ନାରଦଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଅଙ୍ଗରେ ବିଶେଷ ନାମରେ ପୂଜା କରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ବିବର୍ଣ୍ନ କରାଯାଇଛି—ଛାତିରେ ମାଧବ, ଗଳାରେ ଅଭିଲାଷୀ, ମୁହଁରେ ଶ୍ରୀଧର, ଚୁଲରେ କେଶବ, ପଛରେ ଶାର୍ଙ୍ଗଧର, କାନରେ ବରଦ, ହାତରେ ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଅସି, ଗଦା, ପଦ୍ମ ଏବଂ ମୁଣ୍ଡରେ ସର୍ବାତ୍ମା ନାମରେ 'ନମସ୍କାର' କରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଏକ ସୁବ୍ରତ ମାଛ ଓ ପଦ୍ମ ସାଜି ଏବଂ ଜଳପାତ୍ର ସହିତ ଏହାକୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଗୁଡ଼ ଓ ତିଳ ମିଶା ଏକ ପାତ୍ରକୁ ସ୍ଫଳା ଶ୍ବେତ ବସ୍ତ୍ରରେ ମୁଡ଼ି ରଖିବା ଚାହିଁ, ରାତିରେ ପୁରାଣ ଆଦି କଥା ଶୁଣି ସଜାଗ ରହିବା ଉଚିତ୍। ପ୍ରଭାତେ ଏକ ପଂପରିବାର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସୁବ୍ରତ ପଦ୍ମ ଓ ଜଳପାତ୍ର ଦେଇ ଦେବତାରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବା ଚାହିଁ। ଏହିପରି ଭାବରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି—'ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଯେପରି ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ନୁହଁନ୍ତି, ମୋତେ ବି ଏହି ସଂସାରର ଦୁଃଖର ଦଳାରୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତୁ।' ପ୍ରତି ମାସରେ ଦଶ ଅବତାର, ଦତାତ୍ରେୟ, ବ୍ୟାସ ଓ ପଦ୍ମ ମୂର୍ତ୍ତି ସଜାଇ ଦେବା ଉଚିତ୍, ବିଦ୍ୱେଷୀଙ୍କୁ ଦୂରେ ରଖି, ସମ୍ଭବ ଯେତେ ବର୍ଷ ଚାଲିଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ। ଏପରି ଦ୍ୱାଦଶୀ ଉପବାସ ଦ୍ୱାଦଶ ବାର ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ବର୍ଷ ଶେଷରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଏକ ଶୟନ, ଲବଣ ପର୍ବତ ଓ ଏକ ଗାଁ ଦେଇ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଯେଉଁଠି ଶକ୍ତି ଅଛି, ଗୁରୁଙ୍କୁ ଗୃହ, କ୍ଷେତ୍ର, ବସ୍ତ୍ର, ଭୂଷଣ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିବା ଚାହିଁ। ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଖାଇବା ଦେଇ, ବସ୍ତ୍ର, ଗାଁ, ରତ୍ନ, ଧନ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ୍; ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଦରିଦ୍ର ଲୋକ ଏହିପରି କ୍ରମେ କ୍ରମେ ଏକ ବର୍ଷ ଚାଲି ମାନେ। ଏବଂ ଏକଦମ ଦରିଦ୍ର ମଧ୍ୟ ମାଧବ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ରଖି ଦୁଇ ବର୍ଷ ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜା କରିପାରିବେ। ଏହିପରି ବିଭୂତି ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ କରିଥିବା ଲୋକ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଏକ ଶତ ପୂର୍ବଜ କୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ। ଏହି ବ୍ରତର ଫଳରେ ଏକ ଲକ୍ଷ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖର ଫଳ ଭୋଗିବାକୁ ହୁଏ ନାହିଁ; ରୋଗ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ବନ୍ଧନ ମିଳେ ନାହିଁ, ବିଷ୍ଣୁ ହେଉ କି ଶିବ ଭକ୍ତ, ପ୍ରତି ଜନ୍ମରେ ଏହି ଫଳ ମିଳେ। ଏକ ଲକ୍ଷ ଆଠ ହଜାର ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରେ, ପୁନି ପୃଥିବୀରେ ରାଜା ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ପୁରାତନ ରାଥନ୍ତର କଳ୍ପରେ ପୁଷ୍ପବାହନ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ଯିଁଠାର ତେଜସ୍ୱୀ ଉପମା ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ। ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଏକ ସୁବ୍ରତ ପଦ୍ମ ଦେଲେ, ଯାହା ରାଜା ଚାହିଁ ଯେଉଁଠି ଚାଲିପାରିବେ। ସମସ୍ତ ଜନ ଓ ନଗରବାସୀ ସହିତ ରାଜା ଦ୍ବୀପ ଓ ଦେବଲୋକରେ ଚାହିଁ ଚାହିଁ ଘୁଡ଼ିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। କଳ୍ପ ଆରମ୍ଭରେ ସପ୍ତମ ଦ୍ବୀପରେ ତାଙ୍କ ବାସ ହେଲା, ଏହି ଦ୍ବୀପ ପୃଥିବୀରେ ପୁଷ୍କର ଦ୍ବୀପ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ବ୍ରହ୍ମା ଦେବ ତାଙ୍କୁ ପଦ୍ମ ରୂପ ଯାନ ଦେଇଥିଲେ, ଦେବ ଓ ଦାନବ ତାଙ୍କୁ ପୁଷ୍ପବାହନ ଭାବେ ଡାକିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ତିନି ଲୋକରେ କିଛି ଅଗ୍ରହ୍ୟ ନାହିଁ; ବ୍ରହ୍ମାର ପଦ୍ମ ଉପରେ ବସିଥିବା ସମୟରେ। ତାଙ୍କ ଜନନୀ ଲାବଣ୍ୟବତୀ, ଭବଙ୍କ ପ୍ରିୟତମା, ପାର୍ବତୀ ସମାନ, ହଜାର ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଦଶ ହଜାର ପୁଅ ଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ଧର୍ମିକ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧର। ଏହି ସମସ୍ତ ଦେଖି ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ୟ ଚିତ୍ତ ହେଲେ। ତାପରେ ପ୍ରଚେତସ ପୁତ୍ର ଏକ ମହା ଋଷି ଆସିଲେ, ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—'ଏହି ସୁଧା ଯଶ କିପରି ଉପଜିଲା? ଦେବ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଆଦର କରୁଛନ୍ତି, ମୁଁ କିପରି ଅଳ୍ପ ତପସ୍ୟାରେ ଏହି ସୁନ୍ଦରୀ ଜନନୀ ଓ ପଦ୍ମ ମହଲ ପାଇଲି? ଏହି ମହଲରେ କୋଟି କୋଟି ରାଜା ମନ୍ତ୍ରୀ, ହାତୀ, ରଥ, ଜନମାନେ ଯାଇଲେ ମଧ୍ୟ କେହି ଜାଣି ପାରିନାହିଁ, ଏହା କିପରି ସମ୍ଭବ? ଏହି ସମସ୍ତ ଫଳର ଶୁଭ କାରଣ କଣ?' ଋଷି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—'ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ତୁମେ ଏକ ଶକୁନି କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ଏବଂ ପ୍ରତିଦିନ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ତୁମ ଦେହ ମାନବ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ପଶୁ ଅଙ୍ଗ ଯୁକ୍ତ, ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ନାଗମାନେ ଚାରିପାଖ ଘେରି ରହିଥିଲେ। କେହି ସାଥୀ, ପୁଅ, ପିତା, ଭଉଣୀ, ମା ଥିଲେ ନାହିଁ—ଏହିପରି ଶାପିତ ଥିଲେ। ଯେଉଁ ଜନନୀକୁ ତୁମେ ବହୁତ ଭଲପାଇଥିଲେ, ସେ ତୁମେ ଠାରୁ ଦୂର ହୋଇଗଲେ, ଦୁଃଖ ଦିବା ଶୁଷ୍କ ରୁଦ୍ରା ଭଳି। ଖାଦ୍ୟ ନାହିଁ, ଫଳ ନାହିଁ, ମାଂସ ନାହିଁ—ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୋକରେ ପୀଡିତ ହେଇଥିଲେ। ତାପରେ ଏକ ବଡ଼ ଝିଁର ଦେଖିଲେ, ପଦ୍ମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, କିନ୍ତୁ ତାଟି ମାଟିରେ ଭରିଥିଲା। ସେଠାରୁ ବହୁ ପଦ୍ମ ନେଇ ଏକ ନଗର—ବୈଦିଶାରେ ଗଲେ। ପଦ୍ମ ବିକ୍ରି କରିବାକୁ ସମସ୍ତ ନଗର ଚାଲିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଦିନ କେହି କିଣିଲେ ନାହିଁ। ଭୋକରେ ଅତି ଅଶକ୍ତ ହୋଇ ଏକ ଘରର ଅଙ୍ଗଣରେ ଜନନୀ ସହ ବସିଗଲେ। ରାତିରେ ଏକ ଶୁଭ ଧ୍ୱନି ଶୁଣିଲେ। ସେ ଦୁଇଜଣ ଏହି ଶୁଭ ଧ୍ୱନି ଦିଆଯାଉଥିବା ଠାକୁଠି ଗଲେ; ମଣ୍ଡପ ମଧ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ଦେଖିଲେ। ଏକ ନାଟି ଅନଙ୍ଗବତୀ ମାଘ ମାସ ଶେଷରେ ଲବଣ ପର୍ବତରେ ବିଭୂତି ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥିଲେ। ସେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଜଣାଇ, ଶୟନ ସଜି, ହୃଷୀକେଶ (ବିଷ୍ଣୁ) କୁ ସୁବ୍ରତ କାମପ୍ରଦ ବୃକ୍ଷ ଦେଇ ଅଳଙ୍କୃତ କଲେ। ସେ ଦୁଇଜଣ ଭାବିଲେ—'ଏହି ପଦ୍ମର କଣ ଉପଯୋଗ? ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅଳଙ୍କୃତ କରିବା ଭଲ।' ଏହିପରି ସମୟରେ ଦୁଇଜଣର ଭକ୍ତି ଉପଜିଲା; ଲବଣ ପର୍ବତରେ କେଶବଙ୍କୁ ପୂଜି, ଶୟନ ଫୁଲ ଦେଇ ଅଳଙ୍କୃତ କଲେ, ଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ଫୁଲରେ ଭରିଲେ। ଅନଙ୍ଗବତୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ତିନି ଶତ ଧନ ଓ ତିନି ଶତ ବସ୍ତ୍ର ଦେଇବାକୁ ଆଜ୍ଞା କଲେ। କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଗୃହଣ କଲେ ନାହିଁ, ଉତ୍ତମ ଧର୍ମରେ ଭରସା କରି। ଅନଙ୍ଗବତୀ ପୁନି ଚାରି ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ 'ରାଜା, ଖାଇବାକୁ ଦୟା କରନ୍ତୁ' କହିଲେ। ସେମାନେ ଏହି ମଧ୍ୟ ନାକରି, 'ଏହି ଉପବାସ ଓ ବ୍ରତରେ ଆମେ ଆଜି ଖୁସି।' କହିଲେ। 'ଜନ୍ମଠୁ ଆମେ ପ୍ରମାଦି, ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ; ଏହି ବ୍ରତରେ ଏକ ମାତ୍ର ଧର୍ମ ଉପଜିଛି।' ଏହିପରି ଉପବାସ ରାତି ଜାଗିଲେ; ପ୍ରଭାତେ ଶୟନ ଓ ଲବଣ ପର୍ବତ ଦାନ କଲେ।