ଦ୍ୱାରପାଳ ଯେତେବେଳେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସେ ତୁରନ୍ତ ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ—“ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ମୁନି ଆସିଛନ୍ତି, ଦ୍ୱାରରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ଦାଣ୍ଡାଇଛନ୍ତି।” ଏହି ଖବର ଶୁଣି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସାହରେ ଦ୍ୱାରକୁ ଗଲେ। ସେ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖି ଭକ୍ତିଭାବରେ କହିଲେ, “ଓ ମହାଭାଗ! ଓ ମହାମୁନି! ଆପଣଙ୍କୁ ମୋର ଅନ୍ତରିକ ସ୍ୱାଗତ। ଆଜି ମୋର ଜନ୍ମ ସାର୍ଥକ, ଆଜି ମୋର କୁଳ ଉଦ୍ଧାର ହେଲା। ଆଜି ମୋ ପୂର୍ବଜମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ଆଜି ମୁଁ ଶୁଦ୍ଧ ହେଲି, କାରଣ ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ମିଳିଲା।” ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ମହାତ୍ମା ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କୁ ସମ୍ମାନରେ ସିଂହାସନରେ ବସାଇ, ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଧିରେ ସେମାନେ ସମ୍ମାନିତ କଲେ। ତାପରେ, ସମ୍ମାନ ଓ ପୂଜା ପାଇ ବହୁତ ଖୁସି ହୋଇ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ରାଜନ୍, ତୁମେ କାହିଁକି କନ୍ଦୁଛ? କେଉଁ ଦୁଃଖ ତୁମକୁ ବିୟପ୍ତ କରିଛି? କ’ଣ ତୁମକୁ ଅସନ୍ତୋଷ ଦେଉଛି? ଦୟାକରି ଏହି ସବୁ କଥା ମୋତେ କୁହ।” ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ, “ଓ ମହାମୁନି, ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଯାହା କିଛି ଘଟିଛି, ତାହା ଜାଣି ମୁଁ ଚିନ୍ତାରେ ଆସିଛି।” ତେବେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ, “ଓ ଶୂରବୀର ରାଜନ୍, କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କର ନିୟମ ହେଉଛି—ଯୁଦ୍ଧ ମଞ୍ଚରେ ଯେଉଁ ଜଣ ଜ୍ଞାନୀ ଯୋଦ୍ଧା ଲଢ଼ନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ପାପ ଲାଗେ ନାହିଁ। ଏହିପରି ରାଜା ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ପାଇଁ ତ କଥା ହେଉଛି ଅଧିକ। ତେଣୁ ତୁମ ହୃଦୟକୁ ଦୃଢ଼ କର, ଏବଂ ପାପ ପାଇଁ ଶୋକ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।” ଏହା ପରେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମୁନିଙ୍କ ପାଖରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ନମ୍ରତାରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ମହାମୁନି, ତିନି ଲୋକକୁ ଦେଖିପାରିଥିବା ଆପଣ, ସଂକ୍ଷେପରେ ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ, କେଉଁ ଉପାୟରେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ?” ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ, “ଓ ଶୂରବୀର ରାଜନ୍, ପାପ ନାଶ କରିବାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପାୟ ହେଉଛି ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରୟାଗ ଯାତ୍ରା। ଏହି ବିଷୟରେ ଯେପରି ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କହିଥିଲେ, ଯେପରି ଆପଣ ଠିକ୍ ଭାବେ ଶୁଣିଥିଲେ, ମୁଁ ତାହା ଆପଣଙ୍କୁ କହିବି। ପ୍ରୟାଗକୁ କିପରି ଲୋକ ଯାନ୍ତି? ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ କ’ଣ ଫଳ? ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ କ’ଣ ଫଳ ମିଳେ? ସେଠାରେ ବସିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ କ’ଣ ଫଳ? ଏ ସବୁ ମୋତେ ଜଣାଇଦିଅ, କାରଣ ଏ ବିଷୟରେ ମୋର ଅତିରିକ୍ତ କୌତୁହଳ ଅଛି।” ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ, “ପ୍ରୟାଗର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ କହିବି, ଯେପରି ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଣିଥିଲି। ପ୍ରୟାଗରୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ, ସହରରୁ ବାସୁକି ସରୋବର, କମ୍ବଳ ଓ ଅଶ୍ୱତର ମଧ୍ୟରେ, ବହୁମୂଳକ ନାମକ ସର୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ଏହି ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ର ଭାବରେ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ଲୋକେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି, ଏଉଁଠି ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ପୁନଃଜନ୍ମ ନାହିଁ। ତେଣୁ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଅନେକ ଅନ୍ୟ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯେଉଁମାନେ ମଙ୍ଗଳମୟ ଓ ପାପନାଶିନୀ, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କର ମହିମା ସେଉଁଠି ଶତବର୍ଷ ଧରି କହିଲେ ମଧ୍ୟ ସମାପ୍ତ ହେବ ନାହିଁ। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରୟାଗର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ମହିମା କହିବି। ଏଠି ଷଷ୍ଠି ହଜାର ଧନୁଷ ଗଙ୍ଗାକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ ସାତ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ଯମୁନାକୁ ସଦା ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ର ନିତ୍ୟ ପ୍ରୟାଗକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ହରି ଓ ଦେବଗଣ ଏହି ପବିତ୍ର ଅଞ୍ଚଳକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଶିବ ସେଠିର ବଟବୃକ୍ଷକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏହି ଶୁଭ ତୀର୍ଥକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନାଶ କରେ। ଏହି ଜଗତ ଅଧର୍ମରେ ଆବୃତ, ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ପ୍ରୟାଗକୁ ମନେ କଲେ ମଧ୍ୟ, ସବୁଠୁ ଛୋଟ ପାପ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନାଶ ହୁଏ। ସେଠିର ତୀର୍ଥ ଦେଖିଲେ, ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ କିମ୍ବା ଏହି ଭୂମିକୁ ନେଇଲେ, ଲୋକେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ପ୍ରୟାଗର ପାଞ୍ଚ ସରୋବର ମଧ୍ୟରେ ଗଙ୍ଗା ମଧ୍ୟରେ ଅଛି; ପ୍ରବେଶଦ୍ୱାରରେ ପାପ ତୁରନ୍ତ ନାଶ ହୁଏ। ହଜାର ଯୋଜନା ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ ଗଙ୍ଗାକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ ପାପ ନାଶିତ, ଦେଖିଲେ ଶୁଭ ଦ୍ରୁଷ୍ଟି, ସ୍ନାନ କଲେ ଓ ପାନ କଲେ ସପ୍ତ ପିଢି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ହୁଏ। ଯିଏ ସତ୍ୟ କଥା କହି, କ୍ରୋଧ ଜୟ କରିଛି, ଅହିଂସାରେ ଅବିଚଳିତ, ଧର୍ମ ପାଳନ କରେ, ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣେ, ଗୋ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ଆନନ୍ଦିତ—ସେଉଁଠି ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ ସ୍ନାନ କଲେ ପାପ ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ମନରେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ଧାରଣ କରେ, ସେଉଁଠି ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏହା ପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ରକ୍ଷାଧୀନ ପ୍ରୟାଗକୁ ଯାଇ, ଏକ ମାସ ଉପବାସ ଓ ପିତୃ-ଦେବତାଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କଲେ, ସେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଜନ୍ମ ହେଉଛି, ସେଉଁଠି ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପାଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କନ୍ୟା, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଯମୁନା ଏଠି ବହେ; ଏଠି ମହେଶ୍ୱର ନିଜେ ସଦା ବିରାଜିତ। ପ୍ରୟାଗ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁର୍ଲଭ ତୀର୍ଥ, ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣମାନେ ଏଠି ସ୍ନାନ କରି ସ୍ୱର୍ଗରେ ବିହାର କରନ୍ତି। ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ପୁନି କହିଲେ, “ଓ ରାଜନ୍, ପ୍ରୟାଗର ମହିମା ପୁନି ଶୁଣ; ଏହା ଶୁଣିଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖିତ, ଦରିଦ୍ର, କିମ୍ବା ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରୟାଗକୁ ଯିବାକୁ କହାଯାଇଛି; ଏହି ତୀର୍ଥକୁ କେବେ ହେଲେ ଉପେକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେଉଁଠି ଲୋକ ରୋଗୀ, ଦୁଃଖିତ, ବୃଦ୍ଧ ହେଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ହେମା ଓ ଦୂର୍ଲଭ ରଥରେ ବିହାର କରନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ଭୋଗ ସେଉଁଠି ମିଳେ; ରତ୍ନରେ ଭରିଥିବା ଦେବମନ୍ଦିର, ଅନେକ ପତାକା, ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଥିବା ସୁନ୍ଦରୀ ମହିଳାମାନେ ତାଙ୍କ ସହ ଅନନ୍ଦ କରନ୍ତି।