ଏହି ପବିତ୍ର ପୁରାଣର ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ, ଭାରତ ଭୂମିରେ ଅନେକ ପବିତ୍ର ନଦୀ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଜନମ ନେଇଛନ୍ତି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପର୍ବତ ଓ ଅଞ୍ଚଳରୁ। ଶୋନା, ମହାନଦା, ନନ୍ଦନା, ଶୁକ୍ରିଶା, କ୍ଷମା, ମନ୍ଦାକିନୀ, ଦଶାର୍ଣା, ଚିତ୍ରକୁଟ, ତମସା, ପିପ୍ପଳୀ, ଶ୍ୟେନୀ ଓ ଚିତ୍ରୋତ୍ପଳା—ଏହି ନଦୀମାନେ ଏହି ଭୂମିର ଶୋଭା ବଢାଇଛନ୍ତି। ରିଷ୍ୟମୂଖ ପର୍ବତରୁ ବିମଳା, ଚଞ୍ଚଳା, ଧୁତବାହିନୀ, ଶୁକ୍ତିମନ୍ତୀ, ଶୁନୀ, ଲଜ୍ଜା, ମୁକୁତା ଓ ହ୍ରଦିକା ଭଳି ପବିତ୍ର ଓ ଶୁଭ ନଦୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି। ତାପୀ, ପୟୋଷ୍ଣୀ, ନିର୍ବିନ୍ଧ୍ୟା, କ୍ଷିପ୍ରା, ଋଷଭା, ବେନା, ବୈତରଣୀ, ବିଶ୍ୱମାଳା ଓ କୁମୁଦ୍ବତୀ ଭଳି ନଦୀମାନେ ଭାରତର ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତର ପାଦରୁ ଟୋୟା, ମହାଗୌରୀ, ଦୁର୍ଗମା ଓ ଶିଳା ଭଳି ନଦୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଜଳ ଶୀତଳ ଓ ଶୁଭ। ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ସହ୍ୟ ପର୍ବତ ଶ୍ରେଣୀରୁ ଗୋଦାବରୀ, ଭୀମରଥୀ, କୃଷ୍ଣବେଣୀ, ବଞ୍ଜୁଳା, ତୁଙ୍ଗଭଦ୍ରା, ସୁପ୍ରୟୋଗା, ବାହ୍ୟା ଓ କାବେରୀ ଭଳି ନଦୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଭୂମିକୁ ଉର୍ବର କରନ୍ତି। ମଲୟ ପର୍ବତରୁ କୃତମାଳା, ତାମ୍ରପର୍ଣୀ, ପୁଷ୍ପଜା, ଉତ୍ପଳାବତୀ ଭଳି ନଦୀମାନେ ଜନମ ନେଇଛନ୍ତି, ଏହି ନଦୀମାନେ ପବିତ୍ର, ଶୁଭ ଓ ଶୀତଳ ଜଳ ଦେଇଥାନ୍ତି। ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତର ଅନେକ ନଦୀ—ତ୍ରିବାଗା, ଋଷିକୁଳ୍ୟା, ଇକ୍ଷୁଦା, ତ୍ରିଦିବାଚଳା, ତାମ୍ରପର୍ଣୀ, ମୂଳୀ, ଶରବା, ବିମଳା ଓ ମହେନ୍ଦ୍ରର ଝିଅମାନେ ଭଳି ନଦୀମାନେ ଶୁଭ ଜଳ ଦେଉଛନ୍ତି। ଶୁକ୍ତିମନ୍ତ ପର୍ବତର ଝିଅମାନେ—କାଶିକା, ସୁକୁମାରୀ, ମନ୍ଦଗା, ମନ୍ଦବାହିନୀ, କୃପା, ପାଶିନୀ ଭଳି ନଦୀମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ସମସ୍ତ ନଦୀମାନେ ପବିତ୍ର ଓ ଶୁଭ ଜଳ ଦେଉଥିବା ସ୍ନିଗ୍ଧ ମାତୃ ଭାବରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇ ଶେଷରେ ସାଗରକୁ ଯାନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନାଶ କରନ୍ତି। ଏହି ନଦୀମାନଙ୍କର ଅନେକ ଉପନଦୀ ଓ ଝରଣା ଅଛି, ଯେଉଁମାନେ ଶତ ଏବଂ ହଜାରରେ ଗଣନା ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ କୁରୁ, ପାଞ୍ଚାଳ, ଶାଳ୍ବ, ଓ ଜାଙ୍ଗଳ ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକମାନେ ବସନ୍ତି। ଶୂରସେନ, ଭଦ୍ରକାର, ବାହ୍ୟ, ସହପଟଚ୍ଚର, ମତ୍ସ୍ୟ, କିରାତ, କୁଳ୍ୟ, କୁନ୍ତଳ, କାଶୀ ଓ କୋଶଳ ଭଳି ଜନଜାତି ଏଠାରେ ରହନ୍ତି। ଅବନ୍ତୀ, କଳିଙ୍ଗ, ମୂକ, ଏବଂ ଅନ୍ଧକ ଓ ମଧ୍ୟ ଭାରତର ଲୋକମାନେ ଏଠାରେ ଗଣନା ହୁଅନ୍ତି। ସହ୍ୟ ପର୍ବତ ପରେ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ ବହେ, ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ସମସ୍ତ ଭୂମିରେ ଅତି ରମ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ ଭାବରେ ପରିଚିତ। ଏଠାରେ ଗୋବର୍ଧନ, ମନ୍ଦର, ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତ ଅଛି, ଏବଂ ଦେବୀୟ ବୃକ୍ଷ ଓ ଔଷଧୀ ରାମଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଆଣି ଦିଆଯାଇଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ଫୁଲ ଓ ଔଷଧୀ ବିଶିଷ୍ଟ ମୁନି ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ପାଇଁ ଆଣି ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଅତି ରମ୍ୟ ଓ ଫୁଲର ଶୋଭାରେ ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇଛି। ଏଠାରେ ବାହ୍ଲିକ, ବାଟଧାନ, ଆଭୀର, କାଳତୋୟକ, ପୁରଂଧ୍ର, ଶୂଦ୍ର, ପଲ୍ଲବ, ଏବଂ ଅଟଖଣ୍ଡିକ ଭଳି ଜନଜାତି ବସନ୍ତି। ଗାନ୍ଧାର, ଯବନ, ସିନ୍ଧୁ, ସୌବୀର, ମଦ୍ରକ, ଶକ, ଦ୍ରୁହ୍ୟ, ପୁଲିନ୍ଦ, ପାରଦ ଓ ଆରମୂର୍ତିକ ଭଳି ଲୋକମାନେ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି। ରାମଠ, କଣ୍ଟକାର, କୈକେୟ, ଦଶନାମକ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ର ଗ୍ରୁହମାନେ ଏଠାରେ ରହିଛନ୍ତି। ଉତ୍ତର ଅଞ୍ଚଳରେ ଅତ୍ର, ଭରଦ୍ୱାଜ, ପ୍ରସ୍ଥଳ, ସଦସେରକ, ଲମ୍ପକ, ତଳଗାନ, ଏବଂ ଜାଙ୍ଗଳ ଏବଂ ସେନାମାନେ ଅଛନ୍ତି। ପୂର୍ବ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅଙ୍ଗ, ବଙ୍ଗ, ମଦଗୁରକ, ପର୍ବତ ଭିତରେ ଓ ପରେ ଥିବା ଲୋକ, ପ୍ଲବଂଗ, ମାତଂଗ, ଯମକ, ମଲ୍ଲବର୍ଣ୍ଣକ, ସୁହ୍ମୋତ୍ତର, ପ୍ରବିଜୟ, ମାର୍ଗବ, ଗେୟମାଳବ ଭଳି ଲୋକମାନେ ଅଛନ୍ତି। ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ୟୋତିଷ, ପୁଣ୍ଡ୍ର, ବିଦେହ, ତାମ୍ରଲିପ୍ତକ, ଶାଳ୍ବ, ମାଗଧ, ଗୋନର୍ଦ୍ଦ ଭଳି ଲୋକମାନେ ପୂର୍ବ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ପରେ ଦକ୍ଷିଣ ଅଞ୍ଚଳରେ ପାଣ୍ଡ୍ୟ, କେରଳ, ଚୋଳ, କୁଳ୍ୟ ଭଳି ଜନଜାତି ଅଛନ୍ତି। ସେତୁକ, ସୁତିକ, କୁପଥ, ବଜିବସିକ, ନବରଷ୍ଟ୍ର, ମହିଷିକ ଓ ସମସ୍ତ କଳିଙ୍ଗ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି। କରୁଷ, ଐଶିକ, ଅଟବ୍ୟ, ଶବର, ପୁଲିନ୍ଦ, ବିନ୍ଧ୍ୟପୁଷ୍କ, ବୈଦର୍ଭ, ଦଣ୍ଡକ ଭଳି ଜନଜାତି ଏଠାରେ ବସନ୍ତି। କୁଳିୟା, ସିରଳା, ରୁପସା, ତପସା, ତୈତିରିକ, କରସ୍କର ଭଳି