ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ, ଏକ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ ବ୍ୟକ୍ତି ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଋଷି, ପିତୃଗଣ ଓ ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ନିୟମିତ ରୂପେ ଜଳ ଅର୍ପଣ କରିଥାଏ। ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉପବୀତ ପରିଧାନ କରି ନିବୀତ କ୍ରମେ କରାଯାଏ। ଏହା ପରେ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ସହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ, ଋଷି ସନକ, ସନନ୍ଦ, ସନାତନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୂର୍ବଜ ମୁନିମାନେ—କପିଲ, ଅସୁରି, ବୋଢୁ, ପଞ୍ଚଶିଖ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—ଏହି ଅର୍ପିତ ଜଳରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। ମରୀଚି, ଅତ୍ରି, ଅଙ୍ଗିରା, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ପ୍ରଚେତସ, ବଶିଷ୍ଠ, ଭୃଗୁ, ନାରଦ ଓ ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିମାନେ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ କରାଯାନ୍ତି। ତା’ପରେ, ଉପବୀତକୁ ଆପସବ୍ୟ ଓ ପୁନଃ ସବ୍ୟ କରି, ଡାହାଣ ଘୁଢ଼ି ଭୂମିରେ ରଖି, ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ, ସୌମ୍ୟ, ହବିଷ୍ମତ୍, ଉଷ୍ମପାଦ୍ୟ ଓ ବାର୍ହିଷଦ୍ୟ ଓ ଭିନ୍ନ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ତିଳ ଓ ଚନ୍ଦନ ମିଶିତ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପ୍ରସନ୍ନ କରାଯାଏ। ଏହିପରି, ଧର୍ମର ରାଜା ଯମ, ମୃତ୍ୟୁ, ଅନ୍ତକ, ବୈବସ୍ୱତ, କାଳ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ନାଶକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର ଦିଆଯାଏ। ଔଦୁମ୍ବର, ଦଧ୍ନ, ନୀଳ, ପରମେଷ୍ଠିନ, ବୃକୋଦର, ଚିତ୍ର ଓ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର ଜଣାଯାଏ। ଦର୍ଭା ଧରି, ନିୟମାନୁସାରେ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରାଯାଏ। ନାମ ଓ ଗୋତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ପିତୃ ଓ ମାତୃ ପୂର୍ବଜମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବା ପରେ, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ାଯାଏ—ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଜନ୍ମରେ ନାହାନ୍ତି, କିମ୍ବା ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ଆତ୍ମୀୟ ଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅର୍ପଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ। ଏହା ପରେ, ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଆଚମନ କରି, ସାମ୍ନାରେ ପଦ୍ମ ଚିତ୍ରାଯାଏ, ଅକ୍ଷତ, ଫୁଲ, ଜଳ ଓ ରକ୍ତଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ଆର୍ଘ୍ୟ ଦିଆଯାଏ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ। ଏହି ଅର୍ଘ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁର ରୂପ ଓ ବିଷ୍ଣୁମୁଖ, ସହସ୍ରକିରଣୀ, ନିତ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରାଯାଏ। ସମସ୍ତଙ୍କର ନାଥ ଶିବ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରେମ କରୁଥିବା, ଜଗତ୍ର ଅଧିପତି, ଦିବ୍ୟ ଚନ୍ଦନ ଧାରଣ କରିଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର ଦିଆଯାଏ। ପଦ୍ମାସନ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରେ ବସିଥିବା, କୁଣ୍ଡଳ ଓ ବାହୁବଳୟ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ନାଥ, ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ଜାଗ୍ରତ କରୁଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରାଯାଏ। ସେ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖନ୍ତି, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଓ ସତ୍ୟର ଦେବତା, ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କୃପା କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଏ। ଦିବାକର ଓ ପ୍ରଭାକରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର କରି, ଏହିପରି ତିନିଥର ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗାଈ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ବିଷ୍ଣୁ ଧାମକୁ ଯିବା ନିୟମ ଅଛି। ଏହା ପରେ, ମୁଁ ଏବେ ପ୍ରୟାଗର ମହିମା ବିଷୟରେ କଥା କହିବି, ଯେଉଁଥିରେ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ମୁନି ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ କଥା କହିଥିଲେ। ଭାରତର ମହାଘଟଣା ସମ୍ପନ୍ନ ହେବା ପରେ, ପୃଥାପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଭାଇମାନେ ପାଇଁ ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ବାରମ୍ବାର ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ। ସେ ସମୟରେ, ଏକାଦଶ ଅକ୍ଷଉହିଣୀ ସେନାର ନାୟକ ସୁୟୋଧନ ସହ ବସିଥିବା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମନ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ, "ଏତେ ଦୁଃଖ ଦେଇଥିବା ସମସ୍ତେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲେ। କେବଳ ଆମେ ପାଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡବ, ବସୁଦେବଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ ଅଟୁଟ ରହିଛୁ। ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ କର୍ଣ୍ଣ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର-ଭାଇମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ ରାଜା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶୂରମାନେ ମଧ୍ୟ ନିହତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଗୋବିନ୍ଦ, ଏହି ରାଜ୍ୟ, ଏହି ଭୋଗ, କିମ୍ବା ଏହି ଜୀବନ ଆମ ପାଇଁ କଣ ଉପକାରି?" "ହାୟ, କେତେ ଭୟଙ୍କର!"—ଏଭାବରେ ରାଜା ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ମୂଢ଼ ଓ ନିରାଶ ହୋଇ ମଣିଷ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୂକ ହୋଇ ଦଢ଼ି ରହିଲେ। ପୁନଃ ଜ୍ଞାନ ଆସିବା ପରେ, ସେ କେଉଁ ଉପବାସ କିମ୍ବା ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା କରିଲେ ଶୀଘ୍ର ମହାପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିବ ଓ ବିଷ୍ଣୁର ପରମ ଧାମ ପ୍ରାପ୍ତି ହେବ, ଏହି ଚିନ୍ତା କରିଲେ। "ମୁଁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କିପରି ପଚାରିବି, ଯେଉଁଠାରେ ମୋତେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଇଛି? ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ କିପରି ପଚାରିବି, ତାଙ୍କର ଶତପୁତ୍ର ନିହତ ହୋଇଛନ୍ତି? ବ୍ୟାସଙ୍କୁ କିପରି ପଚାରିବି, ତାଙ୍କର ବଂଶ ନଶ୍ଟ ହୋଇଛି?" ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଓ ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ ଭାଇମାନେ ଦୁଃଖରେ କ୍ଷୁବ୍ଧ ଓ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ, କୁନ୍ତୀ, ଦ୍ରୌପଦୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ସମସ୍ତେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ଭୂମିରେ ଲୁଟି ପଡ଼ି କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିଲେ। ସେ ସମୟରେ, କାଶୀରେ ବସୁଥିବା ମହାତ୍ମା ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଦୁଃଖ ଜାଣି, ଶୀଘ୍ର ହସ୍ତିନାପୁର ଆସି ରାଜଦ୍ୱାରରେ ଦଢ଼ିଲେ। ଦ୍ୱାରପାଳି ଦେଖି, ରାଜାଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ—"ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ମୁନି ଦ୍ୱାରରେ ଦଢ଼ିଛନ୍ତି।" ତା’ପରେ ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତୁରନ୍ତ ଦ୍ୱାରକୁ ଗଲେ। "ଓ ମହାଭାଗ, ଓ ମହାମୁନି, ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ବାଗତ! ଆଜି ମୋର ଜନ୍ମ ସାର୍ଥକ, ଆଜି ମୋର କୁଳ ଉଦ୍ଧାର। ଆଜି ମୋର ପୂର୍ବଜମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ, ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁଁ ପବିତ୍ର ହୋଇଛି।" ଏଭଳି କହି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମୁନିଙ୍କୁ ରାଜାସନେ ବସାଇ, ପାଦ୍ୟାଦି ମାନ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ। ତା’ପରେ, ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ପୂଜିତ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ରାଜାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—"ମୁଁ କେଉଁ କାରଣରେ ଆପଣ ଦୁଃଖିତ ଓ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଛନ୍ତି, କଣ ଦୁଃଖ ଆପଣଙ୍କୁ ଭୋଗାଇଛି, ମୋତେ ଶୀଘ୍ର କହନ୍ତୁ?" ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—"ହେ ମହାମୁନି, ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଘଟଣା ଘଟିଛି, ତାହାରେ ମୁଁ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଛି।" ତା’ପରେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—"ହେ ଶୂରବୀର, କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାପ ନାହିଁ; ଏହା ବିଶେଷ କରି ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ। ତେଣୁ ହୃଦୟକୁ ଦୃଢ଼ କର, ପାପ ଉପରେ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।" ତା’ପରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ମୁନିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—"ମହାମୁନି, ତିନି ଲୋକକୁ ଦେଖୁଥିବା ଆପଣ, କୃପାକରି ସଂକ୍ଷେପରେ କହନ୍ତୁ, କେଉଁ ଉପାୟରେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିଥାଏ?