ଏକ ସମୟର କଥା, ମହାମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ପବିତ୍ର କଥା ବିସ୍ତୃତ ହେଉଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ବିଭିନ୍ନ ସପ୍ତମୀ ବ୍ରତର ବିଧି ବିବର୍ଣ୍ନିତ ହେଉଛି । ଏହି ଗଥାରେ, ପ୍ରଥମେ କଳ୍ୟାଣୀନୀ କିମ୍ବା ବିଜୟା ସପ୍ତମୀ ବିଷୟରେ କୁହାଯାଏ । ଯେତେବେଳେ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ସପ୍ତମୀ ତିଥି ସୂର୍ଯ୍ୟବାର ପଡ଼େ, ସେଇ ଦିନକୁ କଳ୍ୟାଣୀନୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ସେ ଦିନ ସକାଳେ ଗୋଧୂଧରେ ସ୍ନାନ କରି, ଧଳା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ଅଭେଦ୍ୟ ଅକ୍ଷତା ଦ୍ୱାରା ଏକ ପଦ୍ମ ତିଆରି କରିବାକୁ କହାଯାଏ । ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ଏଠାରେ ଏକ ଅଷ୍ଟଦଳ ପଦ୍ମ ଏବଂ ଏହାର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବୃତ୍ତ ରଖିବା ଆବଶ୍ୟକ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦଳରେ ଅକ୍ଷତା ଓ ପୁଷ୍ପ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା କରିବା ନିୟମ । ପୂର୍ବ ଦଳରେ "ତପନାୟ", ଅଗ୍ନିକୋଣରେ "ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ", ଦକ୍ଷିଣରେ "ଦିବାକର", ନୃତ୍ୟକୋଣରେ "ବିଧାତୃ", ପଶ୍ଚିମରେ "ବରୁଣ", ବାୟବ୍ୟକୋଣରେ "ଭାସ୍କର", ଉତ୍ତରରେ "ବିକର୍ତନ", ଏବଂ ଅଷ୍ଟମ ଦଳରେ "ରବି" ନାମ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ । ପୂଜାର ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ ଓ ଶେଷରେ ଉତ୍ତମ ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ମନ୍ତ୍ର ଓ ଦୀପାର୍ପଣ ସହିତ ଉପଚାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । ଧଳା ବସ୍ତ୍ର, ଫଳ, ଭୋଜ୍ୟ, ଧୂପ, ମାଳା, ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତିସହିତ ବେଦିରେ ପୂଜା କରିବା, ଗୁଡ଼ ଓ ଲୁଣ ଦାନ କରିବା ନିୟମ । ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବ୍ୟାହୃତି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଗୁଡ଼, ଦୁଧ, ଘୃତ ଓ ତଦୃଶ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ତିଳ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭର୍ତ୍ତି ଏକ ପାତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବାକୁ କହାଯାଏ । ଏହିପରି ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ରାତିରେ ଶୁଇ, ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ସ୍ନାନ ଓ ଜପ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହିତ ଦୁଧ ଓ ଘୃତରେ ରନ୍ଧା ଅନ୍ନ ଭୋଜନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । ଭୋଜନ ପରେ, ବିଡାଳ ବ୍ରତ ନ କରୁଥିବା ବେଦବିଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭୂଷିତ ଘୃତପାତ୍ର ଓ ଜଳପାତ୍ର ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଏହି ଉପାୟରେ ପ୍ରତିମାସ କଳ୍ୟାଣୀନୀ ସପ୍ତମୀ ବ୍ରତ ପାଳନ କଲେ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି । ତେର ମାସ ପରେ, ତେରି ଗାଈ ଧନ ଓ ଭୂଷଣ ସହିତ, ସୁବର୍ଣ୍ଣମୁଖୀ ଏବଂ ଦୁଧଦାନ କରୁଥିବା ଦାନ କରିବାକୁ ନିୟମ । ଯଦି ଧନ ନଥାଏ, ଇର୍ଷ୍ୟା ଛାଡ଼ି ଏକ ଗାଈ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ଚାଲିବ; ଧନରେ ଧୂର୍ତ୍ତତା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ମୋହ ବିନାଶକୁ ନେଇଯାଏ । ଏହିପରି କଳ୍ୟାଣୀନୀ ସପ୍ତମୀ ବ୍ରତ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ସୂର୍ଯ୍ୟଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ, ଏଠାରେ ଅନନ୍ତ ଆୟୁ, ଆରୋଗ୍ୟ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ପାଏ । ଏହି ବ୍ରତ ସଦା ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୁଏ, ଅପଶକୁନ ଦୂର କରେ ଓ ସଦା ମଙ୍ଗଳମୟ । ଏହି କଳ୍ୟାଣୀନୀ ସପ୍ତମୀ ବ୍ରତ କିମ୍ବା ଏହାର କଥା ଶୁଣିବା କିମ୍ବା ପାଠ କରିବା ମାନେ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲଭନ୍ତି । ଏଠାରୁ ପରେ, ବିଶୋକ ସପ୍ତମୀ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ପାଳନ କରିଲେ ଲୋକେ ଏହି ଜଗତରେ କେବେ ଦୁଃଖ ଦେଖିନଥାନ୍ତି । ମାଘ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ଷଷ୍ଠୀ ଦିନ, କଳା ତିଳରେ ସ୍ନାନ କରି, ଉପବାସ ରହି, ଦାଲ ଭାତ ଖାଇ, ଦିନ ପୂରା ଉପବାସ ଓ ରାତି ରହିତ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିବାକୁ ନିୟମ । ପ୍ରଭାତେ ଉଠି, ସ୍ନାନ, ଜପ କରି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପଦ୍ମ, ଲାଲ ଆଲୋକ ଓ ଲାଲ ପୋଷାକ ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ "ସୂର୍ଯ୍ୟାୟ" ବୋଲି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍ । ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବାକୁ ଯେଉଁପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବ ସଦା ଜଗତର ଦୁଃଖ ଦୂର କରନ୍ତି, ତେଣୁ ମୋ ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟ ଦୂର ହେଉ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମରେ ମୋର ଭକ୍ତି ରହୁ । ଏହିପରି ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ଶେଷରେ ଗୋମୁତ୍ର ପିଇ, ଉଠି ଦୈନ୍ଦିନ କର୍ମ କରିବା ନିୟମ । ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଓ ଗୁଡ଼ ପାତ୍ର ଦେଇ, ଦୁଇଟି ବସ୍ତ୍ର ଓ ପଦ୍ମ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ସପ୍ତମୀ ଦିନ ତେଲ ଓ ଲୁଣ ଛଡ଼ା ଭୋଜନ କରି, ମୌନ ରହି, ଧନ ଚାହାଁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପୁରାଣ କଥା ଶୁଣିବା ଉଚିତ୍ । ଏହି ବ୍ରତ ଦୁଇପକ୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତି ସପ୍ତମୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରିବା ଉଚିତ୍ । ବ୍ରତ ଶେଷରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପଦ୍ମ ଭିତରେ ଗଢ଼ା ପାତ୍ର, ଶୟନାସନ ସହିତ ବିଛାନା ଓ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ପିତଳୀ ଗାଈ ଦାନ କରିବା ନିୟମ । ଏହିପରି ବିଶୋକ ସପ୍ତମୀ ବ୍ରତ ଧନ ଉପରେ କଞ୍ଜୁସି ଛାଡ଼ି କଲେ, ଉଚ୍ଚତମ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ । ଏକ ଶତ କୋଟି ଏବଂ ଏକ ହଜାର ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖ ଦେଖିବେ ନାହିଁ, ରୋଗ ଓ ଅପମୃତ୍ୟୁ ଦୂର ରହିବେ । ଯେଉଁଠି ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବେ, ସେଠି ଫଳ ମିଳିବ; ଯେଉଁଠି ନିର୍ଲୋଭ ଭାବେ କରିବେ, ସେଉଁଠି ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ । ଏହି ବ୍ରତ କିମ୍ବା ଏହାର କଥା ଶୁଣିବା କିମ୍ବା ପଢ଼ିଲେ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ, ଦୁଃଖରେ ଜନ୍ମ ନ ନେବେ । ଏହିପରେ, ଫଳ ସପ୍ତମୀ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ କୁହାଯାଏ । ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ସପ୍ତମୀ ଦିନ ନିୟମିତ ଉପବାସରେ ଥାଇ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପଦ୍ମ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଉଚିତ୍ । ଏହି ଦିନ ସକାଳ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଏକ ପଳା ଓଜନର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମୂର୍ତ୍ତି ଓ ଚିନି ଏକ ଗୃହସ୍ଥ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇ, "ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ମୋପ୍ରତି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତୁ" ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ନିୟମ । ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହିତ ପୂଜା କରି, ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନ ଦୁଧ ସହିତ ଭୋଜନ ଦେଇ, କୃଷ୍ଣ ସପ୍ତମୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫଳ ଉପବାସ ରଖିବା ଉଚିତ୍ । ଏହିପରି ପାଳନ କରି, ପୂର୍ବ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପଦ୍ମ ସହିତ ଫଳ ଦାନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । ଚିନିର ପାତ୍ର, ବସ୍ତ୍ର ଓ ମାଳା ସହିତ, ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଦୁଇ ସପ୍ତମୀ ଏଭଳି ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଉପବାସ ଓ ଦାନ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର "ଭାନୁ, ଅର୍କ, ରବି, ବ୍ରହ୍ମା, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଶକ୍ର, ହରି, ଶିବ, ଶ୍ରୀମାନ, ବିଭାବସୁ, ତ୍ୱଷ୍ଟୃ, ବରୁଣ" ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । ପ୍ରତି ସପ୍ତମୀ ଦିନ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପ୍ରତି ପକ୍ଷ ଫଳ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ବ୍ରତ ଶେଷରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର, ଭୂଷଣ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପଦ୍ମ ମଣ୍ଡିତ ଚିନି ପାତ୍ର ଦାନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ।