ଏକ ସମୟର କଥା, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଭଗବାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—ଏହି ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା, ସ୍ୱର୍ଗ, ଆରୋଗ୍ୟ ଓ ଶୁଭ ଦେଉଥିବା କୌଣସି ବ୍ରତ ବିଷୟରେ ମୋତେ କହିଦିଅ। ତେବେ ଭଗବାନ କହିଲେ—ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ପବିତ୍ର ସୂର୍ୟ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ କଥା କହିବି, ଯାହା ସପ୍ତମୀ ବୋଲି ପରିଚିତ, ଯାହା ଦୁଃଖ ଦୂର କରେ, ଅନେକ ଫଳ ଦେଉଛି ଏବଂ ପାପ ନାଶ କରେ। ଏହି ସପ୍ତମୀ ବ୍ରତ ମଧ୍ୟରେ ଶର୍କରା ସପ୍ତମୀ, କମଳା ସପ୍ତମୀ, ମନ୍ଦାର ସପ୍ତମୀ ଓ ଶୁଭ ସପ୍ତମୀ—ଏହି ସମସ୍ତ ବ୍ରତ ଶୁଭ ଫଳ ଦେଉଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ବ୍ରତ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ପୂଜନ କରନ୍ତି ଓ ଏହା ଅନନ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ବ୍ରତର ନିୟମ ଏପରି: ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ସପ୍ତମୀ ତିଥିରେ, ଯେଉଁଦିନ ସୂର୍ଯ୍ୟବାର ଥାଏ, ସେଠି ଏହା କଳ୍ୟାଣିନୀ କିମ୍ବା ବିଜୟା ବୋଲି ଅଭିଧାନ ମିଳେ। ସେଦିନ ସକାଳେ ଗାଈର ଦୁଧରେ ସ୍ନାନ କରି, ସଧା ଧୋତି ପିନ୍ଧି, ଅଭେଦ୍ୟ ଚାଉଳ ଦ୍ୱାରା ଏକ ପଦ୍ମ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ଏଠାରେ ଏକ ଅଷ୍ଟଦଳ ପଦ୍ମ ଓ ମଧ୍ୟରେ ବୃତ୍ତ ରଖି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦଳ ଉପରେ ଫୁଲ ଓ ଅଭେଦ୍ୟ ଚାଉଳ ସହିତ ଦେବତାଙ୍କୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ପୂର୍ବ ଦଳରେ ‘ତପନାୟ’, ଆଗ୍ନେୟରେ ‘ମାର୍ତଣ୍ଡ’, ଦକ୍ଷିଣରେ ‘ଦିବାକର’, ନୈୃତ୍ୟରେ ‘ବିଧାତୃ’, ପଶ୍ଚିମରେ ‘ବରୁଣ’, ବାୟବ୍ୟରେ ‘ଭାସ୍କର’, ଉତ୍ତରରେ ‘ବିକର୍ତନ’, ଏବଂ ଅଷ୍ଟମ ଦଳରେ ‘ରବି’—ଏହିପରି ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଆରମ୍ଭ, ଶେଷ ଓ ମଧ୍ୟରେ ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଏହି ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ଆରାଧନା କରିବା ଦରକାର। ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର, ଫଳ, ଭୋଜ୍ୟ, ଧୂପ, ମାଳା ଓ ଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରି, ଗୁଡ଼ ଓ ଲୁଣ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏପରେ ବ୍ୟାହୃତି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଦର ସହିତ ବିଦାୟ କରିବା ଓ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଗୁଡ଼, ଦୁଧ, ଘିଅ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏହା ସହିତ ତିଳ ଓ ସୁନାର ପାତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ। ଏପରି ଉପବାସ ଓ ନିୟମ ରଖି, ପରବର ଦିନ ସକାଳେ ସ୍ନାନ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ଦୁଧ ଓ ଘିଅରେ ରନ୍ଧା ଚାଉଳ ଭୋଜନ କରିବା ଦରକାର। ଭୋଜନ ପରେ, ବିଡ଼ାଳ ବ୍ରତ ନ କରୁଥିବା ବେଦବିଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଘିଅର ପାତ୍ର, ସୁନାର ଅଳଂକାର ଓ ଜଳପାତ୍ର ଦେବା ଉଚିତ। ଏପରି ପ୍ରତିମାସ ଏହି ବ୍ରତ କରିବା ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ତେରୋଟି ମାସ ପରେ, ତେରୋଟି ଗାଈ, ଅଳଂକାର ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧାଇ, ସୁନାର ମୁହଁ ଦେଇ ଓ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଗାଈ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି ଧନ ନଥାଏ, ତେବେ ଅନ୍ୟ ପ୍ରତି ଦ୍ୱେଷ ନ ରଖି, ଏକ ଗାଈ ମଧ୍ୟ ଦେଇପାରିବେ। ଧନରେ ଧୋଖା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ମୋହ ପତନର କାରଣ ହୁଏ। ଏହିପରି ନିୟମରେ କଳ୍ୟାଣ ସପ୍ତମୀ କଲେ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ସୂର୍ଯ୍ୟଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ପାଏ, ଏଠାରେ ଅନନ୍ତ ଆୟୁ, ଆରୋଗ୍ୟ ଓ ଶ୍ରୀ ପାଏ। ଏହି ବ୍ରତ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ଅଶୁଭ ଦୂର କରେ ଓ ସଦା ଶୁଭ ଦେଉଛି। ଏହି କଳ୍ୟାଣ ସପ୍ତମୀ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ ଯିଏ ଶୁଣେ କିମ୍ବା ପାଠ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଏହା ପରେ, ଭଗବାନ କହିଲେ—ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ବିଶୋକ ସପ୍ତମୀ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା କରିଲେ ଏହି ଜଗତରେ କେବେ ଦୁଃଖ ଦେଖିବାକୁ ହୁଏ ନାହିଁ। ମାଘ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଷଷ୍ଠୀ ତିଥିରେ, କଳା ତିଳରେ ସ୍ନାନ କରି, ଉପବାସ ଓ ଦନ୍ତଧାବନ କରି, ଡାଲ ଦିଆ ଭାତ ଭୋଜନ କରି, ଉପବାସ ଓ ରାତିରେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ରଖିବା ଦରକାର। ପ୍ରଭାତେ ଉଠି, ସ୍ନାନ, ପ୍ରାର୍ଥନା ଓ ଶୁଦ୍ଧି ହୋଇ, ସୁନାର ପଦ୍ମ, ଲାଲ ଅରଳି ଫୁଲ, ଲାଲ ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱିତିୟ ଯୁଗଳ ଦେଇ ‘ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ନମସ୍କାର’ କହି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଦରକାର—‘ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏ ଜଗତକୁ ଦୁଃଖ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି, ମୋ ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ମୁକ୍ତ ହେଉ, ପ୍ରତି ଜନ୍ମରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ମିଳୁ।’ ଏହିପରି ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ମାନ୍ୟ କରି, ଶେଉଁଥିବା ପରେ ଗୋମୁତ୍ର ପିଇ, ଉଠି, ନିତ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଦରକାର। ତା’ପରେ ଗୁଡ଼ର ପାତ୍ର ସହିତ ଭୋଜନ ଦେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର ଓ ପଦ୍ମ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ସପ୍ତମୀ ଦିନ ତେଲ ଓ ଲୁଣ ବିନା ଭୋଜନ କରି, ମୌନ ରଖି, ଧନ ଆଶା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପୁରାଣ ଶୁଣିବା ଉଚିତ। ଏହି ନିୟମ ଦୁଇପକ୍ଷରେ କରି, ପୁଣି ମାଘ ଶୁକ୍ଳ ସପ୍ତମୀ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ଅବଲମ୍ବନ କରିବା ଉଚିତ। ବ୍ରତ ଶେଷରେ ସୁନାର ପଦ୍ମ ସହିତ ଶୋଭିତ ଘଡ଼ା, ଶଯ୍ୟା, ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ପିତାମ୍ବର ଗାଈ ଦାନ କରିବା ଦରକାର। ଧନରେ କଞ୍ଚସ୍ନାନ ନ ରଖି, ଏହିପରି ବିଶୋକ ସପ୍ତମୀ ଯେ କରେ, ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ସେ ଏକ କୋଟି ଏକ ହଜାର ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେବେ ଦୁଃଖ ଦେଖିବେ ନାହିଁ, ରୋଗ ଓ ଅପମୃତ୍ୟୁ ରୁ ଦୂର ରହିବେ। ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କରି ପ୍ରାର୍ଥନା କରି, ତାହା ଅଧିକରେ ପାଇଥାଏ; ଯଦି ନିର୍ମୋହ ଭାବରେ କରିଥାଏ, ସେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ବିଶୋକ ସପ୍ତମୀ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ ଯେଉଁଠି ଶୁଣେ କିମ୍ବା ପଢ଼େ, ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକ ପାଏ ଓ ଦୁଃଖରେ ଜନ୍ମ ନେଉନାହିଁ। ଏପରି କହି, ଭଗବାନ କହିଲେ—ଏବେ ମୁଁ ଫଳ ସପ୍ତମୀ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା କରିଲେ ମଣିଷ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏହିପରି, ପୂର୍ବରୁ ଶୁକ୍ରଙ୍କ ପୂଜା ଶୁଭ ମାଳା, ପିଠା, ଗହୁଁ, ଚଣା ଦ୍ୱାରା ଶେଷ ହେଉଅନ୍ତୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତିନିଟି ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏହିପରି ଭାବେ ମୁଁ ବଚସ୍ପତିଙ୍କ ପୂଜା ନିୟମ ବିଷୟରେ କହିବି—ସୁନାର ପାତ୍ରରେ ଦେବଗୁରୁଙ୍କ ପ୍ରତୀକ ସୁନା ରଖିବା ଉଚିତ। ହଳଦିଆ ଫୁଲ ଓ ବସ୍ତ୍ରରେ ଶୋଭିତ କରି, ସରିଷରେ ସ୍ନାନ କରି, ପଳାଶ ଓ ଅଶ୍ୱଥ ମିଶାଇ, ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ କରିବା ଦରକାର। ହଳଦିଆ ଗନ୍ଧ ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଘିଅ ହୋମ କରି, ନମସ୍କାର କରି, ଏହା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଗାଈ ସହିତ ଦେବା ଉଚିତ।