ନାରଦ ମୁନିଙ୍କୁ ଭଗବାନ୍ କଥା କହିଲେ—"ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ମହାପୁଣ୍ୟ ଉପବାସ ଓ ବ୍ରତର ଫଳ କେବଳ କଥାରେ ବ୍ୟକ୍ତ କରାଯିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ବୃହସ୍ପତି, ଇନ୍ଦ୍ର, ପିତାମହ ବା ସିଦ୍ଧମୁନିମାନେ କିମ୍ବା ମୁଁ ନିଜେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ମୋ ମୁହଁରେ କୋଟି କୋଟି ଜିଭା ଥାଏ, ତଥାପି ଏହି ଉପବାସର ଅସୀମ ଫଳ କୁହିପାରିବି ନାହିଁ। ଯିଏ ଦେବତାମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ଶିବ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ବ୍ରତକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ, ସ୍ମରଣ କରେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟଦେଖି ଶୁଣିଥାଏ, ଏହି ବ୍ରତର କଥା ଶୁଣିବାରେ ଇର୍ଷ୍ୟା କରେନାହିଁ, ତାଙ୍କୁ କେଉଁସି ଦୋଷ ଲାଗିପାରିବା ସମ୍ଭବ ନାହିଁ। ଏହି ବ୍ରତକୁ ଯେଉଁ ମହିଳା ଭକ୍ତି ସହ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପତି, ସନ୍ତାନ କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ କରିଥିଲେ, ଶିବଙ୍କ କୃପାରେ ସେମାନେ ପିନାକପାଣିଙ୍କର ପରମ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ବିରାଗ୍ୟର ମହାତ୍ମ୍ୟ କୁହିବି, ଯାହା ଏହି ଲୋକରେ ଅକ୍ଷୟ ଓ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଶୁଭ ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସର ତୃତୀୟୀ, ଦ୍ୱାଦଶୀ, ଅଷ୍ଟମୀ କିମ୍ବା ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପାଠ କରାଇ ବ୍ରତ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ। ଅନ୍ୟ ଶୁଭ ମାସଗୁଡ଼ିକରେ ମଧ୍ୟ, ଅନୁସାରେ, ମିଠା ଭାତ ଦେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେବା ଓ ଯଥାଶକ୍ତି ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ବ୍ରତରେ, ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଔଷଧ ବ୍ୟତୀତ, ଅଠରୋ ପ୍ରକାର ଧାନ୍ୟ, ଫଳ ଓ କନ୍ଦ ଖାଇବା ନିଷେଧ। ଏହି ବ୍ରତରେ ଏକ ବୃଷଭ ଓ ସୁନାରେ ତିଆରି ଶିବ ଓ ଧର୍ମରାଜ ମୂର୍ତ୍ତି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ବ୍ରତରେ ଜିତୁ ଫଳ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ, ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି— ଲାଉ, ବିଜୁଳି, ବେଗୁନ, କଠଳ, ଅମ୍ରତକ, ବେଲ, କଲିଙ୍ଗ କିମ୍ବା ବାଲୁକମ୍, ନାଡିଆ, ଅଶ୍ୱଥ, ବେର, ଲେମ୍ବୁ, କଦଳୀ, କାସ୍ମର, ଦାନା, ଏହି ସୋଳହ ଫଳ। ଏହା ସହିତ ମୂଳା, ଆଉଳା, ଜାମୁ, ଟେଂତୁଳ, ଅମର୍ଦ୍ଦକ, କଙ୍କୋଳ, ଏଲାଚି, ଟୁଣ୍ଡୀର, କରୀର, କୁଟଜ, ଶମୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମୂଳ ଓ ଫଳ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ। ଏହି ସୋଳହ ଫଳକୁ ଯଥାଶକ୍ତି ରୂପାରେ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ—ଏକ ଉଦୁମ୍ବର, ଏକ ନାଡିଆ, ଦୁଇ ଦ୍ରାକ୍ଷା ଓ ଦୁଇ ବେଗୁନ। ତେଣୁ କପାରେ ତିଆରି କରିବା ଫଳଗୁଡ଼ିକ—ତାଳ, ଅଗସ୍ତି, ପିଣ୍ଡ, କାସ୍ମରୀ ଓ ସୁରଣ। ଏହି ସହ ଲାଲ ରାସାଳୁ, କନକାହ୍ବା ଫଳ, ଚିର୍ଭିଟା, ଚିତ୍ରବଲ୍ଲୀ ଓ ସିମ୍ଲା ଫଳ। ଆଉ ଆମ୍ବ, ନିଷ୍ପାବ, ମୁଲେଠି, ବଟବୃକ୍ଷ, ମୁଦ୍ଗ, ପାଟୋଳ ଏହି ସୋଳହ ଫଳ ମଧ୍ୟ କପାରେ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ବ୍ରତରେ, ଦୁଇ ଘଡ଼ା ପାଣିରେ ଧାନ୍ୟ ରଖି, ଉପରେ ବସ୍ତ୍ର ଢାକି, ତା'ଉପରେ ଶୁଯାଉଥିବା ବିଛାନା ଓ ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର ରଖିବା ଉଚିତ। ତିନି ଭାଜା ଭୋଜନ, ଏକ ବୃଷ ଓ ଗାଈ ସହିତ ଏହି ଦାନ ଏକ ଶାନ୍ତ, ସଂସାରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଶୁଭ ଦିନରେ ଦେବା ଉଚିତ। ଏହି ସମସ୍ତ ଫଳରେ ଯେପରି ଅନେକ ଦେବତା ବସିଛନ୍ତି, ସେପରି ଏହି ସର୍ବଫଳ ଦାନ ବ୍ରତରେ ମୋ ମନରେ ଶିବଭକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉ। ଯେପରି ଶିବ ଓ ଧର୍ମ ସଦା ଅନନ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେପରି ଏହି ଦାନ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ସେମାନେ ବର ଦେଉ। ଶିବଭକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଯେପରି ସର୍ବଦା ଅନନ୍ତ ଫଳ ମିଳେ, ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମେ ଜନ୍ମେ ଅନନ୍ତ ଫଳ ମିଳୁ। ମୁଁ ଯେପରି ଶିବ, ବିଷ୍ଣୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ପଦ୍ମଜଙ୍କୁ ଏକ ଭାବରେ ଦେଖେ, ତେଣୁ ଶଙ୍କର, ଯିଏ ସଂସାରର ଆତ୍ମା, ସେ ସଦା ମୋର ହେଉ। ଏହି ସମସ୍ତ ଦାନ ଦେଇ, ଯଦି ଯଥାଶକ୍ତି ଅଳଙ୍କାର ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଛାନା ଦେଇପାର, ଦେବା ଉଚିତ। ଯଦି ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ତେବେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଫଳ, ଦୁଇ ଘଡ଼ା ପାଣି ଓ ସୁନାରେ ତିଆରି ଶିବ-ଧର୍ମ ମୂର୍ତ୍ତି ଦେବା ଚାଲିବ। ଏହି ସମସ୍ତ ଦାନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇ, ଶୁଦ୍ଧ ଭାବେ ଖାଇବା ଓ ତେଲ ବର୍ଜନ କରିବା ଦରକାର, ଏବଂ ଯଥାଶକ୍ତି ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ। ବେଦବିଦ୍ ମହାନୁଭାବମାନେ କହନ୍ତି—ଏହି ସର୍ବଫଳଦାନ ବ୍ରତ ଭଗବାନ୍ ଭକ୍ତଙ୍କ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଯୋଗସାଧନାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଭ ଓ ପବିତ୍ର। ଏହି ବ୍ରତ ଅନନ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ଏହା ମହିଳାମାନେ ଯଥାଶକ୍ତି କରିପାରିବେ; ଏପରି ଦ୍ୱିତୀୟ କୌଣସି ବ୍ରତ ଏହି ଲୋକ କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ ନାହିଁ। ସୁନା, ରୂପା, କପାର ମିଶିଥିବା ଫଳ ମାଟି ହେଲେ, ଯେତେ କଣ୍ଣା ଅଣୁ ଥାଏ, ତେତେ ହଜାର ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରୁଦ୍ରଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ପାଏ। ଏହି ବ୍ରତ ମାନବର ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦେଇଥାଏ, ପୁନଃଜନ୍ମରେ ସନ୍ତାନଶୋକ ନାହିଁ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧାମ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ଗରିବ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଏହି କଥା ମନ୍ଦିର କିମ୍ବା ସଜ୍ଜନଙ୍କ ଘରେ ଶୁଣିଲେ, ସେହିଠାରେ ପାପମୁକ୍ତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଧାମ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହିପରେ ନନ୍ଦିଶ୍ବରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯାଏ—"କିଏ ସେଉଁଥିରେ ବ୍ରତ ଯାହା ଲୋକଙ୍କୁ ଆରୋଗ୍ୟ ଦେଉଛି, ଅନନ୍ତ ଫଳ ଦେଉଛି, ଏବଂ ମରଣଶୀଳ ଲୋକଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ଦେଉଛି?" ତା'ପରେ କୁହାଯାଏ—ସେ ପରମ, ନିତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଆଶ୍ରୟ, ସେ ଏହି ଜଗତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ରୂପେ ବିରାଜିତ। ଏହି ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ଲୋକ ସର୍ବଦା ଶୁଭ ଲାଭ କରିଥାଏ। ତେଣୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ରବିବାର ରାତିରେ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ। ଯେବେ ସୂର୍ଯ୍ୟବାର ହସ୍ତ ନକ୍ଷତ୍ର ସହ ଯୋଗ ହୁଏ, ତେବେ ଶନିବାର ଦିନେ ଏକଥର ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ରବିବାର ରାତିରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଇ, ଲାଲ୍ ଚନ୍ଦନରେ ବାରହପତ୍ରୀ ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଣ୍ଡଳ ତିଆରି କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏହି ମଣ୍ଡଳରେ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଦକ୍ଷିଣପୂର୍ବରେ ଦିବାକର, ପରେ ବିବସ୍ବାନ୍, ଦକ୍ଷିଣପଶ୍ଚିମରେ ଭଗ, ପଶ୍ଚିମରେ ବରୁଣ, ମହେନ୍ଦ୍ର, ଅନିଳ ଓ ଉତ୍ତରେ ଆଦିତ୍ୟ, ଉତ୍ତରପୂର୍ବରେ ଶାନ୍ତ ଏବଂ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଘୋଡ଼ା, ଦକ୍ଷିଣରେ ଅର୍ଯ୍ୟମାନ୍, ପଶ୍ଚିମରେ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ, ଉତ୍ତରେ ରବି ଏବଂ ମଧ୍ୟରେ ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ବିଶ୍ରାମ କରାଯିବା ଉଚିତ।