ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ଦୈତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ପ୍ରଭୁ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ନାୟକ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ; ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଯମକୁ ନାୟକ କଲେ; ତ୍ରିଶୂଲଧାରୀ ଶିବଙ୍କୁ ପିଶାଚ, ରାକ୍ଷସ, ପଶୁ, ଭୂତ ଓ ବେତାଳମାନେର ନାୟକ କଲେ। ପର୍ବତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ହିମଶ୍ରିଙ୍ଗକୁ ନାୟକ କଲେ; ନଦୀମାନେ ପାଇଁ ସାଗରକୁ ନାୟକ କଲେ; ଗନ୍ଧର୍ବ, ବିଦ୍ୟାଧର, କିନ୍ନରମାନେ ପାଇଁ ଚିତ୍ରରଥକୁ ମଧ୍ୟ ଏକ ନାୟକ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ବାସୁକିଙ୍କୁ ନାଗମାନେର ନାୟକ କଲେ, ତକ୍ଷକକୁ ସର୍ପମାନେର ନାୟକ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ; ଏଇରାବତ, ଯାହାକୁ ଗଜେନ୍ଦ୍ର କୁହାଯାଏ, ଦିଗ୍ଗଜମାନେର ନାୟକ ହେଲେ। ସୁପର୍ଣ୍ଣକୁ ପକ୍ଷୀମାନେର ନାୟକ କଲେ; ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବାସ୍ କୁ ଅଶ୍ବମାନେର ରାଜା କଲେ; ସିଂହକୁ ପଶୁମାନେର ରାଜା, ବୃଷଭକୁ ଗୋମାନେର ରାଜା କଲେ; ପ୍ଲକ୍ଷକୁ ସମସ୍ତ ଗଛମାନେର ନାୟକ କଲେ। ପ୍ରଥମେ, ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗର ନାୟକ ଭାବେ ବ୍ରହ୍ମା ଅଭିଷେକ କଲେ; ତାପରେ ସୁଧର୍ମା, ଯାହାକୁ ଅରାତିକେତୁ କୁହାଯାଏ, ପୂର୍ବ ଦିଗର ରକ୍ଷକ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ। ଶଙ୍ଖପଦକୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ରକ୍ଷକ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ; କେତୁମନ୍ତକୁ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ରକ୍ଷକ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଉତ୍ପତିର ଗର୍ଭ। ପ୍ରଜାପତି ହିରଣ୍ୟରୋମନ୍, ଦେବପୁତ୍ର, ଉତ୍ତର ଦିଗର ରକ୍ଷକ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ; ଏବେ ମଧ୍ୟ ଦିଗପାଳମାନେ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ନଶ୍ଟ କରି ଭୂମିକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ଚାରି ଦିଗପାଳଙ୍କ ସହିତ, ପୃଥୁ ନାମକ ରାଜା ପ୍ରଥମେ ଭୂମିରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଲେ; ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତର ଶେଷ ହେବା ପରେ ଓ ବୈ୵ସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତର ଆରମ୍ଭ ହେବା ସମୟରେ, ସୂର୍ୟବଂଶୀ ପ୍ରଜାପତି ସମସ୍ତ ଚଳନ୍ତି ଓ ଅଚଳନ୍ତି ବସ୍ତୁମାନେର ନାୟକ ହେଲେ। ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ମନୁ ପୁନି ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ହେ ମଧୁସୂଦନ, ପୂର୍ବ ମନୁମାନେଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡିକ କହିବେ?" "ହେ ରାଜା, ମନୁମାନେଙ୍କର ଅବଧି, କାର୍ଯ୍ୟ, କାଳର ମାପ, ଏହି ସୃଷ୍ଟି—ସମସ୍ତ କଥା ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ କହିବେ।" "ହେ ସୂର୍ୟପୁତ୍ର, ଏକାଗ୍ର ମନ ଓ ଶାନ୍ତ ହୃଦୟ ସହିତ ଶୁଣ; ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରର ଦେବତାମାନେ 'ୟାମା' କୁହାଯାନ୍ତି।" ସାତି ପ୍ରାଚୀନ ଋଷି—ମରୀଚି ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଆଗ୍ନିଧ୍ର, ଆଗ୍ନିବାହୁ, ସହ, ସବନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ; ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମାନ୍, ଦ୍ୟୁତିମାନ୍, ହବ୍ୟ, ମେଧା, ମେଧାତିଥି, ବସୁ—ଏହି ଦଶ ଅନ୍ୱୟବଂଶୀ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁଙ୍କର ପୁତ୍ର। ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଚକ୍ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ସେମାନେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ; ଏହାକୁ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତର କୁହାଯାଏ, ପରେ ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ବନ୍ତର ଆସେ। ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନୁଙ୍କର ଚାରି ଦିବ୍ୟପୁତ୍ର—ନଭ, ନଭସ୍ୟ, ପ୍ରସୃତି, ଭାନବ—ଏହି ସମସ୍ତେ ପ୍ରତାପ ବୃଦ୍ଧି କରିଥିଲେ। ଦତ୍ତ, ନିଶ୍ଚୟବନ, ସ୍ତମ୍ଭ, ପ୍ରାଣ, କଶ୍ୟପ, ଔର୍ବ, ବୃହସ୍ପତି—ଏହି ସାତି ଋଷି ଭାବେ ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ତୁଷିତ ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଥିଲେ; ହସ୍ତୀନ୍ଦ୍ର, ସୁକୃତ, ମୂର୍ତି, ଆପ, ଜ୍ୟୋତିରୟ, ସ୍ମୟ। ବସିଷ୍ଠଙ୍କର ସାତି ପୁତ୍ର ପ୍ରଜାପତି ଭାବେ ଥିଲେ; ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟ ମନ୍ବନ୍ତର, ପରେ ତୃତୀୟ ଆସିବାକୁ ଯାଉଛି। ଉତ୍ତମ ମନ୍ବନ୍ତରର କଥା ଏବେ କହିବି; ଉତ୍ତମ ନାମକ ମନୁ ଦଶ ପୁତ୍ରଜନ୍ମ କରିଥିଲେ। ଈଷ, ଊର୍ଜ, ତର୍ଜ, ଶୁଚି, ଶୁକ୍ର, ମଧୁ, ମାଧବ, ନଭସ୍ୟ, ନଭ। ସହ ସବୁଠୁ କନିଷ୍ଠ, ଉତ୍ତମ ଓ ପ୍ରତାପ ବୃଦ୍ଧି କରିଥିଲେ; ଭାବନ ଦେବତା ଥିଲେ, ଉର୍ଜା ସାତି ଋଷି ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। କୌକୁରୁଣ୍ଡି, ଦାଲ୍ଭ୍ୟ, ଶଙ୍ଗ, ପ୍ରବାହଣ, ଶିବ, ସିତ, ସସ୍ମିତ—ଏହି ସାତି ଯୋଗବୃଦ୍ଧି କରିଥିଲେ। ଚତୁର୍ଥ ମନ୍ବନ୍ତର ତାମସ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; କବି, ପୃଥୁ, ଅଗ୍ନି, ଅକପି, କପି ଏହାର ଋଷି। ଜଲ୍ପଧୀ ଓ ଧୀମାନ୍ ଦୁଇ ଋଷି, ସାତି ଋଷି ତାମସରେ; ସାଧ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ତାମସ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଅକଳ୍ମଷ, ଧନ୍ବୀ, ତପୋମୂଳ, ତପୋଧନ, ତପୋରତି, ତପସ୍ୟା, ତପୋଦ୍ୟୁତି, ପରଂତପ; ତପୋଭାଗୀ, ତପୋଯୋଗୀ—ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନରେ ନିରତ—ତାମସ ମନୁଙ୍କର ଦଶ ପୁତ୍ର ଅନ୍ୱୟବୃଦ୍ଧି କରିଥିଲେ। ପଞ୍ଚମ ମନ୍ବନ୍ତର ରୈବତର କଥା ଏବେ ଶୁଣ; ଦେବବାହୁ, ସୁବାହୁ, ପର୍ଜନ୍ୟ, ସୋମପା ଏହାର ଋଷି। ହିରଣ୍ୟରୋମ ଓ ସପ୍ତାଶ୍ୱ—ଏହି ସାତି ଋଷି; ଆଭୂତରଜସ ଦେବତା; ସ୍ୱଭାବ ମଙ୍ଗଳମୟ। ଅରୁଣ, ହବ୍ୟ, କପି, ଯୁକ୍ତ, ନିରୁତ୍ସୁକ, ସତ୍ତ୍ୱ, ନିର୍ମୋହ, ପ୍ରକାଶକ—ଏହି ଦଶ ପୁତ୍ର ଗୁଣ, ପ୍ରତାପ, ଶକ୍ତିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଭୃଗୁ, ସୁଧାମା, ବିରଜା, ସହିଷ୍ଣୁ, ନାଦ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଛଉଠ ମନ୍ବନ୍ତର ଚାକ୍ଷୁଷରେ, ଭିବସ୍ୱାନ୍, ଅତି ଏହି ସାତି ଋଷି; ଲେଖା ଦେବତା ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଋଭୁ ଓ ଋଭାଦି, ଯାହାର ମୂଳ ଜଳରେ, ଦେବତା; ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ପଞ୍ଚ ଦେବତା ଉତ୍ପତି ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କର ଦଶ ପୁତ୍ର, ରୁରୁ ଆଦି, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ଅନ୍ୱୟରେ ଯେପରି କହିଥିଲି, ସେପରି ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଏଭଳି ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତର ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି; ଏବେ ସାତମ ମନ୍ବନ୍ତର ବୈ୵ସ୍ବତର କଥା କହିବି। ଅତ୍ରି, ବସିଷ୍ଠ, କଶ୍ୟପ, ଗୌତମ, ଯୋଗୀ ଭରଦ୍ୱାଜ, ପ୍ରବଳ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଜମଦଗ୍ନି—ଏହି ସାତି ମହାଋଷି ଏବେ ରାଜ ଚାଲାଇଛନ୍ତି, ଧର୍ମ ନିୟମ ସ୍ଥାପନ କରି ପରମ ପଦକୁ ଯାଉଛନ୍ତି। ସାଧ୍ୟ, ବିଶ୍ୱ, ରୁଦ୍ର, ମାରୁତ, ବସୁ, ଅଶ୍ୱିନୀ, ଆଦିତ୍ୟ—ଏହି ସାତ ଦେବସମୂହ ଦେବତା ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ବୈ୵ସ୍ବତ ମନୁଙ୍କର ଦଶ ପୁତ୍ର, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଆଦି, ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ସାତି ମହାଋଷି ଥାନ୍ତି। ଧର୍ମ ନିୟମ ସ୍ଥାପନ କରି, ସେମାନେ ପରମ ପଦକୁ ଯାଉଛନ୍ତି; ଏବେ ଆସିବାକୁ ଯାଉଥିବା ସାବର୍ଣି ମନ୍ବନ୍ତରର କଥା କହିବି। ଅଶ୍ୱଥାମାନ୍, ଶରଦ୍ୱାନ୍, କୌଶିକ, ଗାଲବ, ଶତାନନ୍ଦ, କାଶ୍ୟପ, ରାମ—ଏହି ସାତି ଋଷି ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଏଭଳି, ପ୍ରଭୁ ଦିଗପାଳ, ମନୁମାନେ, ସାତି ଋଷି ଓ ଦେବସମୂହ ଦ୍ୱାରା ଏହି ବିଶ୍ୱର ଶୃଖଳା ଏବଂ ଧର୍ମ ରକ୍ଷା ହେଉଛି, ମନ୍ବନ୍ତର ପରିବର୍ତନରେ ନିୟମ ଓ ଉତ୍ପତି ଚାଲିଯାଉଛି।