ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ କହାଯାଉଛି, ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଭକ୍ତ ଇଚ୍ଛାକୁ ସହ କରେ ତିନିଟି ଗ୍ରହଯଜ୍ଞ, ସେଉଁଠି ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଦୁର୍ଲଭ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି, ଯାହାରୁ ପୁନଃ ଫେରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ। ଏହି ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଣୀକୁ ଯେଉଁଠି ନିୟମିତ ଶ୍ରବଣ କିମ୍ବା ପାଠ କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ଗ୍ରହଦୋଷ କିମ୍ବା ବନ୍ଧୁ-ବନ୍ଧବୀ ହାରାଇବା ଦୁଃଖ ଆସେ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଗୃହରେ ଏହି ତିନିଟି ଗ୍ରହଯଜ୍ଞ ଲିଖି ରଖାଯାଏ, ସେଉଁଠି ଶିଶୁମାନେ ଦୁଃଖ, ରୋଗ କିମ୍ବା ବନ୍ଧନରେ ପଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି ଯଜ୍ଞ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନାଶ କରେ; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ, ଏକ ଦଶଲକ୍ଷ ହୋମ ଉପଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ଦିଏ। ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ କହନ୍ତି, ଏକ ଲକ୍ଷହୋମ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଦିଏ; ଏକ ଦ୍ୱାଦଶାହ ଯଜ୍ଞ ଏହିପରି, ଏବଂ ନବଗ୍ରହ ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟ ଏକ ଅଶ୍ୱମେଧ ସମାନ। ଏହିପରି ଦେବୟଜ୍ଞ ଦୀକ୍ଷାର ବର୍ଣ୍ଣନା ହୋଇଛି, ଯାହା ଉତ୍ସବ ଓ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଦୋଷକୁ ଦୂର କରେ; ଯିଏ ଏହି କଥାକୁ ଶ୍ରବଣ କିମ୍ବା ପାଠ କରେ, ସେ ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ଜୟ ପାଇଥାଏ ଏବଂ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଲାଭ କରେ। ଗ୍ରହମାନ୍ୟଙ୍କ ରୂପ ବିଷୟରେ ବି ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି: ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦା ପଦ୍ମାସନରେ ବସିଥିବା, ହାତରେ ପଦ୍ମ ଧରିଥିବା, ପଦ୍ମର ଗର୍ଭ ସମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରଶିମୟ, ସାତଟି ଘୋଡ଼ା ଓ ସାତଟି ରାଶି, ଦୁଇଟି ହାତ ଥିବା ଭାବରେ ଚିତ୍ରିତ ହେବା ଉଚିତ। ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଶୁଭ୍ର, ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଶୁଭ୍ର ଘୋଡ଼ା ଉପରେ ଅରୋହୀ, ହାତରେ ଗଦା ଧରିଥିବା, ଦୁଇ ହାତ ଓ ଵରଦାନ କରୁଥିବା ଭାବରେ ଦେଖାଯିବେ। ମଙ୍ଗଳ, ଭୂମିପୁତ୍ର, ଲାଲ ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ହାତରେ ଶୂଳ, ତ୍ରିଶୂଳ, ଗଦା ଧରିଥିବା, ଚାରି ହାତ, ଧଳା କେଶ ଓ ଵରଦାନ କରୁଥିବା ଭାବରେ ଚିତ୍ରିତ। ବୁଧ, ହଳଦିଆ ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର, କର୍ଣ୍ଣିକାର ଫୁଲ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ହାତରେ ତଳୱାର, ଢାଳ, ଗଦା ଧରିଥିବା, ସିଂହାସନରେ ବସିଥିବା ଓ ଵରଦାନ କରୁଥିବା ଭାବରେ ଦେଖାଯିବେ। ଦେବ ଓ ଦାନବଙ୍କ ଆଚାର୍ଯ୍ୟମାନେ ହଳଦିଆ ଓ ଧଳା, ଚାରି ହାତ, ଦଣ୍ଡ, ଜପମାଳା, କମଣ୍ଡଳୁ ଧରିଥିବା ଓ ଵରଦାନ କରୁଥିବା ଭାବରେ ଚିତ୍ରିତ। ଶନି, ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର, ନୀଳମଣି ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ହାତରେ ତ୍ରିଶୂଳ, ଵରଦାନ କରୁଥିବା, ଗୃଧ୍ର ଉପରେ ଅରୋହୀ, ଧନୁଷ୍ୟ ଓ ବାଣ ଧରିଥିବା ଭାବରେ ଦେଖାଯିବେ। ରାହୁଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ, ତଳୱାର, ଢାଳ, ତ୍ରିଶୂଳ ଧରିଥିବା, ଵରଦାନ କରୁଥିବା, ନୀଳ ସିଂହାସନରେ ବସିଥିବା ଭାବରେ ଦେଖାଯିବେ। କେତୁମାନେ ଧୂସର ରଙ୍ଗ, ଦୁଇ ହାତ, ଗଦା ଧରିଥିବା, ବିକୃତ ମୁହଁ, ସଦା ଗୃଧ୍ର ସିଂହାସନରେ ବସିଥିବା ଓ ଵରଦାନ କରୁଥିବା ଭାବରେ ଚିତ୍ରିତ। ସମସ୍ତ ଗ୍ରହମାନେ ମୁକୁଟଧାରୀ, ସଂସାରପାଇଁ ଶୁଭଦାୟକ, ନିଜ ଅଙ୍ଗୁଳିଦ୍ୱାରା ଉଠାଇଥିବା, ସଦା ଏକ ଶତ ଆଠ ଗଣନାରେ ଅଙ୍କିତ ହେବା ଉଚିତ। ଏହି