ଲୋକମାନେ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି। ଭାସିକ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ନର୍ମଦା ନଦୀ ମଧ୍ୟରେ ବସନ୍ତି, ଭରୁକଚ୍ଛ, ସମହେୟ, ସରସ୍ବତ ଭଳି ଲୋକମାନେ ଅଛନ୍ତି। କଚ୍ଛିକ, ସୌରାଷ୍ଟ୍ର, ଅନର୍ତ, ଅର୍ବୁଦ ଭଳି ଲୋକମାନେ ପଶ୍ଚିମ ଭାଗରେ ବସନ୍ତି; ବିନ୍ଧ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହି ଲୋକମାନେ ଅଛନ୍ତି। ମାଳବ, କରୁଷ, ମେକଳ, ଉତ୍କଳ, ଔନ୍ଦ୍ର, ମାଶ, ଦଶାର୍ଣ୍ଣ, ଭୋଜ, କିଶ୍କିନ୍ଧକ ଭଳି ଜନଜାତି ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତର ପାଦରେ ଅଛନ୍ତି। ଷ୍ଟୋଶଳ, କୋଶଳ, ତ୍ରିପୁର, ବୈଦିଶ, ତୁମୁର, ତୁମ୍ବର, ପଦ୍ଗମ, ନୈଷଧ ଭଳି ଲୋକମାନେ ଏଠାରେ ବସନ୍ତି। ଅରୁପ, ଶୌଣ୍ଡିକେର, ବିତିହୋତ୍ର, ଅବନ୍ତୀ ଭଳି ଲୋକମାନେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତର ଶ୍ରେଣୀରେ ଅଛନ୍ତି। ଏବେ ପର୍ବତରେ ବସୁଥିବା, ଅନ୍ନ ନାହିଁ, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଘୂରିବା, ଦୁର୍ଗମ ଓ ଅନନ୍ତ ପଥ ଅନୁସରଣ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ବିବରଣ କରିବି। ମୁଟି ଶାଢ଼ି ପିନ୍ଧିଥିବା, ଉଲ୍ଲ ଶାଢ଼ି ପିନ୍ଧିଥିବା, ସମୁଦ୍ଗକ, ତ୍ରିଗର୍ତ, ମଣ୍ଡଳ, କିରାତ, ଅମର ଭଳି ଲୋକମାନେ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି। ମୁନିମାନେ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ଭାରତ ଭୂମିରେ ଚାରିଟି ଯୁଗ ଅଛି—କୃତ, ତ୍ରେତା, ଦ୍ୱାପର, ଏବଂ କଳି। ଏହି ଯୁଗମାନଙ୍କର ଗୁଣ ଓ ବିବରଣୀ ମୁଁ କହିବି। ଏହି ବିବରଣୀ ଶୁଣି, ମୁନିମାନେ ପୁନି ଉତ୍ସୁକତାରେ ଲୋମହର୍ଷଣଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ଭାରତ ଭୂମିର ବିବରଣୀ ଦେଲା ପରେ, ଏବେ କିମ୍ପୁରୁଷ ଓ ହରିବର୍ଷ ଭୂମି ବିଷୟରେ ସତ୍ୟ ଭାବେ କହ।" "ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱୀପମାନଙ୍କର ଆକାର, ସେଠାରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ଓ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ବିବରଣୀ ଦିଅ।" ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ, ଲୋମହର୍ଷଣ ମୁନି, ମୁନିମାନଙ୍କ ଦେଖିଥିବା ଓ ପୁରାଣରେ ପ୍ରଶଂସିତ ବିବରଣୀ ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ଭୂମିର ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ ଦେଲେ। "ଏହି ଭୂମି ଅତି ରମ୍ୟ, ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ଓ କିମ୍ପୁରୁଷ ଦ୍ୱୀପ ଦେଖିବାକୁ ଏକ ଅତି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ।