କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ ଆସିଲେ, ଏକ ଭକ୍ତ ନିଜ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ, ମିଠା, ବସ୍ତ୍ର, ମାଳା ଓ ଅଳଙ୍କାର ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହାପରେ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ନୀଳ ବୃଷଭ ଦାନ କରି, ସୋନାର ବୃଷଭ ସହିତ ଗାଈ ଉମା ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ବେଳେ ଆଠଟି ମୁକ୍ତା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଏକ ଶୟ୍ୟା, ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଢାକା, ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ସହିତ ଏବଂ ଜଳ ଭରା ଏକ ଘଡ଼ି ଦେବା ଉଚିତ୍। ତାପରେ ତାମ୍ବାର ପାତ୍ର ଉପରେ ଚାଉଳ ରଖି, ଏହାକୁ ଶାନ୍ତ, ବ୍ରତନିଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ଦାନ ସେହି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ୍, ଯିଏ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ସାମ ଜାଣନ୍ତି କିମ୍ବା ନୂତନ ଦୀକ୍ଷିତ, ନୀତିଶୀଳ, ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ କିମ୍ବା ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ଗୁରୁ। ସେ ନିଜ ଅଙ୍ଗରେ ଅକ୍ଷତ, ଶାନ୍ତ, ସଦା କ୍ରିୟାନିଷ୍ଠ ଓ ନିଜର ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଥିବା ଚରିତ୍ରବାନ୍। ତାଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର, ମାଳା ଓ ଅଳଙ୍କାର ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଯଦି ଗୁରୁ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି, ତେବେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ୍; ନାହିଁଲେ ଦ୍ୱିଜକୁ। ଧନ ବିଷୟରେ କୌଶଳ କିମ୍ବା ଚତୁରତା ଚଳିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ଅଧୋପତନକୁ ନେଇଯାଏ। ଯିଏ ଏହି ପ୍ରକାରେ ଶିବ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଉପବାସ କରେ, ସେ ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ। ଯେଉଁ ପାପ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ପୂର୍ବଜ କିମ୍ବା ସହୋଦରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା, ସେ ସବୁ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଦୀର୍ଘାୟୁ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ପରିବାରର ଉନ୍ନତି, ଅକ୍ଷୟ ଅନ୍ନ ଓ ଚତୁର୍ଭୁଜ ଶରୀର, ଗଣପତି ହେବା, ଶତଶଃ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ରହି, ଶେଷରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଧାମ ପ୍ରାପ୍ତି ମିଳେ। ଏହି ଉପବାସର ଅନନ୍ତ ଫଳକୁ ବ୍ରହ୍ସ୍ପତି, ଇନ୍ଦ୍ର, ପିତାମହ, ସିଦ୍ଧମଣ୍ଡଳ କିମ୍ବା ମୁଁ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଲକ୍ଷ ଜିହ୍ୱା ଥିଲେ ବି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବି ନାହିଁ। ଯିଏ ଏହି ମୋକ୍ଷଦାୟିନୀ ଶିବ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ, ସ୍ମରଣ କିମ୍ବା ଶ୍ରବଣ କରେ, ଏବଂ ଇର୍ଷ୍ୟା ବିନା ଏହି କଥାକୁ ସୁନେ, ତାଙ୍କୁ କୌଣସି ଦୋଷ ଲାଗେ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ନାରୀ ଗୁରୁ, ପତି କିମ୍ବା ସନ୍ତାନଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ ଏହି ବ୍ରତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ କୃପାରେ ପିଣାକପାଣିଙ୍କ ପରମ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି। ଏବେ, ନାରଦ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଶୁଣ, ତ୍ୟାଗର ଫଳ କେତେ ମହାନ୍, ଅବିନାଶୀ ଓ ସର୍ବ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ। ଶୁଭ୍ର ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସର ତୃତୀୟ, ଦ୍ୱାଦଶୀ, ଅଷ୍ଟମୀ କିମ୍ବା ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପାଠ କରାଇ ବ୍ରତ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ୍। ଅନ୍ୟ ଶୁଭ ମାସରେ ମଧ୍ୟ, ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ମିଠା ଚାଉଳ ଦେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ଓ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ୍। ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଔଷଧ ଛାଡ଼ି, ଅଠରୋ ପ୍ରକାର ଧାନ୍ୟ, ଫଳ ଓ କନ୍ଦ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏବଂ ବୃଷଭ ଓ ସୁନାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ରୁଦ୍ର ଓ ଧର୍ମରାଜା ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ବେଳେ ତିଆରି କରିବାକୁ ଥିବା କିଛି ଫଳ ହେଲେ: ଲାଉ, ବିଜୁଳି, ବେଗୁନ, କଠଳ, ଆମ୍ରତକ, ବେଲ ଓ କଲିଙ୍ଗ/ବାଲୁକମ୍; ଡାବ, ପିପଳ, ବେର, ଲେମ୍ବୁ, କଦଳୀ, କାଶ୍ମର, ଦାନା, ଏହି ସୋଳ ଫଳକୁ ଶୁଧ୍ଧ କରି ଦେବା ଉଚିତ୍। ଏହା ସହିତ, ମୂଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଫଳ ଯଥା ମୂଳା, ଆମଳକୀ, ଜାମୁ, ଟେଂ, ଆମର୍ଦକ, କଙ୍କୋଳ, ଗୁଆ, ଟୁଣ୍ଡୀର, କରୀର, କୁଟଜ, ଶମୀ ଦେବା ଉଚିତ୍। ଏହି ସୋଳ ଫଳ ରୂପରେ ଚାନ୍ଦିରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଅଉଦୁମ୍ବର, ଡାବ, ଦୁଇଟି ଅଙ୍ଗୁର, ଦୁଇଟି ବେଗୁନ ଦେବା ଉଚିତ୍। ତାମ୍ବାରେ ପାଲ୍ମିରା, ଅଗସ୍ତି, ପିଣ୍ଡ, କାଶ୍ମରୀ, ସୁରାଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଫଳ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ସବୁ ଦେଇ, ଦୁଇଟି ଜଳଘଡ଼ି ଉପରେ ଧାନ୍ୟ ରଖି, ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଢାକି, ଉପରେ ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ଓ ଶୟ୍ୟା ସଜାଇବା ଉଚିତ୍। ତିନିଟି ଭୋଜନ ପାତ୍ର, ଯମ ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ବୃଷଭ ସହିତ ଗାଈ ଦେଇ, ଏକ ଶାନ୍ତ, ପରିବାରସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଏହି ସବୁ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ସମସ୍ତ ଫଳରେ ଯେପରି ଅନେକ ଦେବତା ନିବାସ କରନ୍ତି, ସେପରି ମୋର ମନରେ ଶିବଭକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି ପାଉ। ଯେପରି ଶିବ ଓ ଧର୍ମ ସର୍ବଦା ଅନନ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେପରି ଏହି ଫଳ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଓ ମୋର ପରିବାରକୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତୁ। ଶିବଭକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଫଳ ଅନନ୍ତ, ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମେ ଜନ୍ମେ ଅନନ୍ତ ଫଳ ମିଳୁ। ଯେପରି ମୁଁ ଶିବ, ବିଷ୍ଣୁ, ସୂର୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଏକ ଭାବରେ ଦେଖି, ସେପରି ଶଙ୍କର ଏବଂ ବିଶ୍ୱାତ୍ମା ସର୍ବଦା ମୋର ହେଉନ୍ତୁ। ଏହି ସମସ୍ତ ଦେଇ, ଅଳଙ୍କାର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ କରି, ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ସହିତ ଏକ ଶୟ୍ୟା ଦେବା ଉଚିତ୍। ଯଦି ଶକ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ କେବଳ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଫଳ, ଦୁଇଟି ଜଳଘଡ଼ି ଓ ସୁନାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଦୁଇଟି ଶିବ ଓ ଧର୍ମ ମୂର୍ତ୍ତି ଦେବା ଉଚିତ୍। ଏହି ସବୁ ଦାନ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ଭାବରେ ଭୋଜନ କରିବା ଓ ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ୍। ବେଦଜ୍ଞମାନେ କହନ୍ତି ଯେ, ଏହି ସମସ୍ତ ଫଳ ଦାନର ବ୍ରତ ଭଗବାନଙ୍କ ଭକ୍ତ, ସୂର୍ୟ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଯୋଗରତଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଭ। ଏହି ବ୍ରତ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ କରିପାରିବେ, ଏହାଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରତ ନାହିଁ। ଏହି ସମସ୍ତ ଫଳରେ ଯେତେ ଅଣୁ ଅଛି, ସେତେ ଯୁଗ ଧରି ବ୍ୟକ୍ତି ରୁଦ୍ରଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ଲାଭ କରେ। ଏହି ବ୍ରତ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦେଇଥାଏ, ପୁନଃଜନ୍ମରେ ପୁତ୍ରଶୋକ ନାହିଁ, ଇନ୍ଦ୍ର ଭୋଗ୍ୟ ଧାମ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ଗରିବ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ମନ୍ଦିର କିମ୍ବା ଧାର୍ମିକ ଘରେ ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ କିମ୍ବା ପଢ଼ିଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁ ଧାମ ପାଉଥିବେ। ଏହିପରି ନନ୍ଦିଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯାଏ: “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏମିତି କିଏ ଏହି ବ୍ରତ କହ, ଯାହା ଲୋକମାନେଙ୍କୁ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଅନନ୍ତ ଫଳ ଓ ଶାନ୍ତି ଦେଇଥାଏ?” ତେବେ କହାଯାଏ, ସେହି ପରମ, ନିତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମ, ସମସ୍ତ ଆତ୍ମାଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ଏହି ଜଗତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ବ୍ୟାପିତ।