ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଅଛି—ଏକ ବିଶେଷ ଉପବାସ ଓ ପୂଜା ବ୍ରତର କ୍ରମ ଓ ମହତ୍ତ୍ୱ। ଏହି ବ୍ରତରେ ରାତିରେ ଗୀତ, ବାଦ୍ୟୟନ୍ତ୍ର ଓ ଜାଗରଣ ସହିତ ହରିଙ୍କ ପତିପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ ହୁଏ। ପ୍ରଭାତରେ ସ୍ନାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଏହି ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ। ଏହି ଦିନ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ, କଞ୍ଜୁସି ଛାଡ଼ି, ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ତା’ପରେ ପୁରାଣ ଶ୍ରବଣ କରି ଦିନଟି କଟାଯିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ପ୍ରତି ମାସରେ ଏହି କ୍ରମକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା, ବ୍ରତ ଶେଷରେ ବିଶେଷ ଦାନ ଦେବା ନିୟମ ଅଛି—ବିଛାନା, ଗୁଡ଼, ଗାଈ, ଚଦର, ତକିଆ, ଏବଂ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଆବରଣ ସହିତ ଏହି ସମସ୍ତ ଦାନ କରାଯିବା ଉଚିତ। ଏହି ସମୟରେ ଏହି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ—“ହେ ଦେବେଶ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମୋତେ କଦାପି ଛାଡ଼ି ନ ଯାଉନ୍ତୁ। ମୋ ଦେହରେ ସଦା ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ଦୁଃଖ ରହିତ ଜୀବନ ଥାଉ। ଯେମିତି ଦେବତାଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ବିନା କେଉଁସି ଶ୍ରୀ ଉଦୟ ହୁଏ ନାହିଁ, ସେମିତି କେଶବଙ୍କ ପ୍ରତି ମୋର ଭକ୍ତି ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ଦୁଃଖ ଶୂନ୍ୟ ହେଉ।” ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସହିତ, ଯେଉଁଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ ଗୁଡ଼ ଓ ଗାଈ ଓ ଏକ ଚାଲୁଣି ଦାନ କରାଯାଏ, ଶୁଭ ଫଳ ମିଳେ। ଏହିଠାରେ ପଦ୍ମ, କରବୀ, ବାଣ, ଅକ୍ଷୟ କୁମ୍କୁମ, କେତକୀ, ସିନ୍ଧୁବାର, ମଲ୍ଲିକା, ସୁଗନ୍ଧି ପାଟଳା, କଦମ୍ବ, କୁବ୍ଜକା ଓ ଯାତି ଫୁଲ ସଦା ମଙ୍ଗଳମୟ ମନାଯାଏ। ତା’ପରେ ପୃଥିବୀର ନାଥ ପ୍ରଶ୍ନ କରନ୍ତି—“ମୂଖ୍ୟ ଗୁଡ଼ ଗାଈ ଦାନ କେମିତି ଦିଅଯିବ? କ’ଣ ମନ୍ତ୍ର ଓ କ’ଣ ରୂପ ରଖିବା ଉଚିତ?” ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦିଅଯିବାରେ କହାଯାଏ—ଏହି ଦାନ ପାପ ନାଶକ ଓ ମହାଫଳଦାୟକ। ପ୍ରଥମେ ଚାରି ହାତ ବିଶିଷ୍ଟ କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚର୍ମ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ରଖି ତା’ପରେ ଗୋମୟ ଛିଟିଏ ଓ ଦର୍ଭା ଘାସ ଚାରିପାଖରେ ପିଛାଏ। ଛାନପାଇଁ ଛୋଟ ଚର୍ମ ରଖିବା ଓ ଗାଈ ଓ ଛାନକୁ ପୂର୍ବ ମୁହଁ କରିବା, ପାଖରେ ଜଳ ଓ ଛାନ ସହିତ ରଖିବା ଉଚିତ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଡ଼ ଗାଈର ଓଜନ ଚାରି ଭାଗ ହେବା ଉଚିତ, ଛାନ ପାଇଁ ଏକ ଭାଗ; ଦୁଇ ଭାଗରେ ମଧ୍ୟମ, ଅର୍ଦ୍ଧ ଭାଗରେ ନିମ୍ନ। ଏହି ଭାଗ ଘରର ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ହେବା ଉଚିତ। ଗାଈ ଓ ଛାନଙ୍କର ମୁଖ ଘୃତର, ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଶଙ୍ଖ କାନ, ଖଣ୍ଡସ୍ୱରୂପ ଚିନ୍ତାମଣି ପାଦ, ମୁକ୍ତା ଚକ୍ଷୁ, ଶୁଭ୍ର ସୂତ କେଶ, ଶୁଭ୍ର କମ୍ବଳ ଆବରଣ, ତାମ୍ର ଗଣ୍ଠ ଓ ପୃଷ୍ଠ, ଶୁଭ୍ର ଚାମର, ପ୍ରବାଳ ଭୂରୁ, ଘୃତ ଉତ୍ତର, କପାସ ପୁଛ, କଞ୍ଚନ ଶିଙ୍ଗ ଭୂଷଣ, ରୌପ୍ୟ ଚରଣ, ବିଭିନ୍ନ ଫଳ ମାଳା, ସୁଗନ୍ଧି ଦ୍ରବ୍ୟ ନାକରେ, ଏହିପରି ସଜାଏଯିବା ଉଚିତ। ଏହି ଭାବେ ଗାଈ ଓ ଛାନକୁ ଧୂପ ଦୀପ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଦାନ ସମୟରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯିବ—“ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଦେବୀ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ନିଜ ଗାଈ ରୂପେ ମୋତେ ଶାନ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ। ଶିବଙ୍କ ପ୍ରିୟା ରୁଦ୍ରାଣୀ ଗାଈ ରୂପେ ଥିବା ଦେବୀ ମୋର ପାପ ନାଶ କରନ୍ତୁ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଛାତିର ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଅଗ୍ନିର ସ୍ୱାହା, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତି ଗାଈ ରୂପେ ମୋତେ ଶ୍ରୀ ଦିଅନ୍ତୁ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, କୁବେରଙ୍କ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଦିଗ୍ପାଳମାନଙ୍କ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଗାଈ ରୂପେ ମୋତେ ବର ଦିଅନ୍ତୁ। ଗାଈ ଯିଏ ପିତୃଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱଧା, ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱାହା ଓ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶକ, ସେ ମୋତେ ଶାନ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ।” ଏହି ଭାବେ ଗାଈକୁ ସମ୍ବୋଧିତ କରି, ଏହାକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା ନିୟମ। ଏହିପରି ଦଶ ପ୍ରକାର ଗାଈ ଦାନ ପାପ ନାଶକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ—ପ୍ରଥମ ଗୁଡ଼ ଗାଈ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଘୃତ ଗାଈ, ତୃତୀୟ ତିଳ ଗାଈ, ଚତୁର୍ଥ ଜଳ ଗାଈ, ପଞ୍ଚମ ଦୁଧ ଗାଈ, ଷଷ୍ଠ ମଧ ଗାଈ, ସପ୍ତମ ଚିନି ଗାଈ, ଅଷ୍ଟମ ଦହି ଗାଈ, ନବମ ରସ ଗାଈ, ଦଶମ ସ୍ୱଭାବ ଗାଈ। ଦ୍ରବ୍ୟ ଗାଈ ପାଇଁ ମାଟି ମାଟି ପାତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ, ଅନ୍ୟମାନେ ଢେର ଭାବେ। କେତେକ ମୁନି ଏଠି ଶୁଧ ଘୃତ ଓ ମଣି ଦେଇଥାନ୍ତି। ମନ୍ତ୍ରୋଚ୍ଚାରଣ ସହିତ, ଏହି ଦାନ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଉତ୍ସବରେ ନିଜ ଶ୍ରଦ୍ଧାଅନୁସାରେ ଦେବା ଉଚିତ, ଏହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦିଏ। ଗୁଡ଼ ଗାଈ ସମ୍ପର୍କରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଦାନ ମଙ୍ଗଳମୟ, ପାପ ନାଶକ ଓ ଯଜ୍ଞର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳଦାୟକ। ଏହି ମଧ୍ୟରୁ ବିଶୋକ ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଠିରେ ଗୁଡ଼ ଗାଈ ଦାନ ବିଶେଷ ପ୍ରଶଂସିତ। ଏହି ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତକୁ ଦକ୍ଷିଣାୟନ, ଉତ୍ତରାୟଣ, ସଙ୍କ୍ରାନ୍ତି, ଗ୍ରହଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଭ ଦିନରେ ଗୁଡ଼ ଗାଈ ଓ ଅନ୍ୟ ଗାଈ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ବିଶୋକ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଶୁଭ ଓ ପାପ ନାଶକ; ଏହି ବ୍ରତ ପାଳନ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ଧାମ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏହି ଜନ୍ମରେ ସୌଭାଗ୍ୟ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଲାଭ କରେ, ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ହରିଙ୍କ ସ୍ମରଣ କରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନଗରକୁ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ଏହା ପରେ ନବ ହଜାର ଓ ଅଠାର ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେବେ ଦୁଃଖ, କ୍ଷତି, ଅପମାନ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼େ ନାହିଁ। ଏହି ବ୍ରତ ନିଷ୍ଠାରେ ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତରେ ଲଗ୍ନ ନାରୀ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଫଳ ପାଏ। ଏହିପରି, ଯେଉଁଠି ହରିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଅନନ୍ୟ ଭକ୍ତି ସହିତ ନିରନ୍ତର ଗୀତ, ବାଦ୍ୟୟନ୍ତ୍ର ହେଉଛି, ସେଉଁଠି ଶ୍ରୀ ଓ ସଫଳତା ନିଶ୍ଚିତ। ଯିଏ ଏହି କଥା ପଢ଼େ, ଶୁଣେ, କିମ୍ବା ମଧୁସୂଦନଙ୍କ ପୂଜା ଦେଖି ନିଜ ମନ ଓ ବୁଦ୍ଧି ସହିତ ଦାନ କରେ, ସେ ଏକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେବମଣ୍ଡଳରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ଏପରି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଦାନର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଶୁଣି, ମହାରାଜ ପ୍ରଶ୍ନ କରନ୍ତି—“ହେ ପ୍ରଭୁ, ଅମର ଏବଂ ଦେବଗଣ ଓ ଋଷିମାନେ ଯେଉଁଠି ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ସେହି ପରମ ଦାନ ମହିମା ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ।” ତେଣୁ ଏଠାରେ କହାଯାଏ, ଦଶ ପ୍ରକାର ମେରୁ ଦାନ ଅଛି, ଯାହା ଦାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସମ୍ମାନ ପ୍ରାପ୍ତ ଲୋକକୁ ଲାଭ କରେ।