ବିଶିଷ୍ଟ ଧର୍ମ ଓ ଉପାସନା ବିଷୟରେ ଶିଷ୍ୟ ନାରଦ, ଭୂତଭବ୍ୟନାଥଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଉପଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷକୁ ଦେଇଥିବା ଶ୍ରୁତିକୁ ପୁଣିଥରେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହନ୍ତୁ।” ତାପରେ ଶିବ, ଭାଷାର ନାଥ, କହିଲେ: “ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ମୋର ତପସ୍ୟା ଏବଂ ପୁରାଣ ଓ ବେଦର ବିଶାଳତା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ କହିବି। ଏହି ଧର୍ମ, ବୃଷଭ ରୂପରେ, ଗଣପତି ନନ୍ଦି, ତାଙ୍କଠାରୁ ମୁଁ ଶୈବ ଆଚାର ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି, ହେ ନାରଦ।” ଏପରି କହି, ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କର ନାଥ ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ନାରଦ, ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ, ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ନନ୍ଦିକେଶ୍ଵରଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ମୋତେ ଏଠି ଶୈବ ଆଚାର କହନ୍ତୁ।” ନନ୍ଦିକେଶ୍ଵର କହିଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଶୈବ ଆଚାର ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି, ଯାହା ତିନି ଲୋକରେ ଶିବଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ମାର୍ଗଶିର୍ଷ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ତିଥିରେ ଏକଥର ଭୋଜନ କରି, ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ—‘ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଛି।’ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ ଉପବାସ କରି, ଶଂକରଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ବୃଷ ଦାନ କରି, ପରଦିନ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଉପବାସ ପାଳନ କରି, ଶେଇ ଶେଇ, ପ୍ରଭାତେ ଉଠି, ସ୍ନାନ, ପାଠ କରି, ଉମା ସହିତ ଶଂକରଙ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧ ପଦ୍ମ, ସୁଗନ୍ଧିତ ମାଳା ଓ ଅଙ୍ଗରାଗ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ପାଦେ ‘ନମଃ ଶିବାୟ’, ମୁଣ୍ଡରେ ‘ନମଃ ବିଶ୍ୱାତ୍ମନେ’, ନୟନରେ ‘ନମଃ ତ୍ରିନେତ୍ରାୟ’, ଲାଲାଟରେ ‘ନମଃ ହରାୟ’ ବୋଲି ନମନ କରିବା ଉଚିତ। ମୁଁହକୁ ‘ଚନ୍ଦ୍ରାନନାୟ’, କଣ୍ଠକୁ ‘ଶ୍ରୀକଣ୍ଠାୟ’, କାନକୁ ‘ସଦ୍ୟୋଜାତାୟ’, ବାହୁକୁ ‘ବାମଦେବାୟ’ ବୋଲି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ହୃଦୟକୁ ‘ଅଘୋରହୃଦୟାୟ’, ଉରସ୍କୁ ‘ତତ୍ପୁରୁଷାୟ’, ଉଦରକୁ ‘ଈଶାନାୟ’ ବୋଲି ପୂଜା କରିବେ। ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ‘ଅନନ୍ତଧର୍ମାୟ’, କଟିକୁ ‘ଜ୍ଞାନମୂର୍ତ୍ତୟେ’, ଜଂଘାକୁ ‘ବିରାଗସିଂହାୟ’ ବୋଲି ପୂଜା କରିବେ। ଜାଣୁକୁ ‘ଅନନ୍ତଇଶ୍ଵରାୟ’, ଗୋଡ଼କୁ ‘ପ୍ରଧାନାୟ’, ଗୁଡ଼ିକୁ ‘ଅକାଶତ୍ମନେ’ ବୋଲି ନମନ କରିବେ। କେଶ ଓ ପୃଷ୍ଠକୁ ‘ଅକାଶମୂର୍ତ୍ତୟେ’ ବୋଲି ନମନ, ପୁଷ୍ଟି ଓ ତୁଷ୍ଟିଙ୍କୁ ଓ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିବେ। ତାପରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ବୃଷ, କମଣ୍ଡଳୁ, ଧଳା ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର, ପଞ୍ଚ ମଣି ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଭୋଜ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ସହିତ ଦାନ କରିବେ। ସଦ୍ୟୋଜାତ, ପିନାକଧରୀ ଦେବଦେବଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଭକ୍ତିସହିତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି, ଘୃତ ଭୋଜନ କରି, ଉତ୍ତରମୁଖୀ ହୋଇ ଭୂମିରେ ଶେଇବେ। ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ପରେ ପଞ୍ଚଦଶୀ ତିଥିରେ ବ୍ରାହ୍ମଣପୂଜା କରି, ମୌନ ରହି ଭୋଜନ କରିବେ; ଏହିପରି କୃଷ୍ଣ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ଏହିପରି ପୂଜା କରିବେ; କିନ୍ତୁ ପ୍ରତି ମାସର ବିଶେଷ ଉପବାସ ବିଷୟରେ ଏବେ ଶୁଣ।