ଏବେ ମୁଁ ମନ୍ଦାର ସପ୍ତମୀ ବ୍ରତର ମହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ପାଳନ ପ୍ରଣାଳୀ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ୱର କରେ, ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରେ ଓ ଅତି ଆନନ୍ଦଦାୟକ। ମାଘ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ପଞ୍ଚମୀ ତିଥିରେ ମଣିଷ ହଳକା ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ, ତାପରେ ଦନ୍ତକାଷ୍ଠ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ଷଷ୍ଠୀ ତିଥିରେ ଜ୍ଞାନୀ ମନୁଷ୍ୟ ଉପବାସ କରିବେ। ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ରାତିରେ ମନ୍ଦାର ଭକ୍ଷଣ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଭାତରେ ଉଠି, ସ୍ନାନ କରି, ପୁନି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏହାପରେ ସାଧ୍ୟ ଅନୁସାରେ ସେମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଇ, ଆଠଟି ମନ୍ଦାର ଫୁଲ ଓ ଏକ ସୁନ୍ଦର କମଳ ଧାରଣକାରୀ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ପ୍ରତିମା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବେ। ତାପରେ ଏକ ତାମ୍ବା ପାତ୍ରରେ କଳା ତିଳ ଦ୍ୱାରା ଆଠପତ୍ରୀ କମଳ ତିଆରି କରି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମନ୍ଦାର ଫୁଲ ଦେଇ, ପୂର୍ବଦିଗରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବେ। ସମ୍ମାନ ସହିତ, ଦକ୍ଷିଣ ପତ୍ରରେ 'ସୂର୍ଯ୍ୟାୟ ନମଃ', ଦକ୍ଷିଣପଶ୍ଚିମରେ 'ଅର୍କାୟ ନମଃ', ପଶ୍ଚିମରେ 'ଆର୍ୟମଣେ ନମଃ', ଉତ୍ତରପଶ୍ଚିମରେ 'ଚଣ୍ଡଭାନୈ ନମଃ', ଉତ୍ତରରେ 'ପୂଷ୍ଣେ ନମଃ', ପରେ 'ଆନନ୍ଦାୟ ନମଃ' ଭାବରେ ପୂଜା କରିବେ। ମଧ୍ୟଭାଗରେ ବିଶ୍ୱାତ୍ମା ଭାବେ ପ୍ରତିମାକୁ ସ୍ଥାପନ କରି, ଶ୍ୱେତ ବସ୍ତ୍ର ରେ ବାନ୍ଧି, ଭକ୍ଷ୍ୟ, ମାଳା ଓ ଫଳ ଦେଇ ଅଲଙ୍କୃତ କରିବେ। ଏପରି ଭାବେ ସମସ୍ତ ପୂଜା କରି, ଏହାକୁ ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରିବେ। ପୂର୍ବ ଦିଗ ଦେଖି ନିରବ ରହି, ଗୃହସ୍ଥ ତେଲ ଓ ଲୁଣ ଦିଆ ଭୋଜନ କରିବେ। ଏହି ପ୍ରକାର ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତିମାସ ସପ୍ତମୀ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ, ଧନ ସମ୍ପର୍କରେ କଞ୍ଜୁସି କରିବେ ନାହିଁ। ବ୍ରତର ଶେଷରେ, ଏହି ଦାନକୁ ଏକ ଘଡ଼ା ଉପରେ ରଖି, ମାନ୍ୟତା ଅନୁଯାୟୀ ଗାଁଠି ସହିତ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଭାବେ, "ମନ୍ଦାରନାଥଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ମନ୍ଦାରବାସିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ହେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଆମକୁ ସଂସାର ଭୟରୁ ଉଦ୍ଧାର କର," ଭାବେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବେ। ଯେଉଁଠି ମନ୍ଦାର ସପ୍ତମୀ ଏହି ପ୍ରକାରେ କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ମନୁଷ୍ୟ ପାପମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଏହି ଲୋକରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରେ ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ରହେ। ଏହି ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିବା ଲୋକ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ। ଏହି କଥା ପଢ଼ିବା, ଶୁଣିବା କିମ୍ବା ଦେଖିବା ମାତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଏବେ ମୁଁ ଶୁଭ ସପ୍ତମୀ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ କହେଁ, ଯାହା ପାଳନ କଲେ ଦୁଃଖ, ରୋଗ ଓ ବ୍ୟଥାରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଆଶ୍ୱୟୁଜ ମାସରେ ସ୍ନାନ କରି, ମନ୍ତ୍ରପାଠ ଓ ପବିତ୍ରତା ରଖି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ପାଠ କରାଇ, ଏହି ବ୍ରତ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ। ଭକ୍ତି ସହିତ ଏକ ପିତାଳି ଗାଈକୁ ଗନ୍ଧ, ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଦେଇ ପୂଜା କରି, "ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଶ୍ରୟ, ଶୁଭଦାୟିନୀ ଓ କଳ୍ୟାଣମୟୀ ଗାଈ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ତୁମେ ପୂଜ୍ୟ," ଭାବରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବେ। ତାପରେ ଏକ ପ୍ରସ୍ଥ ତିଳ ଓ ଏକ ତାମ୍ବା ପାତ୍ର, ଏକ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ବୃଷଭ ଗନ୍ଧ, ମାଳା ଓ ଗୁଡ଼ ଦେଇ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବେ। ବିଭିନ୍ନ ଫଳ, ଭକ୍ଷ୍ୟ, ଘୃତ ଓ ମିଠା ଭାତ ସହିତ ଦୁଇ ବେଳ ଆର୍ୟମାନଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ନିବେଦନ କରିବେ। ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ସେବନ କରି, ଭୂମିରେ ଇର୍ଷ୍ୟା ଛାଡି ଶୋଇବେ। ପ୍ରଭାତରେ ଉଠି, ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ସମ୍ମାନ କରିବେ। ପ୍ରତିମାସ ଏହିପରି ଏକ ପୋଷାକ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ବୃଷଭ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଗାଈ ଦାନ କରିବେ। ବର୍ଷଶେଷରେ ଏକ ଚିନିଁ ଦଣ୍ଡ, ଗୁଡ଼, ବିଛାନା, ପାତ୍ର ଓ ଆସନ ସହିତ ଶୟନକ୍ଷେତ୍ର ଦାନ କରିବେ। ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଏକ ପ୍ରସ୍ଥ ତିଳ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ବୃଷଭ ଦେଇ, "ବିଶ୍ୱାତ୍ମା ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ," ବୋଲି ଦାନ କରିବେ। ଏହିପରି ଶୁଭ ସପ୍ତମୀ କରିଥିବା ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମରେ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଖ୍ୟାତି ପାଉଥିବେ। ଅପ୍ସରା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ସେ ଦେବଲୋକରେ ଏକ ନାୟକ ଭାବେ ବିଚରଣ କରିଥିବେ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଶେଷରେ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପର ରାଜା ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ସପ୍ତମୀ ବ୍ରତ ହଜାର ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା ଓ ଶତ ଗର୍ଭହତ୍ୟା ଦୋଷ ନାଶ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ। ଏହି ବ୍ରତ ପଢ଼ିବା, ଶୁଣିବା କିମ୍ବା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଦେଖିବା ମାତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଦେହରେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲଭି, ଵିଦ୍ୟାଧରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ନାୟକ ହୋଇଥାଏ। ଯେଉଁଠି ଏହି ସପ୍ତମୀ ବ୍ରତ ସାତ ବର୍ଷ ଧରି ସପ୍ତବିଧି ଅନୁଷ୍ଠାନ ସହିତ କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ଲୋକ ସପ୍ତ ଲୋକର ନାୟକ ହୋଇ, ଶେଷରେ ମୁରାରିଙ୍କ ପରମଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଏବେ, ହେ ଦୁଃଖନାଶକ, ପୃଥିବୀରେ କେଉଁ ବ୍ରତ କିମ୍ବା ଉପବାସ ଅଛି, ଯାହା ପ୍ରିୟବସ୍ତୁ ବିୟୋଗ ଜନିତ ଶୋକ କିମ୍ବା ସଂସାର ଭୟରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇ, ସମୃଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ଓ ଦୁର୍ଲଭ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ବ୍ରତ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ତଥାପି ତୁମର ଭକ୍ତି ଦୃଷ୍ଟିରେ, ମୁଁ ଦେବ, ଅସୁର ଓ ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଗୁପ୍ତ ଏହି ବ୍ରତ କହିବି। ଏହା ହେଉଛି ଶୁଭ ବିଶୋକ ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ, ଯାହା ଆଶ୍ୱୟୁଜ ମାସରେ ଦଶମୀ ଦିନରୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଆରମ୍ଭ କରିବେ, ହଳକା ଭୋଜନ ଓ ନିୟମ ସହିତ। ଏଗାରସି ଦିନରେ ଉତ୍ତର କିମ୍ବା ପୂର୍ବ ଦିଗ ଦେଖି, ଦନ୍ତ ମାଜି, ଉପବାସ କରିବେ, ଏବଂ କେଶବ କିମ୍ବା ଶ୍ରୀଙ୍କୁ ପୂଜି, "ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନ ଭଲ ଭାବେ ଭୋଜନ କରିବି," ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ କରିବେ। ଏହିପରି ନିୟମ ରଖି, ରାତିରେ ଶୋଇ, ପ୍ରଭାତେ ଉଠି, ସମସ୍ତ ଔଷଧି ଓ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି, ଶ୍ୱେତ ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, କମଳ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀଙ୍କୁ ପୂଜିବେ।