ଏହି ପବିତ୍ର ଶ୍ରୁତିକଥାରେ କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁମାନେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବାକୁ ଲକ୍ଷହୋମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ସେଇ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି ଏବଂ ଅନନ୍ତ ଦଶାର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। କାହାରି ପୁଅ ଇଚ୍ଛା ଥିଲେ ସେ ପୁଅ ପାଆନ୍ତି, ଧନ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ଧନ ପାଆନ୍ତି, ଯିଏ ସୁନ୍ଦରୀ ସ୍ତ୍ରୀ ଇଚ୍ଛା କରେ ସେ ସେହିପରି ସ୍ତ୍ରୀ ପାଏ, ଏବଂ ଅପରିପକ୍କା କନ୍ୟା ଉପଯୁକ୍ତ ବର ପାଏ। ଯେଉଁମାନେ ରାଜ୍ୟ ହରାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ରାଜ୍ୟ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଭାଗ୍ୟ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ଭାଗ୍ୟ ପାଆନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି ସେହି ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ସଫଳ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଯିଏ ନିର୍ଇଚ୍ଛା ଭାବରେ କରେ, ସେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଏଠାରେ ସ୍ୱୟଂଭୂ ଦ୍ୱାରା କଥିତ କୋଟିହୋମ, ଏହି ଲକ୍ଷହୋମ ଠାରୁ ଶତଗୁଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯାହାର ଦାନ, ପ୍ରୟାସ, ହୋମଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ଫଳ ଅଧିକ। ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଗ୍ରହଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଆହ୍ୱାନ ଓ ବିଦାୟ ମନ୍ତ୍ର କହାଯାଏ, ସେପରି ହୋମ, ବେଦି ଓ ଦାନ ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ର ଅଛି। ବର୍ତ୍ତମାନ ମୁଁ ତୁମକୁ ବେଦି, ମଣ୍ଡପ ଓ ହୋମକୁଣ୍ଡର ବିଶେଷ ରୂପ କହିବି। କୋଟିହୋମରେ ହୋମକୁଣ୍ଡ ଚାରି ହାତ ଲମ୍ବା, ସମସ୍ତ ପାଖରେ ଚତୁର୍ଭୁଜ, ଦୁଇଟି ଯୋନି ଓ ମୁଖ ଥିବା ଦରକାର, ଏହାକୁ ତିନି ମେଖଲା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପ୍ରଥମ ମେଖଲା ଦୁଇ ଆଙ୍ଗୁଠି ଉଚ୍ଚ, ଦ୍ୱିତୀୟ ତିନି ଆଙ୍ଗୁଠି ଉଚ୍ଚ, ତୃତୀୟ ଚାରି ଆଙ୍ଗୁଠି ଉଚ୍ଚ ଓ ପ୍ରସ୍ଥ; ପ୍ରଥମ ଦୁଇଟିର ପ୍ରସ୍ଥ ଦୁଇ ଆଙ୍ଗୁଠି। ଯୋନି ଏକ ଭୁଜ ଲମ୍ବା, ଛଅ କିମ୍ବା ସାତ ଆଙ୍ଗୁଠି ପ୍ରସ୍ଥ, ମଧ୍ୟଭାଗ କୁମ୍ଭୀର ପିଠିପରି ଉଚ୍ଚ, ପାର୍ଶ୍ୱେ ଦୁଇ ଆଙ୍ଗୁଠି ଉଚ୍ଚ। ଏହା ହାତୀର ଓଠ ପରି ଦୀର୍ଘ ଓ ମୁଖ ଥିବା ଦରକାର, ଏହି ଯୋନି ଚିହ୍ନ ସମସ୍ତ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡରେ ଦେଖାଯାଏ। ମେଖଲା ଉପରେ ପିପଳା ପତ୍ର ପରି ଦେଖାଯିବା ଦରକାର; କୋଟିହୋମ ପାଇଁ ବେଦି ଚାରି ଭୁଜ ଲମ୍ବା ଓ ଚତୁର୍ଭୁଜ ରୂପରେ, ତିନି ମେଖଲା ସହିତ ତିଆରି ହେବା ଉଚିତ। ମଣ୍ଡପ ଶୋଳ ହାତ ଲମ୍ବା ଓ ଚାରିଟି ପ୍ରବେଶଦ୍ୱାର ଥିବା ଦରକାର; ପୂର୍ବ ଦ୍ୱାରରେ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ବାହ୍ୱୃଚ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ବସାଇବା ଦରକାର। ଦକ୍ଷିଣ ଦ୍ୱାରରେ ଯଜୁର୍ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ, ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ୱାରରେ ସାମବେଦ ଜ୍ଞାନୀ, ଉତ୍ତର ଦ୍ୱାରରେ ଅଥର୍ବବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ବସିବେ। ଏହିପରି, ଆଠ ଜଣ ହୋମ ଅଧିକାରୀ ବେଦ ଓ ଉପବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେବେ; ଏହା ସହିତ ମୋଟ ଦ୍ୱାଦଶ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ପୂର୍ବବତ୍ ସମ୍ମାନ, ଅଲଙ୍କାର, ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ବାହ୍ୱୃଚ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଉତ୍ତର ମୁହଁ କରି ବସି, ରାତ୍ରିସୂକ୍ତ, ରୌଦ୍ର, ପବମାନ, ସୁମଙ୍ଗଳ ଓ ଶାନ୍ତି ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରିବେ। ଦକ୍ଷିଣ ଦ୍ୱାରରେ ଯଜୁର୍ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ଶାକ୍ତ, ଶାକ୍ର, ସୌମ୍ୟ, କୌଷ୍ମାଣ୍ଡ ଓ ଶାନ୍ତି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବେ। ପଶ୍ଚିମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଚାନ୍ଦୋଗ ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ବୈରାଜ, ଆଗ୍ନେୟ, ରୁଦ୍ରସଂହିତା, ଜ୍ୟେଷ୍ଠମାସ ଓ ଶାନ୍ତି ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରିବେ। ଉତ୍ତରରେ ଅଥର୍ବବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ଶାନ୍ତି, ସୌର୍ୟ, ଶୁଭ ଶାକୁନକ, ପୌଷ୍ଟିକ ଓ ମହାରାଜ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରିବେ। ଏଠାରେ ପୂର୍ବବତ୍ ପାଞ୍ଚ କିମ୍ବା ସାତ ଥର ହୋମ କରିବା ଉଚିତ; ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ ପାଇଁ ଏହି ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଦରକାର। ଲକ୍ଷହୋମ ପାଇଁ ବିଶେଷ ଭାବେ ବସୋର୍ଧାରା ପ୍ରକ୍ରିୟା କଥିତ; ଯେଉଁମାନେ ଏହି ନିୟମ ଅନୁସାରେ କୋଟିହୋମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଶେଷରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧାମକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଏହି ତିନି ଗ୍ରହୟଜ୍ଞ ବିଷୟରେ ପଢ଼ନ୍ତି କିମ୍ବା ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଆତ୍ମା ସମସ୍ତ ପାପରୁ ପବିତ୍ର ହୁଏ ଏବଂ ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯେଉଁ ଫଳ ଦଶ ହଜାର ଆଠଟି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞରେ ମିଳେ, ସେଇ ଫଳ କୋଟିହୋମରେ ମିଳେ। ହଜାର ହଜାର ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଧ ଓ କୋଟି କୋଟି ଗର୍ଭହତ୍ୟା ଦୋଷ କୋଟିହୋମ ଦ୍ୱାରା ନାଶ ପାଏ, ଏହି ଉପାୟ ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ନବଗ୍ରହ ଯଜ୍ଞ ପରେ ଯେଉଁ କୌଶଳ ଯଥା ବଶୀକରଣ, ଅଭିଚାର, ଉଚ୍ଛାଟନ ଓ ଏହାଦି ଚାହାଁ, ସେହି କ୍ରିୟା କରିପାରିବେ। ନହେଲେ, କୌଣସି ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ; ଏହିପାଇଁ ପ୍ରଥମେ ଦଶହଜାର ହୋମ ପ୍ରକ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ। ଉଚ୍ଛାଟନ ପାଇଁ ବେଦି ଗୋଲ ହେବା ଦରକାର; ବଶୀକରଣ ପାଇଁ ତିନି ମେଖଲା ଓ ଏକ ମୁଖ ସହିତ, ଏକ ଭୁଜ ପ୍ରସ୍ଥ ରଖିବା ଉଚିତ। ପଳାଶ କାଠ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୋମଦ୍ରବ୍ୟ, ମଧୁ ଓ ଗୋମୂତ୍ର ଲେପି, ଚନ୍ଦନ, ଅଗୁରୁ, କେଶର ଛିଟିବା ଦରକାର। ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡରେ ମଧୁ ଓ ଘୃତ ସହିତ ଦଶହଜାର ବିଳ୍ୱପତ୍ର ଓ ପଦ୍ମ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ, ଯେପରି ସ୍ୱୟଂଭୂ (ବ୍ରହ୍ମା) ନିର୍ଦ୍ଦେଶିଛନ୍ତି। ବଶୀକରଣ କ୍ରିୟାରେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି ‘ସୁମିତ୍ରିୟ ନ ଆପ ଓଷଧୟ’ ମନ୍ତ୍ରରେ ବିଳ୍ୱପତ୍ର ଓ ପଦ୍ମ ଅର୍ପଣ କରିବେ। ଏଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କିମ୍ବା କଳଶାଭିଷେକ ଦରକାର ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ଔଷଧ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରି ଗୃହସ୍ଥ ଶ୍ୱେତ ପୁଷ୍ପ ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିବେ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାଗର ମାଳା, ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ଓ ସୁନା ମୁଣ୍ଡିଥିବା ଗାଈ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି କ୍ରିୟା କରିବାଳେ ବ୍ୟକ୍ତି ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁ ବଶ କରିପାରିବେ; ଏହି ହୋମ ପାପ ନାଶ କରେ। ଶତ୍ରୁତା ଓ ଅଭିଚାର ପାଇଁ ତ୍ରିକୋଣ ହୋମକୁଣ୍ଡ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ଦୁଇଟି ମେଖଲା, କୌଣା ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ସମସ୍ତ ପାଖରେ ଏକ ଭୁଜ ପ୍ରସ୍ଥ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଲାଲ ମାଳା, ଲାଲ ଅଙ୍ଗରାଗ, ଲାଲ ପଗଡ଼ି ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ହୋମ କରିବେ। ତିନିଟି ନୂତନ ପାତ୍ରରେ ଲାଲ ଦ୍ରବ୍ୟ ଭରି, ବାମ ହାତରେ ଶ୍ରାବଣ ହଡ଼ିର ଶକ୍ତି ମିଶାଇ, ଖୋଲା କେଶରେ ଶତ୍ରୁ ପ୍ରତି ଅଶୁଭ ଧ୍ୟାନ କରି ହୋମ କରିବେ। ଅସୁଭ ମନୋଭାବ ଥିବାକୁ ତାଙ୍କୁ ଦିଅ, ‘ହୁଁଫଟ୍’ ଉଚ୍ଚାରଣ କର, ଶ୍ରାବଣ ମନ୍ତ୍ରରେ ଏକ କଞ୍ଚି ପବିତ୍ର କର। ଶତ୍ରୁ ଉପମା ଏକ ପୁତଳି ତିଆରି କରି, ଏହାକୁ କଞ୍ଚିରେ କାଟି, ଖଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡରେ ଦାଲିଦିଅ। ଗ୍ରହୟଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ ପୁନଃ ଶତ୍ରୁତା କିମ୍ବା ଅଭିଚାର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏହା କେବେ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।