ମନୁ ବୈବସ୍ବତଙ୍କ ପୁତ୍ର ସାବର୍ଣି, ତାଙ୍କ ରଙ୍ଗର ସମାନତା ଦ୍ୱାରା ଏହି ନାମ ହୋଇଥିଲେ। ଏହାପରେ ଅନୁକ୍ରମରେ ଶନି, ତପତୀ ଓ ବିଷ୍ଟି ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ଚାୟାକୁ ସଂଜ୍ଞା ଭାବି ତାଙ୍କୁ ଅପ୍ସର୍ଗ କରି ଉତ୍ପତ୍ତି କରିଥିଲେ, ଚାୟା ତାଙ୍କ ସ୍ୱ ଶିଶୁମାନେ ପାଇଁ ମନୁଠାରୁ ଅଧିକ ସ୍ନେହ ଦେଖାଇଥିଲେ। ବୃଦ୍ଧ ମନୁ ଏହି କଥା ଧ୍ୟାନ ଦେଲେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଯମ ରୋଷରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ ଚାୟାଙ୍କୁ ଧମକ ଦେଲେ, ତାଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ପାଦ ଉଠାଇ। ତାପରେ ଚାୟା ଯମକୁ ଶାପ ଦେଲେ: “ତୁମର ଏହି ପାଦ କୀଟ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ପୀଡିତ ହେବ, ଏଠାରୁ ପୁସ୍ ଓ ରକ୍ତ ବିସର୍ଜିତ ହେବ।” ଯମ ଏହି ଶାପରେ ରୋଷିତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ: “ମୋର ଅପରାଧ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମାତା ମୋତେ ଶାପ ଦେଇଛନ୍ତି, ମୁଁ କିଛି ଅନ୍ୟାୟ କରିନଥିଲି।” “ମୁଁ ଶିଶୁସ୍ୱଭାବରେ ମାତ୍ର ପାଦକୁ ଉଠାଇଥିଲି, ମନୁ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତା ସତ୍ତ୍ୱେ ମୋତେ ଶାପ ଦେଲେ।” “ଏହି ଜନନୀ ଆମର ମାତା ନୁହେଁ, ମୋତେ ଶାପ ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହେଇଛି।” ଦେବତା ଯମକୁ ପୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ମୁଁ କଣ କରିବି, ବୁଦ୍ଧିମାନ?” “କିଏ ଅବୁଦ୍ଧି ଓ କର୍ମର ଶୃଙ୍ଖଳା ଠାରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ? ଏହି ଜୀବନ ଦୂର କରିବା ଯଦି ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ତେବେ ଅନ୍ୟ ଜନ୍ତୁମାନେ ମାନେ କଣ କରିବେ?” ଯମଙ୍କ ପାଦର କୀଟ ଖାଇବା ପାଇଁ କୁକୁଡ଼ିକୁ ଦିଆଗଲା; ସେ ତାହାର ଶୋଷଣ କରିବ, ରକ୍ତ ଓ ପୁସ୍ ଦୂର କରିବ, ଏବଂ କୀଟ ଭକ୍ଷଣ କରିବ। ଏପରି ଉପଦେଶ ପାଇଁ ଯମ, ଖ୍ୟାତିପ୍ରାପ୍ତ, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଲଗିଲେ, ପତ୍ର ଓ ବାୟୁ ଖାଇ ନିର୍ଲିପ୍ତ ହେଇ ତପ କଲେ। ସେ ଦଶହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ମହାଦେବଙ୍କୁ ଉପାସନା କଲେ, ମହାଦେବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ବର ଦେଲେ। ଯମ ଜଗତର ରକ୍ଷା, ପିତୃଲୋକର ଅଧିପତ୍ୟ, ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମର ନିରୀକ୍ଷଣ ବାର୍ଗ କଲେ। ଏପରି ଭାବରେ ତିନି ବର ପ୍ରାପ୍ତ କରି ଯମ ଜଗତର ରକ୍ଷା, ପିତୃଲୋକର ଅଧିପତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମ-ଅଧର୍ମର ନିରୀକ୍ଷକ ହେଲେ। ଏହାପରେ ବୈବସ୍ବତ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ସଂଜ୍ଞାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣି, ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଓ ରୋଷେ ଏସବୁ କଥା କହିଲେ। ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ର ଏହି ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ଶାନ୍ତି ସୂଚକ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ: “ତୁମର ମହାତ୍ମ୍ୟ ଅସହ୍ୟ, ଏହା ତୀବ୍ର ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରେ।” “ସଂଜ୍ଞା ଘୋଡ଼ାର ଆକୃତି ନେଇ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଥିଲେ; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅଟକାଇଥିଲି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କରିଥିଲେ, ହେ ସୂର୍ଯ୍ୟ।” “ଏହିପରି ଚିହ୍ନିବା ବିନା ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଥିଲେ, ତେଣୁ ତୁମେ ମୋ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।” ଏପରି କଥା ଶୁଣି ସଂଜ୍ଞା ଅପରାଧ ନଥିବା ଘୋଡ଼ା ଆକୃତି ନେଇ ମରୁଭୂମିକୁ ଗଲେ ଓ ପୃଥିବୀରେ ଅବସ୍ଥାନ କଲେ। ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ର ଏହିପରି କଥା କହିଲେ: “ଯଦି ମୁଁ ତୁମର କୃପା ପାଇବାଯୋଗ୍ୟ, ତେବେ ମୋତେ ଦୟା କର; ମୁଁ ତୁମର ତୀବ୍ର ତେଜ ଏକ ଉପକରଣରେ ରଖି ଦେବି, ହେ ସୂର୍ଯ୍ୟ।” “ମୁଁ ତୁମର ଆକୃତିକୁ ଜଗତରେ ମନୋହର କରିଦେବି, ହେ ପ୍ରଭୁ।” ରବି ଏପରି କହି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚାରିପାଖ ଘୁଞ୍ଚିଲେ। ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ର ଏହି ତେଜକୁ ବିଭାଜନ କରି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ଚକ୍ର, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ତ୍ରିଶୂଳ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ମହାବଜ୍ର ତିଆରି କଲେ। ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ର ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଆକୃତି ତିଆରି କଲେ, ଏହାର ହଜାର ତେଜ ଥିଲା, ଦେମନ୍ ଓ ଦାନବଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ, ଚାରି ପାଦ ଛଡ଼ି ମହାନ ଆକୃତି ଦେଲେ। ସେ ପୁନି ସୂର୍ଯ୍ୟର ପାଦ ଦେଖିବାକୁ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଜନ୍ମାକୃତିରେ କେହି ସୂର୍ଯ୍ୟର ପାଦ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେଉଁଠି ଏହିପରି ଦେଇଥାଏ, ସେ ବଡ଼ ପାପୀ ଓ ନିନ୍ଦିତ ଅବସ୍ଥାରେ ପହଞ୍ଚିଥାଏ, କୁଷ୍ଠରୋଗରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ଦୁଃଖରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରେ। ତେଣୁ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଚାହୁଁଥିବା କେହି ମନ୍ଦିର କିମ୍ବା ଚିତ୍ରରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କ ପାଦ ଚିତ୍ରିତ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହାପରେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଦେବ, ଅମରମାନଙ୍କ ରାଜା, ପୃଥିବୀକୁ ଆସିଲେ, ଇଚ୍ଛାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଲେ। ସଂଜ୍ଞା ଘୋଡ଼ା ଆକୃତି ନେଇ ତୀବ୍ର ତେଜରେ ବେଢ଼ାଯାଇଥିଲେ, ତାଙ୍କ ମନରେ ଭୟ ଓ ଆଶଙ୍କା ଜନ୍ମ ନେଲା। ତାଙ୍କ ନାକରୁ ଏକ ଶୁକ୍ର ବିସର୍ଜିତ ହୋଇଥିଲା, ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ କିସି ଦ୍ୱାରା ଏହା ହେବା ଭାବିଥିଲେ; ଏହି ଶୁକ୍ରରୁ ଅଶ୍ୱିନୀ କୁମାର ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଦୁଇଜଣ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବାରୁ ତାଙ୍କୁ ଦଶ୍ର ଭାବି କୁହାଯାଏ; ନାକରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବାରୁ ତାଙ୍କୁ ନାସତ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଏହି ସତ୍ୟ ଜଣାଗଲା, ଦେବତା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ଲାଭ କଲେ। ସଂଜ୍ଞା ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ସହ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। ସାବର୍ଣି ମନୁ ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମେରୁ ପର୍ବତରେ ତପସ୍ୟା କରି ଅବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ଶନି ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମତା ପାଇଲେ। ଯମୁନା ଓ ତପତୀ ପୁନି ନଦୀ ହେଲେ; ବିଷ୍ଟି ଭୟଙ୍କର ସ୍ୱଭାବରେ ଦିନ-ରାତି ରହିଛନ୍ତି, ସମୟ ଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ। ମନୁ ବୈବସ୍ବତଙ୍କ ଦଶ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁତ୍ର ଥିଲେ; ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇଳା ପ୍ରଥମ, ପୁତ୍ର ଚାହିଁ କୃତ ଯଜ୍ଞରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ-ମାନବ ପୁତ୍ରମାନେ ହେଲେ: ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, କୁଶନାଭ, ଅରିଷ୍ଟ, ଧୃଷ୍ଟ, ନରିଷ୍ୟନ୍ତ, କରୂଷ, ଶର୍ୟାତି, ପୃଷଧ୍ର, ନାଭାଗ। ଧର୍ମିକ ମନୁ ତାଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପୁତ୍ର ଇଳାଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବେ ସ୍ଥାପନ କଲେ, ଏବଂ ପୁନି ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ରର ବନକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏହାପରେ ଦିଗ୍ବିଜୟ ପାଇଁ ଇଳା ପୃଥିବୀ ଭ୍ରମଣ କଲେ, ସମସ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ଓ ଭୂମିପତିମାନେ ଉପରେ ଅଧିକାର କଲେ। ଶିବଙ୍କ ପବିତ୍ର ଉଦ୍ୟାନ, ଘୋଡ଼ା ଚାଳି ଶୋଭାମୟ, ଚାହିଁଥିବା ବୃକ୍ଷ ଓ ଲତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମହା ଶରବଣ ନାମକ ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ। ଏଠାରେ ଦେବତାଙ୍କ ମହାପ୍ରଭୁ ଶମ୍ଭୁ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଶୋଭିତ ହୋଇ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି; ଏଠାରେ ଏକ ଅନୁବନ୍ଧ ଉମାଙ୍କ ସହ ଶରବଣରେ କରାଯାଇଥିଲା। ଏଠାରେ ଯେକୌଣସି ପୁରୁଷ ଏହି ଉଦ୍ୟାନକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ, ସେ ଦଶ ଯୋଜନା ଅଞ୍ଚଳରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାରୀ ହୋଇଯିବେ।