ସୂର୍ୟଙ୍କର ସଂକ୍ରାନ୍ତି ସମୟରେ, ଏକ ଏଠି ପ୍ରାଚୀନ ପୂଜା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ । ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଚନ୍ଦନ ରେ ଏକ ଅଷ୍ଟଦଳ କମଳ ଚିତ୍ରିତ କରି, ମଧ୍ୟରେ ଏକ କର୍ଣ୍ଣିକା ରଖି, ସେଠି ସୂର୍ୟନ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ । ଏହି କର୍ଣ୍ଣିକା ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ୟଙ୍କୁ ବସାଇ, ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ରଖି, ତାଙ୍କୁ ଏବଂ ତୀବ୍ର ରଶି ଧାରୀ ସୂର୍ୟଙ୍କୁ, ଯାମ୍ୟଙ୍କୁ ଏବଂ ଋଗ୍ବେଦ ମଣ୍ଡଳକୁ ନମସ୍କାର କରାଯାଏ । ଦକ୍ଷିଣ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ସବିତାଙ୍କୁ, ଭାରୁଣଙ୍କୁ ଏବଂ ପୁନି ତାପନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରାଯାଏ; ଉତ୍ତର ପଶ୍ଚିମରେ ଭାଗଙ୍କୁ ବସାଇ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପୁନି ପୁନି ପୂଜା କରାଯାଏ । ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ମାର୍ତଣ୍ଡଙ୍କୁ, ଉତ୍ତର ପୂର୍ବରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରି, ତାଙ୍କୁ ଗନ୍ଧ, ମାଳା, ଫଳ ଓ ନୈବେଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରାଯାଏ । ଏହି ପୂଜାରେ, ଅନୁସାର ଶକ୍ତି, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଜଳ ଭରା କଳଶ, ସୁନାର ଘୃତପାତ୍ର ଓ ଏକ କମଳ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ । ଚନ୍ଦନ, ଜଳ ଓ ପୁଷ୍ପ ଦ୍ୱାରା ଭୂମି ଉପରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, 'ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ସମସ୍ତ ଆକାରର ମାଳିକ, ସମସ୍ତର ନିବାସ, ସ୍ୱୟଂଭୂ, ଅନନ୍ତ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଋକ୍, ସାମ, ଯଜୁସ୍ର ନାଥଙ୍କୁ ନମସ୍କାର' ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ । ଏହି ପୂଜା ପ୍ରକ୍ରିୟା ପ୍ରତିମାସ କିମ୍ବା ବର୍ଷ ଶେଷରେ, କିମ୍ବା ବାରମ୍ବାର ଦ୍ୱାଦଶ ଥର କରିଯିବା ଉଚିତ । ବର୍ଷ ଶେଷରେ, ଅଗ୍ନି ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଘୃତ ଓ ଦୁଧ ଦ୍ୱାରା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବା ପରେ, ଦ୍ୱାଦଶ ଜଳ କଳଶ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ସହ ଏକ ଗାଈ, ରତ୍ନ ଓ ସୁନା କମଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଦାନ କରିବା ଉଚିତ । ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଶିଳ୍ପ ଓ ଶୁଭ୍ର ଗାଈ, ଧର୍ମ ଶୃଙ୍ଗ ଓ ରୌପ୍ୟ ଖୁର, ଆଠ କିମ୍ବା ସାତ ଟି, କାଂସା ଦୁଧ ପାତ୍ର, ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧାଇ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ଯଦି ଏହି ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ତେବେ ଚାରି ଟି ଦିଅ; ଅତି ଦରିଦ୍ର ଥିଲେ ଏକ ଗୌରବର୍ଣ୍ଣ ଗାଈ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦିଅ । ଏହାସହିତ, ସୁନା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଭୂମି, କିମ୍ବା ତାହା ନ ହେଲେ ରୌପ୍ୟ କିମ୍ବା ତାମ୍ବା ଦ୍ୱାରା, ସେ ମଧ୍ୟ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ସମ୍ଭବ ନ ହେଲେ, ଏକ ପ୍ରତିମା ତିଆରି କରି ସୁନା ସୂର୍ୟ ସହିତ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ । ଏଠାରେ ଧନ ନେଇ ଚାଳାକି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହିପରି କରିଥିଲେ ନିଶ୍ଚୟ ଅଧୋଗତି ହୁଏ । ଏହି ପୂଜା ଯେଉଁଯେଉଁ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମହେନ୍ଦ୍ର ଆଦି ମହାପର୍ବତ, ସପ୍ତ ସାଗର ସହିତ ପୃଥିବୀ ଅବସ୍ଥିତ, ସେଉଁଠାରେ ତାକୁ ସ୍ୱର୍ଗ ଶୃଙ୍ଗରେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସମ୍ମାନ ଦେଇଥାନ୍ତି । କର୍ମ ଶେଷରେ ସେ ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପର ନାଥ ହୁଏ, ଉତ୍ତମ ବଂଶ, ଶୁଭ ଚରିତ୍ର ଓ ଦୋଷରହିତ ଦେହ ପାଇଥାଏ, ପତ୍ନୀ, ପୁତ୍ର, ପଉତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ । ଏହି ସଂକ୍ରାନ୍ତି ପୂଜା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଓ ଫଳ ଯିଏ ଭକ୍ତି ସହିତ ପଢ଼େ, ଶୁଣେ କିମ୍ବା ଚିନ୍ତନ କରେ, ସେ ଅମରପତିଙ୍କ ଗୃହରେ ଦେବମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ । ଏହା ପରେ, ନାରଦ, ମୁଁ ଏବେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରତ, 'ବିଭୂତି ଦ୍ୱାଦଶୀ', ଯାହା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ତାହା କହିବି । କାର୍ତ୍ତିକ, ଚୈତ୍ର, ବୈଶାଖ, ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ, ଫାଲ୍ଗୁନ କିମ୍ବା ଆଷାଢ଼ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ଦଶମୀ ତିଥିରେ, ହଳୁକା ଭୋଜନ କରି, ସାନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନା ପୂର୍ବକ, ପ୍ରଜ୍ଞାନ୍ୱିତ ହୋଇ ବ୍ରତ ନିଷ୍ଠା କରିବା ଉଚିତ । ଏକାଦଶୀ ଦିନ ଉପବାସ ରହି, ଯଥାବିଧି ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ଭୋଜନ କରିବାକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିବେ । 'ମୋର କାର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ବିଘ୍ନ ହେଉ, ଫଳଦାୟକ ହେଉ, ହେ କେଶବ', ବୋଲି ରାତିରେ ଶୋଇବା ପୂର୍ବରୁ 'ନାରାୟଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର' କହିବା ଉଚିତ । ଏହା ପରେ, ପ୍ରଭାତରେ ଉଠି, ସ୍ନାନ, ଜପ ଓ ଶୁଚିତା ସହିତ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷଙ୍କୁ ଧଳା ମାଳା ଓ ଅଙ୍ଗରାଗ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବେ । ଏହିପରି, ପଦେ 'ବିଭୂତି' ନମସ୍କାର, ଗୁଡ଼ିକୁ ଅଶୋକ, ଉରୁକୁ ଶିବ, କଟିରେ ବିଶ୍ୱମୂର୍ତ୍ତି, ଗୁପ୍ତେ କନ୍ଦର୍ପ, ହସ୍ତେ ଆଦିତ୍ୟ, ଓଦରେ ଦାମୋଦର, ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ବାସୁଦେବ, କଣ୍ଠରେ କାମି, ମୁଖେ ଶ୍ରୀଧର, କେଶେ କେଶବ, ପୃଷ୍ଠେ ଶାର୍ଙ୍ଗଧର, କଣରେ ବରଦ, ହସ୍ତେ ତାଙ୍କର ନାମ—ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଖଡ଼ଗ, ଗଦା, ପଦ୍ମ ଦ୍ୱାରା, ମୁଣ୍ଡରେ 'ସର୍ବାତ୍ମାନେ' ନମସ୍କାର କରିବେ । ଏହା ପରେ, ଯଥାଶକ୍ତି ସୁନା ମାଛ ଏବଂ କମଳ ତିଆରି କରି, ଏକ କଳଶ ସହ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବେ । ଗୁଡ଼ ଓ ତିଳ ଭରା ପାତ୍ର ଧଳା ବସ୍ତ୍ରରେ ମୁଡ଼ି ରଖିବେ; ରାତି ଜାଗି ଏପିକ କଥା ଓ ପୌରାଣିକ ଗାଥା ଶୁଣିବେ । ପ୍ରଭାତେ, ଏକ ସଂସାରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସୁନା କମଳ ଓ କଳଶ ଦେଇ ଦେବତା ଭାବେ ଦାନ କରିବେ । 'ଯେପରି ଭଗବାନ, ଆପଣ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ସହ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ, ସେପରି ମୋତେ ଅନନ୍ତ ସଂସାର ଦୁଃଖରୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତୁ' ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବେ । ଦଶ ଅବତାର, ଦତ୍ତାତ୍ରେୟ, ବ୍ୟାସଙ୍କ ପ୍ରତିମା ଏବଂ କମଳ ପ୍ରତିମା ପ୍ରତିମାସ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ, ନାସ୍ତିକ ଅନୁସରଣ ବଞ୍ଚାଇ, ଯେତେବେଳେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସକ୍ଷମ । ଏହିପରି, ବର୍ଷ ଶେଷରେ, ଦ୍ୱାଦଶ ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଗୁରୁଙ୍କୁ ବିଛାନା, ଲୁଣ ପାହାଡ଼ ଓ ଗାଈ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ । ଯେଉଁମାନେ ସକ୍ଷମ, ସେମାନେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଗ୍ରାମ କିମ୍ବା ଜମି, ଘର ସହିତ, ଅଲଂକାର, ବସ୍ତ୍ର ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିବେ । ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ, ଯଥାଶକ୍ତି, ଭୋଜନ ଓ ବସ୍ତ୍ର, ଗାଈ, ରତ୍ନ ଓ ଧନ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବେ; ଦରିଦ୍ର ହେଲେ ଏହି ସବୁ ବର୍ଷ ଭରି ଦ୍ୱାରା ଅଳ୍ପ ଅଳ୍ପ କରିବେ । ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦରିଦ୍ର, କିନ୍ତୁ ମାଧବଙ୍କୁ ଭକ୍ତ, ସେମାନେ ଦୁଇ ବର୍ଷ ପୁଷ୍ପ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରି ଏହି ବ୍ରତ କରିପାରିବେ । ଏହି ବିଭୂତି ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ ଯେଉଁମାନେ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁସାରେ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ଓ ଶତ ଜନ୍ମର ପୂର୍ବଜଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି । ଏହି ବ୍ରତର ଫଳରେ ଏକ ଲକ୍ଷ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖ, ରୋଗ, ଦରିଦ୍ରତା କିମ୍ବା ବନ୍ଧନ ହୁଏନାହିଁ; ସେ ବିଷ୍ଣୁ କିମ୍ବା ଶିବ ଭକ୍ତ ଯେଉଁ ହେଉନାହିଁ । ଏକ ଲକ୍ଷ ଆଠ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରିବେ, ପୁନି ପୃଥିବୀରେ ରାଜା ହେବେ ।