ଶ୍ୱେତ ପର୍ବତର ଉତ୍ତର ଦିଗରେ, ଶୃଙ୍ଗ ପର୍ବତର ଦକ୍ଷିଣ ଢାଳର ପାଖରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଭୂମି ଅଛି, ଯାହାକୁ ହିରଣ୍ୟବତା କୁହାଯାଏ। ସେଠାରେ ହିରଣ୍ୟବତୀ ନଦୀ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ। ଏହି ଭୂମିରେ ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଉତ୍ସାହୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୁଳର ଲୋକମାନେ ବସିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ଆନନ୍ଦିତ ଏବଂ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା ରୂପରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି। ସେଠାରେ ଏହି ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷମାନେ ଏକାଦଶ ହଜାର ଏବଂ ଏକ ଶତ ପଞ୍ଚାଶ ବର୍ଷ ଯାଏଁ ଜୀବନ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଏହି ଭୂମିରେ ଏକ ବିଶାଳ ଲକୁଚ ଗଛ ଅଛି, ଯାହାର ପତ୍ର ଛାୟା ଦେଇଥାଏ; ଏଠାରେ ଲୋକମାନେ ଏହି ଫଳର ରସ ପାନ କରି ଜୀବନ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଶୃଙ୍ଗସାହ୍ୱା ନାମକ ପର୍ବତର ତିନିଟି ମହାନ ଶିଖର ଅଛି—ଏକ ମଣିରେ ଶୋଭିତ, ଏକ ସୁନାରେ ଭୂଷିତ, ଏବଂ ଏକ ସମସ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନରେ ଗଠିତ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଚମକୁଥାଏ। ଏହି ଶୃଙ୍ଗର ଉତ୍ତର ଦିଗ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ସମୁଦ୍ର ସୀମାରେ କୁରୁମାନେ ବସିଥାନ୍ତି; ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ପବିତ୍ର, ଯେଉଁଠାରେ ସିଦ୍ଧପୁରୁଷମାନେ ବିଚରଣ କରନ୍ତି। ସେଠାରେ ଗଛମାନେ ମଧୁର ଫଳ ଦିଅନ୍ତି, ଦେବମୟ ଅମୃତ ସମ ଝରଣା ଝରେ, ଏଠାରେ ବସ୍ତ୍ର ତିଆରି ହୁଏ ଏବଂ ଫଳରୁ ଅଳଙ୍କାର ମଧ୍ୟ ମିଳିଥାଏ। କିଛି ଆନନ୍ଦଦାୟକ ବୃକ୍ଷ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ସବୁ ଦେଇଥାନ୍ତି; ଆଉ କିଛି ଦୁଧ ଦେଇଥିବା ବୃକ୍ଷ ଅଛି, ସେମାନେ ସଦା ଅମୃତ ସମ ଛଅ ରସର ଦୁଧ ଦିଅନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଏହାକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହାକୁ ପାଆନ୍ତି। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମି ରତ୍ନମୟ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଚୁଣାରେ ଭରିଥିବା, ସମସ୍ତଠାରେ ସ୍ପର୍ଶକୁ ମଧୁର ଏବଂ ଶୁଭ ନିରବ ପବନ ବହୁଥାଏ। ଏଠାରେ ଏମିତି ମାନବ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଦେବ ଲୋକରୁ ପତିତ ହୋଇଛନ୍ତି; ସମସ୍ତଙ୍କର କୁଳ ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ଯୁବାବସ୍ଥା ସ୍ଥିର। ଏଠାରେ ଦମ୍ପତି ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି, ଏଠାର ନାରୀମାନେ ଅପ୍ସରାମାନେ ପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି; ସେମାନେ ଦୁଧ ଦେଇଥିବା ବୃକ୍ଷର ଦୁଧ, ଯାହା ଅମୃତ ସମାନ, ପାନ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଏକ ଦିନରେ ଏକ ଦମ୍ପତି ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସମାନ ଭାବେ ବୃଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି, ତାଙ୍କର ରୂପ ଓ ଚରିତ୍ର ଏକ, ଏବଂ ସେମାନେ ଏକା ସମୟରେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରନ୍ତି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ଏକ ଜଣଙ୍କୁ ଦେଖି ମନ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନେ ପରି; ସେମାନେ ରୋଗ ଓ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ଏବଂ ସଦା ଆନନ୍ଦ ଭରା ମନ ରଖନ୍ତି। ଏହି ମହାପୁରୁଷମାନେ ଦଶ ହଜାର ଦଶ ଶତ ବର୍ଷ ଯାଏଁ ଜୀବନ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାରୀ ସହ ଜଡିତ ନୁହଁନ୍ତି। ଏହି ଭାରତ ଯୁଗର ଏମିତି ଅଦ୍ଭୁତ ବର୍ଷ ଧର୍ମଜ୍ଞମାନେ ଦେଖିଛନ୍ତି; ଏଠାରୁ ଅଧିକ କଣ କହିବି? ଏଭଳି ବିବରଣୀ ଜ୍ଞାନୀ ସୂତପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଋଷିମାନେ ଶୁଣିଥିଲେ; ଉତ୍ତର ପାଠରେ ସେମାନେ ପୁଣି ସୂତପୁତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ଏହି ଭାରତ ଭୂମି, ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ଆଦି ଚଉଦ ମନୁ ଜନମ ଦେଇଥିଲେ, ଏହି ବିଷୟ ଆମେ ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ; ହେ ଧର୍ମଶୀଳ, ଆପଣ ଆମକୁ ପୁଣି ଉତ୍ତର ପାଠ କହନ୍ତୁ। ଏପରେ ପୁରାଣବିଦ୍ୟ ଲୋମହର୍ଷଣ ପବିତ୍ର ଆତ୍ମା ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ଏହା କହିଲେ। ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ବିଚାର କରି, ପୁଣି ପୁଣି ଅନୁଧ୍ୟାନ କରି, ସେ ଉତ୍ତର ପାଠ ରହସ୍ୟ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ। ଏବେ ମୁଁ ଏହି ଭାରତ ଭୂମିରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନେ ବିଷୟରେ କହିବି; ଜନ୍ମ ଓ ପ୍ରଜନନ କାରଣରୁ ମନୁଙ୍କୁ 'ଭାରତ' କୁହାଯାଏ। ନାମର ଅର୍ଥ ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ଭୂମିକୁ 'ଭାରତ' କୁହାଯାଏ, କାରଣ ଏଠାରେ ସ୍ୱର୍ଗ, ମୋକ୍ଷ ଓ ମଧ୍ୟ ଅବସ୍ଥା ଜଣାଯାଏ। ପୃଥିବୀର କୌଣସି ଅଞ୍ଚଳରେ ମାନବମାନେ ପାଇଁ କର୍ମ ନିୟମିତ ନୁହଁନ୍ତି; ଏଠାରେ ଭାରତ ଭୂମିର ନବ ଭାଗ ଶୁଣନ୍ତୁ: ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୱୀପ, କଶେରୁ, ତାମ୍ରପର୍ଣ୍ଣ, ଗଭସ୍ତିମାନ, ନାଗଦ୍ୱୀପ, ସୌମ୍ୟ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଭାରୁଣ, ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ନବମ, ସମୁଦ୍ରରେ ଘିରିଥିବା ଏକ ଦ୍ୱୀପ। ଏହି ଦ୍ୱୀପ ଦକ୍ଷିଣରୁ ଉତ୍ତର ଯାଏଁ ହଜାର ଯୋଜନ ଲମ୍ବା। ଏହା କୁମାରୀରୁ ଗଙ୍ଗା ମୂଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ଏବଂ ପ୍ରସ୍ତ ଦଶ ହଜାର ଯୋଜନ। ଏହି ଦ୍ୱୀପର ସୀମା ଅଞ୍ଚଳରେ ବିଦେଶୀମାନେ ବସିଛନ୍ତି: ଯବନ ଓ କିରାତ ଦକ୍ଷିଣ ଓ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଅଛନ୍ତି। ମଧ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ବସିଥାନ୍ତି ଏବଂ କିଛି ଅଂଶରେ ଶୂଦ୍ରମାନେ ପୂଜା, ବ୍ୟାପାର ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ। ସେମାନେ ନିଜ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ ଅନୁଯାୟୀ ଆପସରେ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ପଞ୍ଚ ଆଶ୍ରମ ଧର୍ମାନୁସାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ, ମାନବ କାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ। ଏହି ତିର୍ୟଗ୍ୟାମ ନାମକ ମାନବ ଦ୍ୱୀପ, ଯିଏ ଏହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜିତିଥାଏ, ସେ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ରାଜା ଭାବରେ ପରିଚିତ। ଏହି ଜଗତ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ରାଜ୍ୟ ଭାବରେ ପରିଚିତ, ମଧ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ ଜିତିଥିବାମାନେ ଆକାଶଜୟୀ ଭାବେ ସ୍ମୃତି ହୁଅନ୍ତି; ସ୍ୱୟଂଭୂ ରାଜ୍ୟ ପୁଣି ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେବ। ଏହି ମହାଭୂମିରେ ସାତଟି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପର୍ବତ ପରିବାର ଅଛି: ମହେନ୍ଦ୍ର, ମଲୟ, ସାହ୍ୟ, ଶୁକ୍ତିମାନ, ଋକ୍ଷବାନ, ଭିନ୍ଧ୍ୟ ଓ ପରିୟାତ୍ର। ଏହି ପର୍ବତମାନଙ୍କ ଆସପାସ ହଜାର ହଜାର ପର୍ବତ ଅଛି, କିଛି ପ୍ରସିଦ୍ଧ, କିଛି ବିଶାଳ ଶିଖର ସହିତ, ଆଉ କିଛି ଛୋଟ ଏବଂ ଛୋଟ ଗ୍ରାମକୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଉଛି। ଏହି ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରେ ଆର୍ୟ ଓ ବିଦେଶୀମାନେ ମିଶିବାସ୍ଥାନ କରନ୍ତି; ଏଠାରେ ଅନେକ ନଦୀ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ: ଗଙ୍ଗା, ସିନ୍ଧୁ, ସରସ୍ୱତୀ, ଶତଦ୍ରୁ, ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା, ଯମୁନା, ସରୟୁ, ଏରାବତୀ, ଵିତସ୍ତା, ବିଶାଳା, ଦେଵିକା, କୁହୁ, ଗୋମତୀ, ଧୌତପାପା, ବହୁଦା, ଦୃଷଦ୍ୱତୀ, କୌଶିକୀ ଏବଂ ଅଚଳ ଗଣ୍ଡକୀ। ଇକ୍ଷୁର ଓ ଲୌହିତ ନଦୀ ହିମାଲୟ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ବେଦସ୍ମୃତି, ବେତ୍ରବତୀ, ବୃତ୍ରଘ୍ନୀ, ସିନ୍ଧୁରା, ପର୍ଣ୍ଣଶା, ନର୍ମଦା ଏବଂ ମହା କାବେରୀ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ପରା, ଧନ୍ବତୀ, ବିଦୁଷା, ବେଣୁମତୀ, ଶିପ୍ରା, ଅବନ୍ତୀ ଏବଂ କୁନ୍ତୀ ପରିୟାତ୍ର ପର୍ବତ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ନଦୀ ଭାବରେ ସ୍ମୃତି ହୁଅନ୍ତି।