୟ। ଏହି ଦେଶ ପରେ ଅଛି ହରିବର୍ଷ, ଯେଉଁଠାରେ ଲୋକମାନେ ମହା ରୂପା ଭଳି ଚମକୁଛନ୍ତି। ସେଠି ସମସ୍ତ ଦେବଲୋକରୁ ପତିତ ହୋଇ ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ରହନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ଶୁଭ ଉପଜୁ ରସ ପିଉଥିବା ଦେଖାଯାଏ। ସେଠି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ନାହିଁ, ଲୋକମାନେ ଏଗାର ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ୍ତ ରହନ୍ତି। ମୁଁ ଏବେ ମଧ୍ୟଭାଗ ଇଲାବ୍ରିତ ଅଞ୍ଚଳ ବିଷୟରେ କହିଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚମକେ ନାହିଁ, ଲୋକମାନେ ତାହାକୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ। ଇଲାବ୍ରିତରେ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାରାମାଳା ଚମକେ ନାହିଁ, ଲୋକମାନେ ପଦ୍ମ ଭଳି ଚମକୁଛନ୍ତି, ଦେହ ଓ ଚକ୍ଷୁ ମଧ୍ୟ ପଦ୍ମ ଭଳି। ସେଠି ଲୋକମାନେ ପଦ୍ମ ଗନ୍ଧରେ ଜନ୍ମନେ, ଜମ୍ବୁ ଫଳର ରସ ଖାନ୍ତି, ଚଳନ୍ତି ନାହିଁ, ଶୁଭ ଗନ୍ଧରେ ବସନ୍ତି। ସମସ୍ତେ ଦେବଲୋକରୁ ପତିତ, ମହା ରୂପା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧନ୍ତି, ଏହି ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନେ ତେର ହଜାର ବର୍ଷ ଜୀବନ୍ତ ରହନ୍ତି। ଇଲାବ୍ରିତରେ, ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ କିମ୍ବା ନିଷଧ ପାହାଡ଼ର ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଯେଉଁମାନେ ରହନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଆୟୁ ମଧ୍ୟ ଏପରି। ଏଠି ଅଛି ଏକ ମହା ଶାଶ୍ୱତ ଜମ୍ବୁ ଗଛ—ସୁଦର୍ଶନ ନାମକ, ଯାହା ସଦା ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଶୋଭିତ, ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ସେଥିରେ ସେବା କରନ୍ତି। ଏହି ଗଛର ନାମରୁ ଏହି ଦ୍ୱୀପକୁ 'ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ଏକ ହଜାର ଯୋଜନ ବିସ୍ତୃତ ଏବଂ ଏହି ମାପ ଆଉ ଶତଗୁଣି ଅଧିକ। ଏହି ଗଛର ଉଚ୍ଚତା ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଥାଏ, ଏଠାର ଜମ୍ବୁ ଫଳର ରସ ଏକ ନଦୀ ଭାବେ ବହିଯାଏ। ମେରୁ ପରିଭ୍ରମଣ କରି, ସେ ନଦୀ ଫେରି ଗଛ ମୂଳକୁ ଯାଏ, ଇଲାବ୍ରିତର ଲୋକମାନେ ଏହି ରସ ଆନନ୍ଦରେ ପିଉଥିବା ଦେଖାଯାଏ। ଏହି ରସ ପାନ କରି ତାଙ୍କୁ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ନାହିଁ, ଭୁକ୍ତି, କ୍ଲାନ୍ତି କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦୁଃଖ ନାହିଁ। ଏଠି ଜାମ୍ବୁନଦ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହା ଦେବତାଙ୍କ ଅଳଙ୍କାର ଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଗୋପ ପୋକା ଭଳି ଚମକୁଛି। ଏହି ଦ୍ୱୀପର ସମସ୍ତ ଗଛର ଫଳର ଶୁଭ ରସ ଏହି ହେଉଛି; ଏଠି ଯେଉଁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ବହିଯାଏ, ଏହା ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ଅଳଙ୍କାର ହୁଏ। ସେଠି ଲୋକମାନଙ୍କ ମଳମୁତ୍ର ଏବଂ ଶବ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ଭୂମି ଭଗବାନଙ୍କ କୃପାରେ ଗ୍ରହଣ କରେ ଓ ଲୟ କରେ। ହିମାଲୟରେ ରାକ୍ଷସ, ପିଶାଚ ଓ ଯକ୍ଷମାନେ ଅଛନ୍ତି; ହେମକୁଟ ପାହାଡ଼ରେ ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ବସନ୍ତି। ସମସ୍ତ ନାଗ—ଶେଷ, ବାସୁକି, ତକ୍ଷକ ଏଠି ବସନ୍ତି; ମହାମେରୁ ପାହାଡ଼ରେ ତେରିସ୍ତି ଦେବଗଣ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟସ୍ତ। ଏହି ନୀଳମଣି ଓ ବୈଦୂର୍ୟ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ପାହାଡ଼ରେ ସିଦ୍ଧ ଓ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ବସନ୍ତି; ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶ୍ୱେତ ପାହାଡ଼ରେ ଖ୍ୟାତି ଅର୍ଜନ କରିଛନ୍ତି।