ଏକ ସମୟର କଥା, ଧର୍ମପ୍ରିୟ ଭକ୍ତମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପବିତ୍ର ବ୍ରତ ପାଳନ କରି ଅସୀମ ଫଳ ଲାଭ କରିଥିଲେ । ଏହି ବ୍ରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଥିଲା ଯେଉଁଠି ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଜୋଡ଼ା ଜମା ଦାନ କଲେ, ସେଉଁଠି ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ଏଠାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ ଏବଂ ରୁଦ୍ର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ—ଏହି ବ୍ରତକୁ ଦୀପ୍ତିବ୍ରତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । କାର୍ତ୍ତିକର ତୃତୀୟ ଦିନରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଗୋମୂତ୍ରରେ ଭିଜାଇଥିବା ଯବ ଭୋଜନ କରି, ଏକ ବର୍ଷ ରାତିରେ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ୍ । ବର୍ଷ ଶେଷରେ ଗଉଁ ଦାନ କଲେ, ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ଗୌରୀ ଲୋକରେ ଏକ କଳ୍ପ ରହି, ପୁନଃ ଏଠାରେ ରାଜା ହୁଏ—ଏହି ବ୍ରତକୁ ରୁଦ୍ରବ୍ରତ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ସଦା ଶୁଭ ଦିଏ । ଚୈତ୍ର ମାସରେ ଶୁଭ ଗନ୍ଧ ଲାଗେଇବା ବନ୍ଦ କରି, ଏକ ଶଂଖରେ ଗନ୍ଧ ଏବଂ ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଲେ, ବ୍ୟକ୍ତି ବରୁଣ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ—ଏହି ବ୍ରତ ଧୃତିବ୍ରତ । ବୈଶାଖରେ ଫୁଲ ଏବଂ ଲୁଣ ତ୍ୟାଗ କରି ଗଉଁ ଦାନ କଲେ, ବ୍ୟକ୍ତି ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକରେ ଏକ କଳ୍ପ ରହି ପୁନଃ ଏଠାରେ ରାଜା ହୁଏ—ଏହି ବ୍ରତ ସୌନ୍ଦର୍ୟବ୍ରତ । ଏହିପରି, ସେ ଜଣେ ସୁନାର କୋଷ ମଧ୍ୟରେ ତିଳ ଭରି, ତିନି ଦିନ ଧରି ତିଳ ଦାନ କରି, ଅଗ୍ନି ଏବଂ ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରିଥିଲେ । ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ମାଳା, ବସ୍ତ୍ର, ଅଳଙ୍କାର ଏବଂ ତାଙ୍କ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ କମସେକମ୍ ତିନି ପଳା ସୁନା ଦେଇ, 'ବିଶ୍ୱାତ୍ମା ତୃପ୍ତ ହେଉ' ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ । ଏହି ଦାନ ଶୁଭ ଦିନରେ କଲେ, ବ୍ୟକ୍ତି ପରମ ବ୍ରହ୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ଏବଂ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନାହିଁ—ଏହି ବ୍ରତକୁ ବ୍ରହ୍ମବ୍ରତ କୁହାଯାଏ । ଯିଏ ଦୁଇଟି ବଛା ସହିତ ଗଉଁ, ବହୁତ ସୁନା ଦେଇ ଏକ ଦିନ ଦୁଧ ଉପବାସ କରେ, ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ—ଏହି ବ୍ରତ ଗୋବ୍ରତ ଭାବରେ ପରିଚିତ । ତିନି ଦିନ ଦୁଧ ଉପବାସ ରଖି, ସୁନାର କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ଏବଂ ଚାଉଳ ସହ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଲେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ—ଏହି ବ୍ରତ କାମଦା ବ୍ରତ । ମାସ ଧରି ଉପବାସ କରି, ଶୁଭ୍ର ଗଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ, ବ୍ୟକ୍ତି ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ—ଏହି ଭୀମବ୍ରତ । କମସେକମ୍ ବିଶ୍ ପଳା ସୁନାର ସୁନା ଧରିତ୍ରୀ ଦାନ କରି, ଏକ ଦିନ ଦୁଧ ଉପବାସ କଲେ, ବ୍ୟକ୍ତି ରୁଦ୍ର ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ—ଏହି ପୃଥିବ୍ରତ । ମାଘ କିମ୍ବା ଚୈତ୍ରରେ ଗଉଁ ଓ ଗୁଡ଼ ଦାନ କରି, ତୃତୀୟ ଦିନ ଗୁଡ଼ ବ୍ରତ କଲେ, ବ୍ୟକ୍ତି ଗୌରୀ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ଲାଭ କରେ—ଏହି ମହାବ୍ରତ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଆନନ୍ଦ ଦିଏ । ଯିଏ ଦୁଇ ସାବଳା ଗଉଁ ଦିଏ, ଦ୍ୱିପକ୍ଷ ଉପବାସ କରେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ ଏବଂ ଯୁଗ ଶେଷରେ ରାଜା ରାଜାନ୍ତ ହୁଏ—ଏହି ପ୍ରଭାବ୍ରତ । ଏକ ବର୍ଷ ଦିନକୁ ଗୋଟିଏ ଥର ଖାଇ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟର ଘଡ଼ା ଦାନ କଲେ, ବ୍ୟକ୍ତି ଶିବ ଲୋକରେ ଏକ କଳ୍ପ ରହିଥାଏ—ଏହି ପ୍ରାପ୍ତିବ୍ରତ । ଅଷ୍ଟମୀରେ ରାତିରେ ମାତ୍ର ଭୋଜନ କରି, ବର୍ଷ ଶେଷରେ ଗଉଁ ଦାନ କଲେ, ବ୍ୟକ୍ତି ଇନ୍ଦ୍ରନଗର ପ୍ରାପ୍ତ କରେ—ଏହି ସୁଗତିବ୍ରତ । ଯିଏ ବର୍ଷା ଋତୁ ଆରମ୍ଭରୁ ଚାରି ଋତୁରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଇଂଧନ ଦେଇ, ଶେଷରେ ଘୃତ ସହ ଗଉଁ ଦେଇଥାଏ, ସେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ—ଏହି ବୈଶ୍ଵାନରବ୍ରତ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ । ଏକାଦଶୀ ରାତିରେ ଖାଇ, ବର୍ଷ ଶେଷରେ ସୁନାର ଚକ୍ର ଦାନ କଲେ, ବ୍ୟକ୍ତି ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ—ଏହି କୃଷ୍ଣବ୍ରତ । ଯିଏ ଖିର ଭୋଜନ କରି, ଶେଷରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦୁଇ ଗଉଁ ଦେଇଥାଏ, ସେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ—ଏହି ଦେବୀବ୍ରତ । ସପ୍ତମୀ ଦିନ ରାତିରେ ଭୋଜନ କରି, ଶେଷରେ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଗଉଁ ଦାନ କଲେ, ବ୍ୟକ୍ତି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ—ଏହି ଭାନୁବ୍ରତ । ଚତୁର୍ଥୀ ଦିନ ରାତିରେ ଭୋଜନ କରି, ବର୍ଷ ଶେଷରେ ସୁନାର ହାତୀ ଦାନ କଲେ, ବ୍ୟକ୍ତି ଶିବ ଲୋକର ଫଳ ପାଏ—ଏହି ବୈନାୟକବ୍ରତ । ବଡ଼ ଫଳ ତ୍ୟାଗ କରି, ସୁନାର ଫଳ ଏବଂ ଦୁଇ ଗଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କାର୍ତ୍ତିକରେ ଚାରିମାସ ଦେଲେ, ବ୍ୟକ୍ତି ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ—ଏହି ଫଳବ୍ରତ । ସପ୍ତମୀରେ ଉପବାସ କରି, ଶେଷରେ ସୁନାର ପଦ୍ମ ଏବଂ ସୁନା ଘଡ଼ା ସହ ଗଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଲେ, ବ୍ୟକ୍ତି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ—ଏହି ସୌରବ୍ରତ । ଦ୍ୱାଦଶୀ ଉପବାସ ବାର ଥର କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଗଉଁ ଜାମା ଏବଂ ସୁନା ମେଖଳା ଦେଲେ, ବ୍ୟକ୍ତି ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ—ଏହି ବିଷ୍ଣୁବ୍ରତ । କାର୍ତ୍ତିକୀ ଦିନ ବୃଷ ଛାଡ଼ି ରାତିରେ ଉପବାସ କଲେ, ବ୍ୟକ୍ତି ଶିବ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ—ଏହି ବର୍ଷବ୍ରତମ୍ । କୃଚ୍ଛ୍ରବ୍ରତ ପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଗଉଁ ଓ ଖାଦ୍ୟ ଦେଲେ, ବ୍ୟକ୍ତି ଶଙ୍କର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ—ଏହି ପ୍ରାଜାପତ୍ୟବ୍ରତ । ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନ ରାତିରେ ଭୋଜନ କରି, ବର୍ଷ ଶେଷରେ ଗଉଁ ଝୁଣ୍ଡ ଦାନ କଲେ, ବ୍ୟକ୍ତି ଶିବ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ—ଏହି ତ୍ରୟମ୍ବକବ୍ରତ । ସାତ ରାତି ଉପବାସ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଘଉଁ ଦିଆଁ ଦେଲେ, ବ୍ୟକ୍ତି ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକର ଫଳ ପାଏ—ଏହି ଘୃତବ୍ରତ । ବର୍ଷାରେ ଖୋଲା ଆକାଶ ତଳେ ଶୁଇ, ଶେଷରେ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଗଉଁ ଦାନ କଲେ, ବ୍ୟକ୍ତି ଇନ୍ଦ୍ର ଲୋକରେ ଚିରକାଳ ରହେ—ଏହି ଇନ୍ଦ୍ରବ୍ରତ । ଯିଏ ତୃତୀୟ ଦିନ ଅଗ୍ନିରେ ରାନ୍ଧା ନ ଖାଇ, ଗଉଁ ଦାନ କରେ, ସେ ଶିବକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ ଏବଂ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଦୁର୍ଲଭ—ଏହି ଶ୍ରେୟୋବ୍ରତ । ସୁନାର ଦୁଇ ତଳା ଥିବା ଘୋଡ଼ା ଯୁକ୍ତ ରଥ ଦାନ କରି, ଉପବାସ କଲେ, ବ୍ୟକ୍ତି ଶତ ଯୁଗ ସ୍ୱର୍ଗରେ ରହେ, ଯୁଗ ଶେଷେ ରାଜା ରାଜାନ୍ତ ହୁଏ—ଏହି ଅଶ୍ୱବ୍ରତ । ଏହିପରି, ଯିଏ ସୁନାର ହାତୀ ଯୁକ୍ତ ରଥ ଦେଇଥାଏ, ସେ ଶତ୍ୟ ଲୋକରେ ହଜାର ଯୁଗ ରହି, ପୋଷିତ ରାଜା ହୁଏ—ଏହି ଗଜବ୍ରତ । ଉପବାସ ତ୍ୟାଗ କରି ଗଉଁ ଦାନ କଲେ, ବ୍ୟକ୍ତି ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ହୁଏ—ଏହି ମୃଦୁବ୍ରତ । ରାତିଟିଏ ପାଣିରେ ରହି, ପ୍ରଭାତରେ ଗଉଁ ଦାନ କଲେ, ବ୍ୟକ୍ତି ବରୁଣ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ—ଏହି ବରୁଣବ୍ରତ । ଚନ୍ଦ୍ରାୟଣ କରି, ସୁନାର ଚନ୍ଦ୍ର ଦାନ କଲେ, ବ୍ୟକ୍ତି ଚନ୍ଦ୍ର ଲୋକର ଫଳ ପାଏ—ଏହି ଚନ୍ଦ୍ରବ୍ରତ ।