ଯେଉଁଠି ଏହି ମହାପୁରୁଷ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ସେଠି ସେ ଦାନ କରିଥିବା ଗାଈ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହ ଜନ୍ମ ନେଉଛି। ଏହି ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେ ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ଦେଖିବାକୁ ପଡ଼େନାହିଁ। ସେ ଉତ୍ତର କୁରୁ ଦେଶକୁ ପହଞ୍ଚି, ଅନନ୍ତ କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଠି ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରେ। ଯଦି କେହି ଲକ୍ଷ ଗାଈ ମଧ୍ୟରୁ କେବଳ ଗୋଟିଏ ଦୁଧାଳି ଗାଈ ଦାନ କରେ, ସେଠି ସେ ଏକ ଗାଈ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ପୁଅ, ଜଣେ ଜଣେ ଜଣେ ଜଣେ ଜଣେ ପତ୍ନୀ ଓ ଦାସମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋକ୍ଷ ପାଇଯାନ୍ତି। ଏହିପରି, ସମସ୍ତ ଦାନ ମଧ୍ୟରେ ଗାଈ ଦାନ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଯେଉଁଠି ଭୟ, ଅପଦ, ଓ ଭୟଙ୍କର ପରିସ୍ଥିତି ଆସେ, ଯେଉଁଠି ମହାପାପ ହୁଏ, ସେଠି କେବଳ ଗାଈ ହିଁ ରକ୍ଷା କରେ; ଏହିଠି ତେଣୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଗାଈ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ତୁମେ ଯେପରି ତୀର୍ଥରାଜ ପ୍ରୟାଗର ମହାତ୍ମ୍ୟ କୁହୁଛ, ସେପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଉଛି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ହେ ପ୍ରଭୁ, ନିଶ୍ଚିତ ଧର୍ମ ପାଇଁ କେମିତି ପ୍ରୟାଗକୁ ଯିବା ଉଚିତ? ମୋତେ ଏହାର ନିୟମ କୁହ, ହେ ମହାମୁନି। ମୁଁ ତୁମକୁ ପୁରାତନ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ଦୃଷ୍ଟ ଓ ଶ୍ରୁତ ଅନୁସାରେ, ପୂଜାର ଠିକ୍ କ୍ରମ କୁହିବି, ହେ ରାଜା। ପ୍ରୟାଗ ଯାତ୍ରା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ଯଦି ବୃଷଭ ଉପରେ ଚଢ଼ି ଯାଏ, ସେ କେମିତି ଫଳ ପାଏ, ଏହା ମଧ୍ୟ ଶୁଣ। ସେ ଭୟଙ୍କର ନରକରେ, ଗାଈଙ୍କର କ୍ରନ୍ଦନ ଶୁଣାଯାଉଥିବା ଅଞ୍ଚଳରେ ବସିଥାଏ; ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେ ତାଙ୍କଠାରୁ ଜଳ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତିନାହିଁ। କିନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠି ସେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଓ ଶିଶୁମାନେଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇ, ପାନୀୟ ଦେଇ, ସମସ୍ତ ଦାନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିଜ ପରି ଦେଇଥାଏ—ସେ ମହାପୁରୁଷ ଯଦି ଧନଲୋଭ କିମ୍ବା ମୋହରେ ଯାନବାହନ ଉପରେ ଯାଏ, ତେବେ ସେ ଫଳ ନଷ୍ଟ ହୁଏ; ତେଣୁ ଯାନ ଉପରେ ଯିବାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ ମଣିଷ ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ ବେଦ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଯଥାଶକ୍ତି କନ୍ୟାଦାନ କରେ, ସେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ଦେଖିବାକୁ ପଡ଼େନାହିଁ; ସେ ଉତ୍ତର କୁରୁକୁ ପହଞ୍ଚି, ଅନନ୍ତ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରେ, ଓ ଧର୍ମଶୀଳ, ରୂପସ୍୵ଳ୍ପତି ପୁଅ ଓ ପତ୍ନୀ ଲାଭ କରେ। ସେଠି ଯଥାଶକ୍ତି ଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଫଳ ଅବଶ୍ୟ ବଢ଼େ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ହେ ରାଜା, ସେ ସୃଷ୍ଟିର ଲୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସିଥାଏ। ଯେଉଁଠି ବଟବୃକ୍ଷର ମୂଳରେ ପହଞ୍ଚି କେହି ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିଥାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ରୁଦ୍ର ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚେ। ସେଠି ଦ୍ୱାଦଶ ସୂର୍ଯ୍ୟ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଜଳିଥାନ୍ତି; ସେମାନେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଦଗ୍ଧ କରିଦେଲେ ମଧ୍ୟ ବଟବୃକ୍ଷର ମୂଳ ଦଗ୍ଧ ହୁଏନାହିଁ। ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକ ନଷ୍ଟ ହେବାବେଳେ, ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ଏକ ମାତ୍ର ସମୁଦ୍ର ରୂପେ ରହିଯାଏ, ସେଠି ବାରମ୍ବାର ବଳିଦାନକାରୀ ବିଷ୍ଣୁ ବସିଥାନ୍ତି। ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣମାନେ ସଦା ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମିଳନ ତୀର୍ଥକୁ ସେବନ୍ତି। ସେଠାରୁ, ହେ ରାଜାଧିରାଜ, ପ୍ରୟାଗକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଠି ବ୍ରହ୍ମା, ଅନ୍ୟ ଦେବ, ଋଷି, ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ବସିଥାନ୍ତି। ଲୋକପାଳ, ସାଧ୍ୟ, ପିତୃଗଣ, ସନତ୍କୁମାର, ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠି ଅଛନ୍ତି। ଅଙ୍ଗିରାଦି ମହାର୍ଷି, ପରମ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ନାଗ, ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ସିଦ୍ଧ, ଓ ଆକାଶଚାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠି ବିଦ୍ୟମାନ। ସମୁଦ୍ର, ନଦୀ, ପର୍ବତ, ନାଗ, ବିଦ୍ୟାଧର, ଓ ଶ୍ରୀହରି ନିଜେ ପ୍ରଜାପତିମାନେ ସହିତ ସେଠି ଅଛନ୍ତି। ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ ପୃଥିବୀର ଗର୍ଭ ଭାବିତ; ପ୍ରୟାଗ, ହେ ରାଜା, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହାଠାରୁ ପବିତ୍ର କିଛି ନାହିଁ, ହେ ଭାରତ। କେବଳ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ନାମ ଶୁଣିଲେ, ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, କିମ୍ବା ଏହାର ମାଟି ଧରିଲେ, ମଣିଷ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ଯେଉଁଠି ନିୟମିତ ଉପବାସ ଓ ନିୟମାନୁଷ୍ଠାନ କରି, ତୀର୍ଥସଙ୍ଗମରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ରାଜସୂୟ ଓ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ସମାନ ଫଳ ପାଏ। ପ୍ରୟାଗକୁ ଯିବା ନିଶ୍ଚୟ ଉପରେ ଦେବତା କିମ୍ବା ମଣିଷଙ୍କ ଉକ୍ତିରେ କ୍ଷୁଦ୍ରତା ଆସିବା ଦିଅନି, ହେ ପ୍ରିୟ। ଏଠି ଦଶ ହଜାର ତୀର୍ଥ ଓ ଅର୍ଥାଷ୍ଟି କୋଟି ଅଧିକ ତୀର୍ଥ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛି, ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ। ଯୋଗଏକତା ଓ ସତ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ଜ୍ଞାନୀ ଯେଉଁ ଗନ୍ଧର୍ବସଙ୍ଗମରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ଯେଉଁ ଗତି ପାଏ, ସେହି ଗତି ଏଠି ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ମଣିଷ ମଧ୍ୟ ପାଏ। ପ୍ରୟାଗକୁ ନ ପହଞ୍ଚିଥିବା ଲୋକ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଏହି ଜଗତରେ ପ୍ରକୃତରେ ବଞ୍ଚି ନଥାନ୍ତି; ସେମାନେ ତିନି ଲୋକରେ ମୃଗ ହୋଇ ରହନ୍ତି। ଏହିପରି, ପ୍ରୟାଗ ଦର୍ଶନ କରି, ଏହି ପରମ ଆଶ୍ରୟକୁ ଦେଖି, ମଣିଷ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ର ରାହୁରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ଏଠି, ଯମୁନାର ବିସ୍ତୃତ କୂଳରେ, କମ୍ବଳ ଓ ଅଶ୍ୱତର ନାଗ ଅଛନ୍ତି; ସେଠି ସ୍ନାନ ଓ ପାନ କଲେ, ମଣିଷ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ଏଠିରୁ ମହାଦେବଙ୍କ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ଦେଉଳକୁ ଯାଇ, ମଣିଷ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବପର ପୂର୍ବଜ ଦଶଜନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ। ସେଠି ସ୍ନାନ କରି, ମଣିଷ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଲାଭ କରେ ଓ ସୃଷ୍ଟିର ଲୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେବଲୋକରେ ବସିଥାଏ। ଗଙ୍ଗାର ପୂର୍ବ କୂଳରେ, ହେ ଭାରତ, ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସାମୁଦ୍ର କୁଆଁ ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନା ଅଛି। ଯଦି କୌମାରବ୍ରତୀ ଏଠି କ୍ରୋଧ ଜୟ କରି ତିନି ରାତି ରହିଥାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ। ପ୍ରତିଷ୍ଠାନା ଉତ୍ତରେ ଓ ଭାଗୀରଥୀର ପୂର୍ବେ ଥିବା ହଂସପ୍ରପତନ ତୀର୍ଥ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ହେ ଭାରତ, ଏଠି ସ୍ନାନ କଲେ, ମଣିଷ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯ୍ୟ ରହିଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ଏହି ଶୁଭ୍ର ଓ ବିରାଟ୍ ହଂସପାଣ୍ଡୁର ପବିତ୍ର ଉର୍ବଶୀର ଆନନ୍ଦ ସ୍ଥଳୀରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ କଣ ଫଳ ମିଳେ, ଏହା ମଧ୍ୟ ଶୁଣ। ହେ ରାଜା, ସେ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ଛଅଶେ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।