ଏକ ଦିନ, ଶୂରବୀର ରାଜାଙ୍କୁ ଏହି ପବିତ୍ର କଥା ଶୁଣିବାକୁ ମିଳିଲା—ଏହା ହେଉଛି ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରିଥିବା ପ୍ରୟାଗ ଯାତ୍ରାର ମହିମା। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା ବିଶେଷ କରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାନାଯାଏ। ଏଠିରେ ଏକ ଦିନ, ରାଜା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ଏ ପ୍ରାଚୀନ କାଳର ଗୁପ୍ତ କଥା, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମା ଦେବ ନିଜେ କହିଥିଲେ, ଆପଣ ସଠିକ୍ ଭାବେ ମୋତେ କହନ୍ତୁ। ଲୋକମାନେ କିପରି ପ୍ରୟାଗକୁ ଯାଆନ୍ତି? ଯେଉଁମାନେ ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଭାଗ୍ୟ କ'ଣ? ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ କ’ଣ ଫଳ ମିଳେ? ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରୟାଗରେ ବସିଥାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କ’ଣ ଫଳ ରହିଛି? ମୋତେ ଏହି ସବୁ ଖୁବ୍ ଆଗ୍ରହ ରହିଛି।" ତେବେ ମୁନି କହିଲେ, "ପ୍ରିୟ, ଏହି ପ୍ରଧାନ ଫଳ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, ଯାହା ପ୍ରାଚୀନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଣିଥିଲି। ପ୍ରୟାଗରୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ, ସେଠାରୁ ଭାସୁକି ହ୍ରଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, କମ୍ବଳ ଓ ଅଶ୍ୱତର ମଧ୍ୟରେ, ଓ ବହୁମୂଳକ ନାମକ ସର୍ପ ଯାଏଁ—ଏହି ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ର ଭାବେ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।" "ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେ, ଏଠାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବା ଲୋକ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନ ପାଆନ୍ତି। ତେଣୁ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଏଠିକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିଥାନ୍ତି। ଅନେକ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯେଉଁମାନେ ଶୁଭ ଓ ପାପ ନାଶକ, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା ଶତାବ୍ଦୀ ଲାଗି ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ପ୍ରୟାଗର ମହିମା କହିବି।" "ଏଠି ଗଙ୍ଗାକୁ ସଠିଅଠି ହଜାର ଧନୁଷ୍ୟ ରକ୍ଷା କରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ସାତଟି ଘୋଡା ସହିତ ସଦା ଯମୁନାକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜେ ପ୍ରୟାଗକୁ ସଦା ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ହରି ଦେବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଶିବ ଏଠିର ବଟବୃକ୍ଷକୁ ସଦା ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଏହି ଶୁଭ ତୀର୍ଥକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ।" "ଏହି ଜଗତ ଅଧର୍ମରେ ଆବୃତ, ତେଣୁ ସେମାନେ ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠି ଲୋକ ପ୍ରୟାଗକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ପ୍ରୟାଗକୁ ଦେଖିବା, ତାହାର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା କିମ୍ବା ତାହାର ମାଟି ନେଇବା ମାତ୍ରେ ଲୋକ ପାପ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।" "ପ୍ରୟାଗର ପାଞ୍ଚଟି ପୁଷ୍କରିଣୀ ମଧ୍ୟରେ ଗଙ୍ଗା ମଧ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି; ପ୍ରୟାଗ ପ୍ରବେଶ କ୍ଷଣେ ପାପ ତୁରନ୍ତ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ହଜାର ଯୋଜନା ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ ଗଙ୍ଗାକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ଯେଉଁ ଲୋକ ପାପ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାନ୍ତି।" "ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ ପାପ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଦେଖିଲେ ମଙ୍ଗଳ ଦର୍ଶନ ହୁଏ; ସ୍ନାନ କରିଲେ ଓ ଜଳ ପିଇଲେ ସପ୍ତ ପିଢ଼ି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ହୁଏ। ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟ କଥା କହନ୍ତି, କ୍ରୋଧ ଜୟ କରିଛନ୍ତି, ଅହିଂସାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି, ଧର୍ମପଥ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସତ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି, ଗାଁ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି—" "ସେମାନେ ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ ସ୍ନାନ କଲେ ପାପ ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ଯେଉଁ ଇଛା ମନରେ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ତାହା ପ୍ରଚୁର ଭାବେ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ପରେ, ଦେବମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ପ୍ରୟାଗକୁ ଯାଇ, ଏକ ମାସ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି ତାହାଁଠି ପିତୃ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କଲେ, ଯେଉଁ ଜନ୍ମରେ ହେଉନାହିଁ, ସେ ନିଜ ଇଛିତ ଫଳ ପାଆନ୍ତି।" "ସୂର୍ଯ୍ୟ କନ୍ୟା, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଯମୁନା ଏଠି ପ୍ରବାହିତ; ଏଠି ମହେଶ୍ୱର ନିଜେ ସଦା ବିରାଜିତ। ରାଜନ୍, ପ୍ରୟାଗ ଏମିତି ଏକ ତୀର୍ଥ, ଯାହା ମାନବଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁର୍ଲଭ; ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣମାନେ ଏଠି ସ୍ନାନ କରି ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକରେ ବାସ କରନ୍ତି।" "ଏବେ ଆଉ ଶୁଣ, ରାଜନ୍, ପ୍ରୟାଗର ମହିମା; ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହୁଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖିତ, ଦରିଦ୍ର କିମ୍ବା ଧୃଢ଼ ନିଷ୍ଠା ଅଛି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରୟାଗ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏହି ତୀର୍ଥକୁ କେବେ ହେଲେ ହେଲେ ଉପହାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।" "ଯେଉଁ ଲୋକ ରୋଗୀ, ଦୁଃଖିତ କିମ୍ବା ବୃଦ୍ଧ, ସେ ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ସେ ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ସହିତ ଶ୍ବେତ ରଥରେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବିହାର କରିଥାନ୍ତି। ସେ ସମସ୍ତ ଇଛିତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରିଥାନ୍ତି, ନାନା ରତ୍ନ ଶୋଭିତ ଦେବ ନିବାସରେ, ଶୁଭ ଚିହ୍ନିତ ସୁନ୍ଦରୀ ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହନ୍ତି।" "ଗୀତ ଓ ସଙ୍ଗୀତ ଧ୍ୱନିରେ ତିନି ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ, ଏମିତି ଆନନ୍ଦରେ ରହି, ସେ ନିଜ ଜନ୍ମକୁ ଭୁଲିଯାନ୍ତି। ପରେ, ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହେଲେ ସେ ପୃଥିବୀରେ ସୁସମୃଦ୍ଧି ଅଟୁଟ ଧନ ଓ ରତ୍ନରେ ଭରିଥିବା ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି। ସେ ପୁନି ସେହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ପୁନଃ ପ୍ରୟାଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।" "ନିଜ ଦେଶ, ବନ, ବିଦେଶ କିମ୍ବା ଘରରେ ଯେଉଁଠି ମୃତ୍ୟୁ ହେଉ, ପ୍ରୟାଗ ସ୍ମରଣ କରି ଯିବା ଲୋକ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ସେଠି ଚିନ୍ତାମଣି ବୃକ୍ଷ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭୂମି, ଏବଂ ଋଷି, ତପସ୍ଵୀ ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ବସନ୍ତି। ସେ ମନ୍ଦାକିନୀ ତଟରେ ହଜାର ସୁନ୍ଦରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଋଷିମାନଙ୍କ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି।" "ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦେବମାନେ ସେକୁ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ କରନ୍ତି; ପରେ ସେ ପୃଥିବୀରେ ଜମ୍ବୁଦ୍ବୀପର ଅଧିପତି ହୁଏ। ପୁଣି ନିଜ ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ ଚିନ୍ତା କରି, ଏହି ଜନ୍ମରେ ଧନ ଓ ଗୁଣରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।" "ଯେଉଁ ଲୋକ କର୍ମ, ମନ, ବାଣୀରେ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଗାଁ ଦାନ କରନ୍ତି, କିଂବା ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ରତ୍ନ, ମୁକ୍ତା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ଦାନ କରନ୍ତି, ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ପିତୃମାନେ କିମ୍ବା ଦେବପୂଜା ପାଇଁ, ସେ ତୀର୍ଥର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ପାଆନ୍ତି।" "ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ କିମ୍ବା ଦେବସ୍ଥାନରେ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏପରି ଅବସରରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସତର୍କ ରହିବା ଚାହିଁ।