ଏକ ସୁନ୍ଦର ଦିନରେ, ମହାମୁନି ନାରଦ ଭଗବାନ୍ ନନ୍ଦୀଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏମିତି କୌଣସି ବ୍ରତ କଥା କୁହନ୍ତୁ, ଯାହା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଆୟୁ, ଶାନ୍ତି ଓ ଅନନ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।" ତେଣୁ ଭଗବାନ୍ ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ଏହି ବ୍ରତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ଓ ଶୁଭ। ଏହା କେବଳ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଯୋଗରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସମାନ ଶୁଭ।" ଏହି ବ୍ରତର କ୍ରମ ଏପରି: ଯିଏ ସମର୍ଥ, ସେ ସମସ୍ତ ଫଳ ଓ ଅଳଙ୍କାର ଦେଇ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପକରଣ ସହିତ ଏକ ଶଯ୍ୟା ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି ଏହା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ତେବେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଫଳ, ଦୁଇ ଜଳପାତ୍ର ଓ ଦୁଇଟି ସୁବର୍ଣ୍ଣର ଶିବ ଓ ଧର୍ମ ର ପ୍ରତିମା ଦେବା ଉଚିତ। ଏହି ସବୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇ, ନିଜେ ଶୁଦ୍ଧ ଭାବରେ ଭୋଜନ କରିବା ଓ ତେଲ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ସମ୍ଭବ ହେଲେ, ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ। ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ଏହି ସମସ୍ତ ଫଳ ଦାନ ବ୍ରତ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ। ଏହି ବ୍ରତ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଯଥାଶକ୍ତି କରିପାରିବେ, ଏହାର ଉପରେ ଏହି ଲୋକରେ କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବ୍ରତ ନାହିଁ। ଏହି ବ୍ରତରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ସୁନା, ଚାନ୍ଦି, ତାମ୍ବା ଏବଂ ଫଳର ଗୁଣାଗୁଣ ଯେତେ ଅଣୁ ଅଛି, ସେତେ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରୁଦ୍ର ଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ପାଏ। ଏହି ବ୍ରତ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦେଇଥାଏ, ପୁନର୍ଜନ୍ମରେ ପୁତ୍ର ଶୋକ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼େ ନାହିଁ, ଇନ୍ଦ୍ର ଭୋଗ୍ୟ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରାଏ। ଏହି କଥା ଯେଉଁ ଦରିଦ୍ର ମଧ୍ୟ ମନ୍ଦିର କିମ୍ବା ସଜ୍ଜନ ଘରେ ଶୁଣିବା କିମ୍ବା ପଢ଼ିବା, ସେମାନେ ଏଠାରେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ବିଷ୍ଣୁର ଶୁଭ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହାପରେ, ଭଗବାନ୍ ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର କହିଲେ, "ଏହି ବ୍ରତର ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ ହେଉଛି ସନ୍ନିହିତ ପରବ୍ରହ୍ମ, ଯିଏ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ରୂପେ ଏହି ଜଗତରେ ବିସ୍ତାରିତ। ଏହି ବ୍ରହ୍ମକୁ ଯେ ସଦା ପୂଜା କରେ, ସେ ସଦା ସୁସ୍ଥ ଓ ଶାନ୍ତି ଲାଭ କରେ। ଏହି ଲକ୍ଷ୍ୟରେ, ପ୍ରତି ରବିବାର ରାତିରେ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି କୌଣସି ସମ୍ବାରେ ରବିବାର ହସ୍ତ ନକ୍ଷତ୍ର ପଡ଼େ, ସେହି ସମ୍ବାରେ ଇର୍ଷ୍ୟା ତ୍ୟାଗ କରି ଏକବେଳି ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ବ୍ରତର ବିଶେଷ ପୂଜାବିଧି ଅନୁସାରେ, ରବିବାର ରାତିରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇ ଏକ ଦ୍ୱାଦଶଦଳ ପଦ୍ମ ଲାଲ ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି କରିବା, ତାହାର ଉପରେ ପୂର୍ବଦିଗରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଦକ୍ଷିଣପୂର୍ବରେ ଦିବାକର, ପରେ ବିବସ୍ୱତ୍, ଦକ୍ଷିଣପଶ୍ଚିମରେ ଭଗ, ପଶ୍ଚିମରେ ବରୁଣ, ମହେନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନିଳ, ଉତ୍ତରେ ଆଦିତ୍ୟ, ଉତ୍ତରପୂର୍ବରେ ଶାନ୍ତ, ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନେ, ଦକ୍ଷିଣରେ ଆର୍ୟମାନ୍, ପଶ୍ଚିମରେ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ, ଉତ୍ତରରେ ରବି ଓ ମଧ୍ୟରେ ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ବ୍ୟବସ୍ଥାପନ କରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ପଦ୍ମରେ ଲାଲ ଫୁଲ ଗନ୍ଧ ଦିଆ ପାଣି, ତିଳ ଓ ଲାଲ ଚନ୍ଦନ ମିଶାଇ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ: "କାଳର ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜନ୍ତୁର ଆତ୍ମା, ବେଦର ସାର, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ମୁଖ ଥିବା, ଅଗ୍ନି ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ରୂପୀ, ଦିବାକର, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।" ପରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ, ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ଓ ଅନ୍ନ ଦେବା ପ୍ରାର୍ଥନା କରି, ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ରାତିରେ ତେଲ ବିନା ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ। ବର୍ଷ ଶେଷରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦ୍ମ ଓ ଦୁଇ ହାତିଆ ମଣିଷ ପ୍ରତିମା ତିଆରି କରି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶିଙ୍ଗ, ଚାନ୍ଦି ଖୁର, କଞ୍ଚା ଦୁଧର ପାତ୍ର, ତାମ୍ବା ପାତ୍ରରେ ଗୁଡ଼ ସହିତ ଥିବା ଛାଗଳି ଓ ତାହାର ବଛା, ପଦ୍ମ ଓ ପ୍ରତିମା ସହିତ ଦେବା ଉଚିତ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଲାଲ ବସ୍ତ୍ର, ମାଳା, ଧୂପ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରି, ଏହି ସମସ୍ତ ଦାନ ଏମିତି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ, ଯିଏ ଅନେକ ବ୍ରତ, ଦାନ, ନିୟମ ରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଛନ୍ତି, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି, ଘୃହସ୍ଥ ଓ ନମ୍ର। ଏହି ବ୍ରତ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ଶ୍ୱେତ ଚାମରା ଦ୍ୱାରା ସେ ଭକ୍ତି ସହ ଚାଲିଥାଏ। ଧର୍ମର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଲାଭ କରି, ରାଜା ଦୁଃଖ, ଭୟ, ରୋଗ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସପ୍ତଦ୍ୱୀପରେ ପୁନଃପୁନଃ ଅଦମ୍ୟ ଶକ୍ତି ଓ ଶରୀର ସହିତ ଶାସନ କରେ। ଏହି ବ୍ରତ କରୁଥିବା ନାରୀ, ଯିଏ ପତି, ବଡ଼ମାନେ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, ଦିନ ରାତି ବେଦ ର ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦେବମାନେ ସମ୍ମାନ କରୁଥିବା ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହି କଥା ଯିଏ ପଢ଼ନ୍ତି, ଶୁଣନ୍ତି କିମ୍ବା ଅନୁମୋଦନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ର ଲୋକରେ ଦେବମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଚିରକାଳ ବସନ୍ତି। ଏହା ପରେ, ସଂକ୍ରାନ୍ତି ଓ ଉଦ୍ୟାପନ ବ୍ରତ ଉପରେ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ବିଷୟରେ କଥା ହେଲା। ସଂକ୍ରାନ୍ତି ବ୍ରତ ସଂକ୍ରାନ୍ତି କିମ୍ବା ବିଷୁବ ଦିନରେ କରିବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବଦିନ ମୁଁହ ଧୋଇ ଏକବେଳି ଭୋଜନ କରି, ସଂକ୍ରାନ୍ତି ଦିନ ସକାଳେ ତିଳ ସହିତ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ସୂର୍ଯ୍ୟର ସଂକ୍ରାନ୍ତି ସମୟରେ ଭୂମିରେ ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଅଷ୍ଟଦଳ ପଦ୍ମ ତିଆରି କରି ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ରଖି, ପୂର୍ବରେ ଆଦିତ୍ୟ, ଦକ୍ଷିଣପଶ୍ଚିମରେ ସବିତୃ, ପଶ୍ଚିମରେ ବରୁଣ, ଉତ୍ତରପଶ୍ଚିମରେ ଭଗ, ଉତ୍ତରରେ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ, ଉତ୍ତରପୂର୍ବରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ବ୍ୟବସ୍ଥାପନ କରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଅଳତାରେ ଚନ୍ଦନ, ଫୁଲ, ଫଳ ଓ ନୈବେଦ୍ୟ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଯଥାଶକ୍ତି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଜଳପାତ୍ର, ଘୃତପାତ୍ର ଓ ପଦ୍ମ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇ, ଭୂମିରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଚନ୍ଦନ, ଜଳ ଓ ଫୁଲ ଦେଇ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ: "ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ସମସ୍ତ ରୂପରେ ଥିବା, ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରୟ, ସ୍ୱୟଂଭୂ, ଅନନ୍ତ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଋକ୍, ସାମ, ଯଜୁର୍ ର ନାଥଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।" ଏହି କ୍ରମ ପ୍ରତିମାସ କିମ୍ବା ବର୍ଷ ଶେଷରେ କିମ୍ବା ବାରମ୍ବାର ଦ୍ୱାଦଶ ଗୁଣ କରିବା ଉଚିତ। ବର୍ଷ ଶେଷରେ ଅଗ୍ନି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଘୃତ ଓ ଦୁଧରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି, ପୁନଃ ବାରଟି ଜଳପାତ୍ର ସହିତ ଗହନା ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପଦ୍ମ ଦେଇ ଗାଁଠି ଦିଆଯିବା ଉଚିତ।