ଏକ ଶାନ୍ତ ହୃଦୟ ଓ ଏକାଗ୍ର ମନ ନିଆଁ, ହେ ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର, ଏହି କଥାଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣ। ପ୍ରାଚୀନ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ଯୁଗରେ ଯମା ନାମକ ଦେବତାମାନେ ଥିଲେ। ସେହି ସମୟରେ ମରୀଚି ଓ ଅନ୍ୟ ଛଅ ରୁଷି, ଆଗ୍ନିଧ୍ର, ଆଗ୍ନିବାହୁ, ସହା ଓ ସବନ ଥିଲେ। ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମାନ, ଦ୍ୟୁତିମାନ, ହବ୍ୟ, ମେଧା, ମେଧାତିଥି, ଓ ବସୁ—ଏହି ଦଶଜଣ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ଓ ବଂଶକୁ ବଢ଼ାଇଥିଲେ। ସେମାନେ ସୃଷ୍ଟିର ଚକ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଏହି ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ଯୁଗ ପରେ ସ୍ୱାରୋଚିଷ ଯୁଗ ଆସିଥିଲା। ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନୁଙ୍କର ଚାରି ପୁଅ ଥିଲେ—ନଭ, ନଭସ୍ୟ, ପ୍ରସୃତି ଓ ଭାନବ। ସେମାନେ ଦେବତା ଭଳି ଉଜ୍ୱଳ ଓ କୀର୍ତ୍ତିବାନ୍ ଥିଲେ। ଦତ୍ତ, ନିଶ୍ଚୟବନ, ସ୍ତମ୍ଭ, ପ୍ରାଣ, କଶ୍ୟପ, ଔର୍ବ, ବୃହସ୍ପତି—ଏହି ସାତଜଣ ସେହି ଯୁଗର ଋଷି ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି। ତୁଷିତ ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱାରୋଚିଷ ଯୁଗରେ ଥିଲେ; ହସ୍ତୀନ୍ଦ୍ର, ସୁକୃତ, ମୂର୍ତ୍ତି, ଆପ, ଜ୍ୟୋତିରୟ, ସ୍ମୟା ଏହି ଦେବତାମାନେ ଥିଲେ। ବସିଷ୍ଠଙ୍କର ସାତ ପୁଅ, ଉତ୍ପାଦକ ଭାବରେ ଥିଲେ; ଏହା ଦ୍ୱିତୀୟ ମନ୍ବନ୍ତର। ଏଉଁ ପରେ ତୃତୀୟ ମନ୍ବନ୍ତର ଆସିଲା। ଉତ୍ତମ ମନୁଙ୍କର ଦଶ ପୁଅ ଥିଲେ—ଈଷ, ଉର୍ଜ, ତର୍ଜ, ଶୁଚି, ଶୁକ୍ର, ମଧୁ, ମାଧବ, ନଭସ୍ୟ, ନଭ ଓ ସହା। ସହା ସବୁଠୁ କନିଆ ଓ କୀର୍ତ୍ତିବାନ୍ ଥିଲେ। ଭାବନା ଦେବତାମାନେ ଏଉଁ ଯୁଗରେ ଥିଲେ, ଉର୍ଜାଁ ଋଷିମାନେ ସେହି ସାତଜଣ ଥିଲେ। କୌକୁରୁଣ୍ଡି, ଦାଳ୍ଭ୍ୟ, ଶଙ୍ଗ, ପ୍ରବାହଣ, ଶିବ, ସିତ, ସସ୍ମିତ—ଏହି ସାତଜଣ ଯୋଗକୁ ବଢ଼ାଇଥିଲେ। ଚତୁର୍ଥ ମନ୍ବନ୍ତର ତାମସ ଭାବରେ ପରିଚିତ; ଏଉଁ ଯୁଗର ଋଷିମାନେ କବି, ପୃଥୁ, ଅଗ୍ନି, ଅକପି, କପି। ଏହିପରି ଜଲ୍ପଧୀ ଓ ଧୀମାନ—ଏହି ଦୁଇ ଋଷି ଓ ସାତ ଋଷିମାନେ ତାମସ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଥିଲେ। ସାଧ୍ୟ ଦେବଗଣ ଏଉଁ ଯୁଗର ଦେବତା। ଅକଳ୍ମଷ, ଧନ୍ବୀ, ତପୋମୂଳ, ତପୋଧନ, ତପୋରତି, ତପସ୍ୟା, ତପୋଦ୍ୟୁତି, ପରଂତପ ନାମରେ ଦଶ ପୁଅ ଥିଲେ। ତପୋଭାଗୀ, ତପୋୟୋଗୀ ସଦା ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ; ଏହି ଦଶଜଣ ତାମସ ମନୁଙ୍କର ପୁଅ ଭାବରେ ବଂଶକୁ ବଢ଼ାଇଥିଲେ। ପଞ୍ଚମ ମନ୍ବନ୍ତର ରୈବତ ଭାବରେ ପରିଚିତ; ଦେବବାହୁ, ସୁବାହୁ, ପର୍ଜନ୍ୟ, ସୋମପା ଏହି ଋଷିମାନେ ଥିଲେ। ହିରଣ୍ୟରୋମ ଓ ସପ୍ତାଶ୍ୱ—ସାତ ଋଷି ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି। ଆଭୂତରଜସ ଦେବତାମାନେ ଏଉଁ ଯୁଗର ଦେବତା ଭାବରେ ପରିଚିତ। ଅରୁଣ, ହବ୍ୟ, କପି, ଯୁକ୍ତ, ନିରୁତ୍ସୁକ, ସତ୍ତ୍ୱ, ନିର୍ମୋହ, ପ୍ରକାଶକ—ଏହି ଦଶ ପୁଅ ଥିଲେ। ଗୁଣ, ବୀର୍ୟ ଓ ଶକ୍ତିରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଭୃଗୁ, ସୁଧାମା, ବିରଜା, ସହିଷ୍ଣୁ, ନାଦା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ରୈବତ ମନୁଙ୍କର ପୁଅ ଭାବରେ ପରିଚିତ। ଛଅଟିଏ ମନ୍ବନ୍ତର ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କ; ଏଉଁ ଯୁଗରେ ଅତ୍ରି, ବସିଷ୍ଠ, କଶ୍ୟପ, ଗୌତମ, ଭରଦ୍ୱାଜ ଯୋଗୀ, ଵିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଜମଦଗ୍ନି—ଏହି ସାତ ଋଷି ଥିଲେ। ସେମାନେ ଧର୍ମକୁ ସ୍ଥାପିତ କରି, ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ସାଧ୍ୟ, ବିଶ୍ୱ, ରୁଦ୍ର, ମାରୁତ, ବସୁ, ଅଶ୍ୱିନୀ, ଆଦିତ୍ୟ—ଏହି ସାତ ଦେବଗଣ ଏଉଁ ଯୁଗର ଦେବତା ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି। ଏହି ମନୁଙ୍କର ଦଶ ପୁଅ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଆଦି ଭାବରେ ପୃଥିବୀରେ ପରିଚିତ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ସାତ ମହାଋଷି ଥିଲେ। ସେମାନେ ଧର୍ମକୁ ସ୍ଥାପିତ କରି, ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଏବେ ଆସନ୍ତା ମନ୍ବନ୍ତର ସାବର୍ଣି ବିଷୟରେ କଥା ହେବ। ଏଉଁ ଯୁଗରେ ଅଶ୍ୱଥାମାନ, ଶରଦ୍ୱାନ, କୌଶିକ, ଗାଳବ, ଶତାନନ୍ଦ, କାଶ୍ୟପ, ରାମ ଏହି ଋଷିମାନେ ପରିଚିତ। ଧୃତି ସବୁଠୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯବସା ହେଉଛି ସୁନା, ବଷ୍ଟିର, ଚରିଷ୍ଣୁ, ସୁମତି, ଶୁକ୍ର ଏହି ଦଶ ପୁଅ ସାବର୍ଣି ମନୁଙ୍କର ଭାବି ପୁଅ ଭାବରେ ଘୋଷିତ; ଅନ୍ୟ ମନୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଉଲ୍ଲେଖିତ। ରୁଚି ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ପୁଅ ରୌଚ୍ୟ ମନୁ ହେବେ; ଭୂତିଙ୍କର ପୁଅ ଭୌତ୍ୟ ମନୁ ହେବେ। ପରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୁଅ ମେରୁସାବର୍ଣି ମନୁ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି; ର୍ତ, ର୍ତଧାମା, ବିଶ୍ୱକ୍ଷେନ ମଧ୍ୟ ମନୁ ଭାବରେ ପରିଚିତ। ଏହି ମନୁମାନେ, ପୂର୍ବ ଓ ଭାବି, ଉଲ୍ଲେଖିତ; ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରାୟ ଛଅ ହଜାର ଯୁଗ ଅତିତ ହୋଇଛି। ସେମାନଙ୍କ ଅନ୍ତରାଳରେ, ସମସ୍ତ ଚଳନ ଓ ଅଚଳନ ବସ୍ତୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥାଏ; କଳ୍ପର ଶେଷରେ, ସମସ୍ତ ନିବୃତ୍ତି ହୋଇଯାଏ, ବ୍ରହ୍ମା ସହିତ। ଏହି ହଜାର ଯୁଗର ଶେଷରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପୁନିପୁନି ନିବୃତ୍ତି ପାନ୍ତି; ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସାଥି ଏକତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି ଓ କରିବେ। ଶୁଣିବାକୁ ମିଳିଛି, ପୂର୍ବରେ ଅନେକ ରାଜା ଭୂମିକୁ ଉପଭୋଗ କରିଛନ୍ତି; ଏହି ଭୂମି ଏକ ଶାସକ ଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଲେ, କେଉଁଠି ଏକତ୍ୱ ପାଏ? କେଉଁ ଦିନ ଏହି ଭୂମିକୁ 'ଗୌ' ନାମରେ ଡାକାଯାଏ? ଏହି ନାମର ଅର୍ଥ କଣ? ଏହି ଭୂମି କିପରି ପ୍ରସିଦ୍ଧ? ଏହି ବିଷୟ ଆମକୁ କହ। ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ବଂଶରେ ଏକ ପ୍ରଜାପତି ଥିଲେ ଅଙ୍ଗ; ସେ ମୃତ୍ୟୁଙ୍କ ଝିଅ ସୁଦୁର୍ମୁଖାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ।