ହଜାର-ହଜାର ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ଅନେକଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ହୋଇଯାନ୍ତି, ଏବଂ ରାଜା ଭାବେ ଦଶ ହଜାର ଗ୍ରାମର ଧନ-ସମ୍ପଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ସେ ଯେତେବେଳେ ସୁନାର ଗୁହୁରିର ଶବ୍ଦରେ ଶୁନି ଜାଗିଉଠନ୍ତି, ବିପୁଳ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି ସେ ପୁଣି ସେଇ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥକୁ ଖୋଜିବାକୁ ଯାନ୍ତି। ସେ ସଦା ସ୍ୱେତ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ନିୟମିତ ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଚରିତ୍ର ଥିବା ରାଜା, ଦିନକୁ ଏକଥର ଖାଇ ସେ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଜ୍ୟ କରନ୍ତି। ପରେ ସେ ସେଇ ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ, ଶତ ନାରୀ ଯେଉଁମାନେ ସୁନାର ଗହନା ପିନ୍ଧିଥିବେ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଏବଂ ସାଗର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀରେ ମହାନ ରାଜା ହୋଇଯାନ୍ତି। ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦାନଶୀଳ ହୋଇ, ସେ ପୁଣି ସେଇ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରିଥିବା ପରେ ତାହାକୁ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହା ପରେ, ସୁନ୍ଦର ସନ୍ଧ୍ୟା ସୂତ୍ରରେ, ଯିଏ ନିୟମିତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିଥିବା, ଉପବାସୀ ଓ ପବିତ୍ର ଅଛନ୍ତି, ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯିଏ କୋଟିତୀର୍ଥରେ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ କୋଟି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହୁଏ, ତେବେ ସେ ଆକାଶରୁ ଛଡାଯାଇ ସୁନା, ମଣି, ମୁକ୍ତା ଓ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଭରିଥିବା ଧନୀ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି। ଏହା ପରେ, ସେ ଭୋଗବତୀ ନଦୀ, ଯାହା ବାସୁକିଙ୍କ ଉତ୍ତରେ ଅଛି, ସେଠାରେ ଦଶାଶ୍ୱମେଧକ ନାମକ ଅନ୍ୟ ଏକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥକୁ ଯାନ୍ତି। ଯିଏ ସେଠାରେ ଅଭିଷେକ କରନ୍ତି, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଆନ୍ତି; ସେ ଧନୀ, ସୁନ୍ଦର, ନିପୁଣ, ଦାନଶୀଳ ଓ ଧର୍ମିକ ହୁଅନ୍ତି। ଚାରି ବେଦ, ସତ୍ୟବାଦି ଓ ଅହିଂସାରୁ ଯେପରି ଫଳ ମିଳେ, ଏଠାକୁ ମାତ୍ର ଯିବାରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଫଳ ମିଳିଯାଏ। ଗଙ୍ଗା ଯେଉଁଠି ପ୍ରବେଶ କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ସମାନ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠି ସେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ସହିତ ମିଶିଯାଏ, ସେଉଁଠି ସେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଠାରୁ ଦଶଗୁଣା ଉତ୍ତମ। ଯେଉଁଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଙ୍ଗା ବହୁତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ନେଇ ବହୁଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ମୁକ୍ତିକ୍ଷେତ୍ର ବୋଲି ଜାଣ; ଏଠାରେ ଆଉ ଚିନ୍ତାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ପୃଥିବୀରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ, ତଳେ ନାଗମାନେ, ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବତାମାନେ ଗଙ୍ଗା ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି, ସେଉଁଠି ତିନିପଥ ବୋଲି ତାଙ୍କୁ କୁହାଯାଏ। ଯେଉଁଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଅସ୍ଥି ଗଙ୍ଗାରେ ଥାଏ, ସେତେ ବର୍ଷ ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି। ପରେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପଡ଼ି, ସେ ଜମ୍ବୁଦ୍ବୀପର ନାୟକ ହୁଅନ୍ତି। ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ତୀର୍ଥ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ନଦୀ ମଧ୍ୟରେ ଗଙ୍ଗା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ—ଏହି ମହାପାପୀ ମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ। ଗଙ୍ଗା ସବୁଠି ସହଜରେ ଉପଲବ୍ଧ, କିନ୍ତୁ ତିନି ଠାରେ ଦୁର୍ଲଭ: ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାର, ପ୍ରୟାଗ, ଓ ସମୁଦ୍ର-ସଙ୍ଗମ। ଏଠି ବ୍ୟାଥିତ ଓ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି, ତାଙ୍କର ପୁନର୍ଜନ୍ମ ହୁଏ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ପାପୀ ଜୀବମାନେ ମୁକ୍ତି ଅନ୍ୱେଷଣ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଗଙ୍ଗାପଥ ଭଳି ଆଉ କୌଣସି ପଥ ନାହିଁ। ଗଙ୍ଗା ପବିତ୍ରମାନଙ୍କ ପବିତ୍ର, ଶୁଭମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୁଭା, ମହାଦେବଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରୁ ତଳିପଡିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶକ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ। କୃତଯୁଗରେ ନୈମିଷ ତୀର୍ଥ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଥିଲା, ତ୍ରେତାରେ ପୁଷ୍କର, ଦ୍ୱାପରରେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର; କିନ୍ତୁ କଳିଯୁଗରେ ଗଙ୍ଗା ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ। ପ୍ରୟାଗରେ ବିଶେଷ କରି ଗଙ୍ଗାକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ; ଏହି ଭୟାନକ କଳିଯୁଗରେ ଏଠାକୁ ବଦଳାଇବା ପାଇଁ ଆଉ ଉପାୟ ନାହିଁ। ଏବେ, ରାଜନ୍, ପୁଣି ପ୍ରୟାଗର ମହିମା ଶୁଣ। ଏହା ଶୁଣିଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହୁଏ—ଏଠାରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଗଙ୍ଗାର ଉତ୍ତର କୂଳରେ ମାନସ ନାମକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି; ଏଠି ତିନି ରାତି ଉପବାସ କଲେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ଗୋ, ଭୂମି, ସୁନା ଦାନ କରି ଯେପରି ଫଳ ମିଳେ, ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ମନେ ପକାଇଲେ ସେଇ ଫଳ ମିଳେ। ଚାହିଁ କି ନାଚାହିଁ, ଯେଉଁଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ଗଙ୍ଗାରେ ଯାନ୍ତି, ଯଦି ସେଠି ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ନରକ ଦେଖିବେ ନାହିଁ। ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଗୀତରେ ଜାଗିଉଠି, ସେ ହନ୍ସ ଓ କଦମ୍ବ ପକ୍ଷୀ ଯୁକ୍ତ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଚଡି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି, ଏବଂ ରାଜା, ହଜାର-ହଜାର ବର୍ଷ ସ୍ୱର୍ଗର ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ପରେ ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହେଲେ, ସେ ଆକାଶରୁ ଛଡାଯାଇ, ସୁନା, ମଣି, ମୁକ୍ତା ଭରିଥିବା ଧନୀ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି। ମାଘ ମାସରେ ଗଙ୍ଗା-ଯମୁନା ସଙ୍ଗମରେ ସାଠି ହଜାର ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଓ ସାଠି କୋଟି ନଦୀ ଯୋଗ ଦେଇଥାଏ। ପ୍ରୟାଗରେ ମାଘ ମାସରେ ତିନି ଦିନ ସ୍ନାନ କଲେ ଯେପରି ଲକ୍ଷ ଗାଈ ଦାନ ଫଳ ମିଳେ। ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳନ କଲେ ସେ ରୋଗ ଓ ଦେହ ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କ ଦେହରେ ଯେତେ ଲୋମ ଅଛି, ସେତେ ହଜାର ବର୍ଷ ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି। ପରେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପଡ଼ି, ସେ ଜମ୍ବୁଦ୍ବୀପର ନାୟକ ହୁଅନ୍ତି; ବିପୁଳ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି ପୁଣି ସେ ତୀର୍ଥକୁ ମନେ ପକାନ୍ତି। ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସଙ୍ଗମରେ, ଯେବେ ଚନ୍ଦ୍ରରେ ରାହୁ ଗ୍ରହଣ ହୁଏ, ଯେଉଁଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ପାଣିକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ସେ ସୋମ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ସେଠି ସୋମଙ୍କ ସହିତ ସାଠି ହଜାର ବର୍ଷ ଉଲ୍ଲାସ କରନ୍ତି, ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ସ୍ୱର୍ଗରେ, ଇନ୍ଦ୍ରର ଲୋକରେ, ମାନବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ହୋଇ, ଯଦି ସେଠାରୁ ପଡିଯାନ୍ତି, ଧନୀ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି। ଯେଉଁଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ମୁଣ୍ଡ ତଳେ ଓ ପାଦ ଉପରେ ରଖି ତାପ୍ତ ଜଳ ପାନ କରନ୍ତି, ସେ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ସେଠାରୁ ପଡିଲେ, ସେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କର୍ତ୍ତା ହୁଅନ୍ତି; ବିପୁଳ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି ପୁଣି ସେ ତୀର୍ଥକୁ ଖୋଜନ୍ତି। ଯିଏ ନିଜ ଦେହର ମାଂସ କଟି ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ ଦେଇଥାଏ, ତାଙ୍କ ଦେହ ପକ୍ଷୀମାନେ ଖାଇଦେଇଥିଲେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ତାହା ମଧ୍ୟ ଶୁଣ।