ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ବ୍ରତମାନ୍ୟ ବିଶୋକ ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି । ଏହି ବ୍ରତର ଅଂଶ ଭାବରେ ଗୁଡ଼ ଗାଈକୁ ବିଶେଷ ଭାବରେ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଇଛି । ଯେତେବେଳେ ଉତ୍ତରାୟଣ, ଦକ୍ଷିଣାୟଣ, ଦିନ-ରାତି ସମ, ଶୁଭ ଯୋଗ, ଗ୍ରହଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଉତ୍ସବ ଦିନଗୁଡ଼ିକୁ ଆସିଥାଏ, ସେଠି ଗୁଡ଼ ଗାଈ ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନ ଦେବାକୁ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି । ଏହି ବିଶୋକ ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ ଓ ପାପ ନାଶକ । ଏହା ପାଳନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପରମ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ । ଏହି ଜଗତରେ ସେ ଭାଗ୍ୟ, ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଓ ଶ୍ବାସ୍ଥ୍ୟ ଲାଭ କରେ; ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପୁରୀକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ । ଏହି ବ୍ରତ ପାଳନ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ନବ ହଜାର ଓ ଏଠାରେ ଅଠାର ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟ, ଦୁଃଖ, ଅଭାଗ୍ୟ ଅନୁଭବ କରେନାହିଁ । ଏହି ବ୍ରତ ନିଷ୍ଠାପୂର୍ବକ ନୃତ୍ୟ ଓ ସଙ୍ଗୀତରେ ଲିନ ଥିବା ଯେଉଁ ନାରୀ ଅଛି, ସେ ମଧ୍ୟ ଏହି ବ୍ରତର ସମାନ ଫଳ ପାଇଥାନ୍ତି । ଏହି କାରଣରୁ, ରାଜା, ଯେଉଁ ଜଣେ ଶ୍ରୀ, ସମୃଦ୍ଧି ଚାହାନ୍ତି, ସେ ସର୍ବଦା ହରିଙ୍କ ନିକଟରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭକ୍ତି ସହିତ ଗାନ ଓ ବାଦ୍ୟ ଚାଲାଇବା ଉଚିତ । ଯେଉଁ ଲୋକ ଏହି କଥାକୁ ପଢ଼ନ୍ତି, ଶୁନନ୍ତି, କିମ୍ବା ମଧୁସୂଦନ, ମୁରବଦ୍ଧଙ୍କର ପୂଜାକୁ ଦେଖନ୍ତି ଓ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଲୋକରେ ଏକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେବଗଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଦର ପାଇଥାନ୍ତି । ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠେ – ଏହି ଦାନର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମହିମା କ’ଣ? ଯାହା ପରଲୋକରେ ଅବିନାଶୀ ଓ ଦେବଗଣ, ଋଷିମଣିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଦରିତ । ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦିଆଯାଇଛି – ମେରୁ ଦାନକୁ ଦଶ ପ୍ରକାରରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି; ଏହି ଦାନ କରିଥିବା ଲୋକ ଦେବଗଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ଲୋକକୁ ପାଇଥାନ୍ତି । ପୁରାଣ, ବେଦ, ବ୍ରତ, ତୀର୍ଥ ଆଦିରେ ଏହି ଫଳ କେବଳ ପଢ଼ିବା କିମ୍ବା କରିବାରେ ମିଳେନି । ଏହି କାରଣରୁ, ମେରୁ ପର୍ବତ ଦାନର ନିୟମ କ୍ରମରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି – ପ୍ରଥମ ହେଉଛି ଧାନ୍ୟ ପର୍ବତ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଲୁଣ ପର୍ବତ, ତୃତୀୟ ଗୁଡ଼ ପର୍ବତ, ଚତୁର୍ଥ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବତ, ପଞ୍ଚମ ତିଳ ପର୍ବତ, ଷଷ୍ଠ କପାସ ପର୍ବତ, ସପ୍ତମ ଘିଅ ପର୍ବତ, ଅଷ୍ଟମ ମଣି ପର୍ବତ, ନବମ ଚାନ୍ଦି ପର୍ବତ, ଦଶମ ଚିନି ପର୍ବତ । ଏହି ପର୍ବତଗୁଡ଼ିକୁ ଉତ୍ତରାୟଣ, ଦକ୍ଷିଣାୟଣ, ଶୁଭ ଦିନ, ଗ୍ରହଣ, ଦିନ ଶେଷ, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ତୃତୀୟା, ଚନ୍ଦ୍ର ଗ୍ରହଣ, ଅମାବାସ୍ୟା, ବିବାହ, ଉତ୍ସବ, ଯଜ୍ଞ, ଦ୍ୱାଦଶୀ, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, ଶୁଭ ନକ୍ଷତ୍ର ଆଦି ଦିନରେ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ । ତୀର୍ଥ, ମନ୍ଦିର, ଗୋଶାଳା କିମ୍ବା ଘରର ଆଙ୍ଗଣରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଏକ ଚତୁର୍କୋଣୀ ପଣ୍ଡାଳ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ଉତ୍ତର ଦିଶାକୁ ମୁହଁ କରି, ପୂର୍ବ ଦିଶା କିମ୍ବା ଜଳ ଦିଶାକୁ ଢଳା ଦିଆଯିବା ଉଚିତ । ଗୋମୟରେ ମାଟି ଚିଟି, କୁଶ ଗ୍ରାସ ବିଛାଇ, ମଧ୍ୟରେ ପର୍ବତ ତିଆରି କରିବା ସହିତ ଉପପର୍ବତ ମଧ୍ୟ ରଖିବା ଉଚିତ । ସର୍ବୋତ୍ତମ ପର୍ବତ ହଜାର ମାପ ଧାନ୍ୟରେ, ମଧ୍ୟମ ପାଞ୍ଚଶ ଶତ ଓ ଛୋଟ ତିନି ଶତ ମାପରେ ତିଆରି କରାଯିବା ଉଚିତ । ମେରୁ ପର୍ବତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଚାଉଳରେ ତିଆରି କରି, ମଧ୍ୟରେ ତିନି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଗଛ ରଖିବା ଉଚିତ; ପୂର୍ବ ଦିଶାରେ ମୁକ୍ତା ଓ ହୀରା ଦ୍ୱାରା ସଜାଇବା, ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଗୋମେଦ ଓ ପୀତମଣି ଦେବା ଉଚିତ । ପଶ୍ଚିମରେ ପୀତ ଓ ନୀଳ ମଣି, ଉତ୍ତରରେ ବେରିଲ, ପଦ୍ମମଣି, ଚନ୍ଦନ ଖଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଚାରିପାଖରେ ସଜାଇବା, ପ୍ରବାଳ ଲତା ଓ ଶଙ୍ଖ ତଳ ରଖିବା ଉଚିତ । ଏହା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ, ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ଶିର୍ଷରେ ରଖିବା ଉଚିତ, ଦ୍ୱିଜଗଣ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟେ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ । ଚାରିଟି ସିଲ୍ଭର ପିକ୍, ପାର୍ଶ୍ୱରେ ମଧ୍ୟ ସିଲ୍ଭର, ଗୁହାଗୁଡ଼ିକୁ ଚିନି କିଉ ଦ୍ୱାରା ଆଛାଦିତ କରିବା, ଘିଅ ଓ ଜଳ ଧାରା ଦିଶାରେ ପ୍ରବାହିତ କରିବା ଉଚିତ । ପୂର୍ବରେ ଧଳା ବସ୍ତ୍ର, ଦକ୍ଷିଣରେ ହଳଦୀଆ, ପଶ୍ଚିମରେ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର, ଉତ୍ତରରେ ଲାଲ ରଙ୍ଗର ବସ୍ତ୍ର ରଖିବା ଚାହିଁ, ମেঘର ଲାଇନ ସଦୃଶ । ଅଷ୍ଟ ଟି ସିଲ୍ଭର ମୂର୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ର ନେତୃତ୍ୱରେ, ଲୋକପାଳ ଭାବରେ ରଖିବା ଉଚିତ; ଚାରିପାଖରେ ଫଳ, ମାଳା, ଚନ୍ଦନ ଆଦି ଦେବା ଉଚିତ । ଉପରେ ପାଞ୍ଚ ରଙ୍ଗର ଛତା, ଅକ୍ଷୟ ଫୁଲ ଓ ଧଳା ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ସଜାଇ, ଏହି ଦିବ୍ୟ ପର୍ବତ ତିଆରି ହୋଇଯାଏ, ଉପପର୍ବତ ମେରୁ କ୍ରମରେ ରଖିବା ଉଚିତ । ଚାରି ଦିଶାରେ ଫୁଲ ଓ ଚନ୍ଦନ ରେ ଭରିଥିବା ପର୍ବତ ରଖିବା ଉଚିତ; ପୂର୍ବରେ ମନ୍ଦାର ପର୍ବତ, ବିଭିନ୍ନ ଫଳ, ଯବ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ଶୁଭ ଆମ୍ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ସଜାଇବା ଉଚିତ । ଇଚ୍ଛା ସହିତ ଏହାକୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ତିଆରି, ଫୁଲ, ବସ୍ତ୍ର, ଚନ୍ଦନ ଦେଇ, ଦୁଧ ଝିଲି ଓ ଚାନ୍ଦି ଜଙ୍ଗଲ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ । ଦକ୍ଷିଣରେ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତକୁ ଗହମ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି, ଚମକୁଥିବା ପାତ୍ର, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଯଜ୍ଞପାତ୍ର ଘିଅରେ ଭରି, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଚାନ୍ଦି ଜଙ୍ଗଲ ଦେଇ ସଜାଇବା ଉଚିତ । ପଛରେ ତିଳ ରେ ତିଆରିଥିବା ପର୍ବତ, ବହୁ ଚନ୍ଦନ ଫୁଲ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଗୋଲମରିଚ ଗଛ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ହଂସ, ଚାନ୍ଦି ଫୁଲ ଜଙ୍ଗଲ, ଏହାକୁ ବସ୍ତ୍ର ଦେଇ ଝିଲି ତିଆରି, ଦହା ଓ ଜଳ ଝିଲି ମୁହଁରେ ରଖିବା ଉଚିତ । ଏହି ମହାପର୍ବତ ରଖି, ଉତ୍ତରରେ ଚଣା ରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ସୁନ୍ଦର ପର୍ବତ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଫୁଲ ଦେଇ ସଜାଇ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ବଟ ଗଛ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଗାଈ ଦେଇ ଅଳଙ୍କୃତ କରିବା ଉଚିତ । ମଧୁ ଦେଇ ଶୁଭ ଝିଲି ଓ ଚାନ୍ଦି ଜଙ୍ଗଲ ଦେଇ ଏହାକୁ ସଜାଇ, ଚାରିଜଣ ବେଦ ଓ ପୁରାଣ ଜ୍ଞ, ଶାନ୍ତ ଚରିତ୍ର ଦ୍ୱିଜ ଦେବାରେ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ । ପୂର୍ବରେ ହାତରେ ମାପି, ତିଳ, ଯବ, ଘିଅ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାରୁ, କୁଶ ଦେଇ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ; ରାତିରେ ଜାଗି, ଉଚ୍ଚ ଗାନ ବାଦ୍ୟ ଚାଲାଇବା ନାହିଁ । ଏଠାରେ ପର୍ବତ ଦାନ ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଇଛି – “ଏ ଦେବଗଣଙ୍କର ନିଧି, ଅମରପର୍ବତ, ଆମ ଘରର ସମସ୍ତ ବାଧା ଦୂର କର, ନିରାପଦ ଦିଅ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶାନ୍ତି ଦିଅ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜିବି ।