ଏହି ଶ୍ରୀମଦ୍ ଗ୍ରନ୍ଥରେ କହାଯାଇଛି—ବିଶ୍ୱର ଏକ ହଜାର ଭାଗ ଅଛି, ଏବଂ ସେଗୁଡିକର ମଧ୍ୟରେ ସାତଟି ଭାଗ ବିଶେଷ। ଏଠାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶ୍ୱର ବିବରଣୀ ଦେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ କେବଳ ସାତଟି ଭାଗ, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ସହିତ ସେମାନଙ୍କର ମାପ ମାନବ ତର୍କାନୁସାରେ ବିବରଣା କରିବି। ଯେଉଁ ଦ୍ୱୀପଗୁଡିକ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ସେଗୁଡିକୁ ତର୍କ ଦ୍ୱାରା ବୁଝିବା ଯାଏ ନାହିଁ; ପ୍ରକୃତିର ପରିଧି ବାହାରେ ଯାହା ଅଛି, ସେ ଅଚିନ୍ତ୍ୟତାର ଚିହ୍ନ। ଏବେ ମୁଁ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ସାତଟି ଭାଗ, ତାହାର ବିସ୍ତୃତି ଏବଂ ବୃତ୍ତକ୍ଷେତ୍ର ଅନୁସାରେ ବିବରଣା କରିବି; ତାହାର ମାପ ଯୋଜନାରେ ଶୁଣ। ଏହି ଦ୍ୱୀପର ପ୍ରସ୍ତ ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନା, ଯେଉଁଠି ବିଭିନ୍ନ ଜନସମୂହ ରହିଛନ୍ତି ଏବଂ ଅନେକ ଦୀପ୍ତିମାନ ନଗର ଦ୍ୱୀପକୁ ଶୋଭା ଦେଇଛି। ଏଠାରେ ସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଚାରଣମାନେ ଅନେକ, ପାହାଡ଼ ଶୋଭା ପାଇଛି ଏବଂ ଏହି ପାହାଡ଼ଗୁଡିକ ଖଣିଜ ଏବଂ ଶିଳା ରାଶିରେ ଆବୃତ। ପାହାଡ଼ଗୁଡିକୁ ଉପଜି ନଦୀମାନେ ଚାରିପାଖରେ ବହିଯାଉଛନ୍ତି, ବଡ଼ ତଟରେ ବିସ୍ତୃତ; ଏହି ସାତଟି ଭାଗର ଛଅଟି ପାହାଡ଼ ଶ୍ରେଣୀ ଅଛି। ଦ୍ୱୀପର ଦୁଇପାଖରେ, ପୂର୍ବ ଏବଂ ପଶ୍ଚିମ ସାଗର ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ହୁଏ; ଏଠାରେ ହିମବତ୍, ପ୍ରାୟ ତୁଷାରାଚ୍ଛନ୍ନ, ହେମକୂଟ ଏବଂ ହେମବାନ୍ ଅଛି। ସମସ୍ତ ଦ୍ୱୀପକୁ ଘେରି ଅଛି ମହାପାହାଡ଼ ନିଷଧ, ଶୋଭାମୟ ମୁଖରେ; ମେରୁ ପାହାଡ଼ ସୁନାର ଏବଂ ଉଚ୍ଚ, ଚାରି ଜାତିର ଅଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଚତୁର୍ମୁଖୀ ଏବଂ ସୁନାରେ ତିଆରି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଚବିଶ ହଜାର ଯୋଜନାରେ ବିସ୍ତୃତ। ଏହାର ଆକୃତି ବୃତ୍ତ, କିନ୍ତୁ ଚତୁର୍ଭୁଜ ଭଳି ବିସ୍ତୃତ, ନିର୍ମଳ ରଙ୍ଗରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ସୃଷ୍ଟିପତିର ଗୁଣରେ ଶୋଭାପ୍ରାପ୍ତ। ଏହି ପାହାଡ଼ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ନାଭି ଏକତ୍ରିକ୍ତ ହୋଇ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଯାହାର ଉତ୍ପତ୍ତି ଅଦୃଶ୍ୟ; ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଏହା ଧଳା, ଏହି ରଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣ ସ୍ୱଭାବ ସ୍ଥିର; ଦକ୍ଷିଣରେ ହଳଦିଆ ଏବଂ ଏହି ରଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ବୈଶ୍ୟ ସ୍ୱଭାବ ଗ୍ରହଣ; ପଶ୍ଚିମରେ ଭୃଙ୍ଗୀ ପତ୍ର ରଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଶୂଦ୍ର ସ୍ୱଭାବ ନାମ, ଅର୍ଥ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥିର; ଉତ୍ତରରେ ଲାଲ ରଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷତ୍ରିୟ ସ୍ୱଭାବ ନିଶ୍ଚିତ। ଏହି ପାହାଡ଼ ନୀଳ, ବେରିଲରେ ନିର୍ମିତ, ଧଳା, ହଳଦିଆ, ସୁନା, ମୟୂର ପରା ରଙ୍ଗରେ ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ସୁନାରେ ତିଆରି, ଶିଙ୍ଗା ଅଛି। ଏହି ପାହାଡ଼ମାନେ ପାହାଡ଼ରାଜ, ଯେଉଁଠି ସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଚାରଣମାନେ ବାସ କରନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୂରତା ନଉ ହଜାର ଯୋଜନା। ମହାମେରୁ ପାହାଡ଼ର ଚାରିପାଖରେ ଏକ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଇଲାବୃତ କୁହାଯାଉଛି, ଏହା ଚବିଶ ହଜାର ଯୋଜନା ଚଉଡ଼ା, ଚାରିପାଖରେ ସମ। ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ମଧ୍ୟରେ ମହାମେରୁ ପାହାଡ଼ ଅଗ୍ନିରେ ଧୂଆଁ ନଥିବା ଭଳି ତିଆରି; ଏହାର ଅର୍ଚ୍ଚା ଅର୍ଦ୍ଧ ଦକ୍ଷିଣରେ, ଅର୍ଦ୍ଧ ଉତ୍ତରରେ। ଏଠାରେ ସାତଟି ଭାଗ, ପ୍ରତ୍ୟେକର ନିଜ ନିଜ ପାହାଡ଼ ଶ୍ରେଣୀ ଅଛି; ଉତ୍ତର ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ପାଖରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାହାଡ଼ ଦୁଇ ହଜାର ଯୋଜନା ଚଉଡ଼ା। ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ପ୍ରସ୍ତ ପାହାଡ଼ ଶ୍ରେଣୀର ଦୂରତା ଦ୍ୱାରା ବିବରଣା ହୁଏ; ନୀଳ, ନିଷଧ ଏବଂ ତାହା ପରେ ଅନ୍ୟମାନେ ଅପେକ୍ଷା କମ୍। ଶ୍ୱେତ, ହେମକୂଟ ଏବଂ ହିମବାନ୍ ପାହାଡ଼ ଚୂଡ଼ା ସହିତ ନାମିତ; ଋଷଭ ପାହାଡ଼ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ମାପ ଅନୁସାରେ ଉଲ୍ଲେଖ। ହେମକୂଟ ଏହାଠାରୁ ଏକ-ଦ୍ୱାଦଶ ଅଂଶ କମି; ହିମବାନ୍ ଏକ-ବିଂଶ ଅଂଶ କମି; ହେମକୂଟ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅଠାଠି ହଜାର ଯୋଜନା ମାପରେ। ହିମବାନ୍ ପାହାଡ଼ ପୂର୍ବ ଠାରୁ ପଶ୍ଚିମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଠି ହଜାର ଯୋଜନା ଦୂର; ଦ୍ୱୀପର ବୃତ୍ତାକାର ଭାବରେ କମିବା ଏବଂ ବଢ଼ିବା ଦିଆଯାଏ। ଅଞ୍ଚଳ ଏବଂ ପାହାଡ଼ ଭିନ୍ନ ହେଉଥିବାରେ ଉତ୍ତର ମଧ୍ୟ ଭିନ୍ନ; ଏହି ସାତଟି ଅଞ୍ଚଳରେ ବସିବା ଅଛି। ସାତଟି ଅଞ୍ଚଳ ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ଦୁର୍ଗମ ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି, ନଦୀର ବିଭାଜନ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପ୍ରତିଚ୍ଛେଦିତ ଏବଂ ଏକାଉଁ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଅନ୍ୟଟିକୁ ଯିବା ଅସମ୍ଭବ। ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଜୀବ ରହିଛନ୍ତି; ଏହି ତୁଷାରାଚ୍ଛନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଭାରତ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ହେମକୂଟ ପାହାଡ଼ ପରେ କିମ୍ପୁରୁଷ ଅଞ୍ଚଳ; ହେମକୂଟ ଠାରୁ ନିଷଧ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହରିବର୍ଷ ନାମରେ ଜଣାଯାଏ। ହରିବର୍ଷ ପରେ, ମେରୁ ପାହାଡ଼ରେ ଇଲାବୃତ ଅଞ୍ଚଳ; ଇଲାବୃତ ପରେ ନୀଳ, ଯାହାକୁ ରମ୍ୟକ ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କୁହାଯାଏ। ରମ୍ୟକ ପରେ ଶ୍ୱେତ, ଯାହାକୁ ହିରଣ୍ୟକ କୁହାଯାଏ; ହିରଣ୍ୟକ ପରେ ଶୃଙ୍ଗଶାକଙ୍କୁର ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି। ହେ ଦିବ୍ୟ ଋଷି, ଉତ୍ତର ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣରେ, ଧନୁର ଭଳି ଚାରି ଦୀର୍ଘ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି; ମଧ୍ୟରେ ଇଲାବୃତ ଅଞ୍ଚଳ। ନିଷଧର ପୂର୍ବରେ ଦକ୍ଷିଣ ଅର୍ଚ୍ଚା ଅଞ୍ଚଳ; ତାହା ପରେ ଇଲାବୃତ ଏବଂ ପଶ୍ଚିମରେ ଉତ୍ତର ଅର୍ଚ୍ଚା। ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମେରୁ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ଇଲାବୃତ ଅଞ୍ଚଳ; ନୀଳର ଦକ୍ଷିଣରେ ଏବଂ ନିଷଧର ଉତ୍ତରରେ। ଉତ୍ତରେ ମାଲ୍ୟବାନ୍ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଉଠିଛି; ପଶ୍ଚିମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ତିରିଶି ହଜାର ଦୂରରେ ସାଗରକୁ ଅନୁସରଣ କରେ। ମାଲ୍ୟବାନ୍ ନୀଳରୁ ନିଷଧ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ହଜାର ଯୋଜନା ଦୂର; ଏହିପରି ଗନ୍ଧମାଦନ ପାହାଡ଼ ତିରିଶି ଯୋଜନା ଚଉଡ଼ାରେ ବିସ୍ତୃତ। ଏହି ବୃତ୍ତାକାର ପାହାଡ଼ ଶ୍ରେଣୀର ମଧ୍ୟରେ ମେରୁ, ସୁନାର ପାହାଡ଼, ଚାରି ଜାତିର ରଙ୍ଗରେ ସମ, ଚତୁର୍ମୁଖୀ ଆକୃତିରେ ଉଠିଛି। ଏହାର ପାଖରେ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗ: ପୂର୍ବରେ ଧଳା, ଦକ୍ଷିଣରେ ହଳଦିଆ, ଉତ୍ତରରେ ଭୃଙ୍ଗୀ ପତ୍ର ଭଳି କଳା, ପଶ୍ଚିମରେ ଲାଲ—ଏଭଳି ରଙ୍ଗରେ ଶୋଭିତ। ମେରୁ ପାହାଡ଼ ଦିବ୍ୟ ରୂପରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ରାଜଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି, ଉଦୟ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଭଳି ଚମକୁଛି, ଧୂଆଁ ନଥିବା ଅଗ୍ନି ଭଳି। ଏହି ପାହାଡ଼ ଚଉରାଠି ହଜାର ଯୋଜନା ଉଚ୍ଚତାରେ ଉଠିଛି, ଶୋଳ ହଜାର ତଳକୁ ଯାଉଛି, ଏବଂ ଅଠାଇ ହଜାର ଚଉଡ଼ାରେ ବିସ୍ତୃତ। ଏହାର ବୃତ୍ତକ୍ଷେତ୍ର ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଚଉଡ଼ାର ଦୁଇ ଗୁଣା; ଏହି ଦିବ୍ୟ ପାହାଡ଼ ଦିବ୍ୟ ଔଷଧୀ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ।