ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ, ମହାପାପ ନାଶକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଷଷ୍ଠୀ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ କହିବି। ଏହି ବ୍ରତର ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ପାଇଁ, ବ୍ୟକ୍ତିଟି ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାତିରେ ଉପବାସ ରହି, ଗୋ ଓ ପରିବାର ସହିତ, ଏକ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ର, ତ୍ରିଶୂଳ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ପରେ ସେ ଶିବଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଶିବ ଲୋକରେ ଆନନ୍ଦ କରେ। ଏହାକୁ ଦିବ୍ୟ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ମହାପାପ ନାଶ କରେ। ଯିଏ ଏକମନରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଗାଈ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ବୃଷଭ ଓ ତିଳ ଗାଈ ଦାନ କରେ, ସେ ଶିବ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଏହି ବ୍ରତକୁ ରୁଦ୍ର ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ପାପ ଓ ଦୁଃଖ ନାଶ କରେ। ଯିଏ ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ନୀଳ କମଳ ଓ ଚିନିର ପାତ୍ର ଦାନ କରେ, ଏବଂ ବର୍ଷ ଶେଷରେ ବୃଷଭ ସହିତ ପ୍ରତି ଦିନ ଛାଡ଼ି ଏକ ଦିନ ଉପବାସ କରେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଏହାକୁ ଲୀଳା ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ। ଆଷାଢ଼ ଠାରୁ ଚାରି ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେହରେ ତେଲ ଲଗାଇବା ରୋକି, ଭୋଜନ ପାତ୍ର ଦାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା, ସେ ହରି ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଏହାକୁ ପ୍ରୀତି ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଲୋକଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ। ବସନ୍ତ ଋତୁରେ ଦହି, ଦୁଧ, ଘିଅ, ଏବଂ ଅଖୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଦ୍ରବ୍ୟ ପାତ୍ର ଦାନ କରି, ଦୁଇ ଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ “ଗୌରୀ ମୋପରି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ” ବୋଲି ପୂଜା କଲେ, ଏହି ବ୍ରତକୁ ଗୌରୀ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଭବାନୀଙ୍କ ଲୋକ ଦେଉଛି। ପୁଷ୍ୟ ମାସର ଆରମ୍ଭରେ, ତ୍ରୟୋଦଶୀ ତିଥିରେ ରାତି ଉପବାସ କରି, ପୁନର୍ବସନ୍ତରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଶୋକ ଗଛ (ଦଶ ଆଙ୍ଗୁଳ ଲମ୍ବା) ଓ ଅଖୁ ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇ, “ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ” ବୋଲି କଥା କଲେ, ବ୍ୟକ୍ତିଟି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଦପଦ୍ମରେ ଦଢ଼ିଥାଏ ଓ ଦୁଃଖ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଏହି ବ୍ରତକୁ କାମ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ସଦା ଦୁଃଖ ନାଶ କରେ। ଆଷାଢ଼ ଆରମ୍ଭରୁ ଚାରି ମାସ ନଖ ଓ ବେଗୁନ, ମଧୁ ଓ ଘିଅ ତ୍ୟାଗ କରି, କାର୍ତ୍ତିକୀରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାନ କଲେ, ସେ ରୁଦ୍ର ଲୋକ ପାଉଛନ୍ତି। ଏହି ବ୍ରତକୁ ଶିବ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ। ହେମନ୍ତ ଓ ଶିଶିର ଋତୁରେ ଫୁଲ ତ୍ୟାଗ କରି, ଫାଲ୍ଗୁନୀରେ ତିନି ପ୍ରକାର ଫୁଲ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାନ କଲେ, ସେ ଦିନ ଦୁଇ ବେଳେ ଏହା ଦେଇ, ଶିବ ଓ କେଶବଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଥାଏ। ଏହି ବ୍ରତକୁ ମୃଦୁ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲୋକ ଦେଉଛି। ଫାଲ୍ଗୁନୀ ଠାରୁ ତୃତୀୟ ଦିନରୁ ଲୁଣ ତ୍ୟାଗ କରି, ଶେଷରେ ଶଯ୍ୟା ଓ ଘର ଉପକରଣ ସହିତ ଦାନ କଲେ, ଦୁଇ ଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ “ଭବାନୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ” ବୋଲି ପୂଜା କରି, ସେ ଏକ ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୌରୀ ଲୋକରେ ବାସ କରେ। ଏହି ବ୍ରତକୁ ସୌଭାଗ୍ୟ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ। ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳେ ମୌନ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ଶେଷରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଘିଅ ପାତ୍ର, ଦୁଇଟି ବସ୍ତ୍ର, ତିଳ ଓ ଘଣ୍ଟା ଦାନ କଲେ, ସେ ସରସ୍ୱତ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଏହି ବ୍ରତ ସରସ୍ୱତ ବ୍ରତ ବୋଲି ପରିଚିତ, ଯାହା ଜ୍ଞାନ ଓ ଶିକ୍ଷା ଦେଉଛି। ପଞ୍ଚମୀ ଦିନ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ପୂଜି, ଉପବାସ କରି, ଶେଷରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କମଳ ଓ ଗାଈ ଦାନ କଲେ, ସେ ବୈଷ୍ଣବ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମରେ ଶ୍ରୀ ସମୃଦ୍ଧି ପାଏ। ଏହି ବ୍ରତକୁ ଶ୍ରୀ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ। ଶିବ ଓ କେଶବଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରି, ପ୍ରତି ବର୍ଷ ଏକ ଗାଈ ଓ ଜଳପାତ୍ର ଦାନ କଲେ, ସେ ଦଶ ହଜାର ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଜା ହେଉଛନ୍ତି, ତା’ପରେ ଶିବପୁରୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି। ଏହି ବ୍ରତକୁ ଦୀର୍ଘାୟୁ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ। ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗଙ୍ଗାକୁ ନମସ୍କାର କରି, ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକଥର ଭୋଜନ କରି, ଇର୍ଷ୍ୟା ତ୍ୟାଗ କରି, ଶେଷରେ ଦୁଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ତିନି ଗାଈ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଗଛ ଦାନ କଲେ, ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ। ଏହି ବ୍ରତକୁ କୀର୍ତ୍ତି ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ। ଶିବ କିମ୍ବା କେଶବଙ୍କୁ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ କରି, ଗୋମୟ ଚକ୍ର ଭିତରେ ଅଖଣ୍ଡ ଚାଉଳ ଓ ଫୁଲ ଦେଇ, ଶେଷରେ ଅଷ୍ଟ ଆଙ୍ଗୁଳ ଲମ୍ବା ସୁଚିତ୍ର ସୁବର୍ଣ୍ଣ କମଳ ଓ ତିଳ ଗାଈ ଦାନ କଲେ, ସେ ଶିବ ଲୋକରେ ସାମ ଗାୟକ ଭାବେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ଏହାକୁ ସାମ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ। ନବମୀ ଦିନ ଏକଥର ଭୋଜନ କରି, ଯଥାଶକ୍ତି କନ୍ୟାମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଜରିର ବସ୍ତ୍ର ଦେଇ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସିଂହ ଦାନ କଲେ, ସେ ଶିବ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି, କୋଟି କୋଟି ଜନ୍ମ ଶୋଭା ପାଆନ୍ତି, ଶତ୍ରୁଜୟୀ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ବ୍ରତକୁ ବୀର ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ନାରୀମାନେଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ଦେଉଛି। ଯିଏ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ ଦୁଧ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ବର୍ଷ ଶେଷରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି ପାଞ୍ଚ ଦୁହୁଁଥିବା ଗାଈ ଓ ପିତାମ୍ବର ବସ୍ତ୍ର, ଜଳପାତ୍ର ଦାନ କରନ୍ତି, ସେ ବୈଷ୍ଣବ ଲୋକ ପାଆନ୍ତି ଓ ଶତ ପୂର୍ବଜଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି। ଏହା ଅନ୍ତେ ରାଜାଧିରାଜ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ବ୍ରତ ପିତୃ ବ୍ରତ ନାମରେ ପରିଚିତ। ଚୈତ୍ର ଠାରୁ ଚାରି ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେଉଁଠି ଜଳ ଚାହିଁଲେ ଦେଇବା ଓ ବ୍ରତ ଶେଷରେ ମଣି, ଭୋଜନ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା, ତିଳ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାନ କରି, ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ପାଏ। ଏହି ବ୍ରତକୁ ଆନନ୍ଦ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ। ପଞ୍ଚାମୃତ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନାନ କରାଇ, ବର୍ଷ ଶେଷରେ ଏକ ଗାଈ ସହିତ ପୁନଃ ପଞ୍ଚାମୃତ ଦାନ କଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଶଂଖ ଦେଇ, ଶିବ ଦଶା ପାଏ ଓ ଅନ୍ତେ ରାଜା ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ବ୍ରତକୁ ଧୃତି ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ। ଯିଏ ମାଂସ ତ୍ୟାଗ କରି, ବର୍ଷ ଶେଷରେ ଗାଈ କିମ୍ବା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମୃଗ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଆନ୍ତି। ଏହି ବ୍ରତ ଅହିଂସା ବ୍ରତ, ଅନ୍ତେ ରାଜା ହୁଅନ୍ତି। ମାଘ ମାସରେ ପ୍ରଭାତ ସ୍ନାନ କରି, ଦମ୍ପତି ସହିତ ପୂଜା, ଯଥାଶକ୍ତି ଭୋଜନ ଦାନ, ମାଳା, ବସ୍ତ୍ର, ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଲେ, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକରେ ଏକ କଳ୍ପ ବାସ କରନ୍ତି। ଏହି ବ୍ରତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବ୍ରତ ନାମରେ ପରିଚିତ। ଆଷାଢ଼ ଠାରୁ ଚାରି ମାସ ପ୍ରଭାତ ସ୍ନାନ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଇ, କାର୍ତ୍ତିକରେ ଗାଈ ଦାନ କଲେ, ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି। ଏହି ବ୍ରତ ବିଷ୍ଣୁ ବ୍ରତ ଭାବରେ ଖ୍ୟାତ।