ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦିନରେ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ମହାଦେବ ଦକ୍ଷଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ଭୟାନକ କପାଳରୁ ଏକ ଘମ ର ଫୋଟା ପଡ଼ିଗଲା। ସେଇ ଘମ ଫୋଟା ସପ୍ତ ପାତାଳକୁ ଭେଦି, ସପ୍ତ ସାମୁଦ୍ରକୁ ଜଳାଇଦେଲା। ଏହି ଅଗ୍ନିମୟ ଶକ୍ତି ଅନେକ ମୁହଁ ଓ ଅନେକ ଚକ୍ଷୁ ଧାରଣ କରି, ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଯାଉଥିଲା। ସେଉଁଠି ଜନ୍ମ ନେଲେ ବୀରଭଦ୍ର, ଦଶ ହଜାର ହାତ ଓ ପାଦ ସହିତ, ଯିଏ ଦକ୍ଷର ଯଜ୍ଞକୁ ଧ୍ୱଂସ କଲେ। ପୁନଃ ଏହି ଶକ୍ତି ଭୂଲୋକରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ ଓ ତିନି ଲୋକକୁ ଦହିବାକୁ ଲାଗିଲେ, କିନ୍ତୁ ଶିବ ତାଙ୍କୁ ନିବାରଣ କଲେ। ଶିବ କହିଲେ, "ହେ ବୀରଭଦ୍ର, ତୁମେ ଦକ୍ଷର ଯଜ୍ଞକୁ ବିନାଶ କରିଛ; ବିଶ୍ୱକୁ ଦହିବା ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରୟାପ୍ତ। ବର୍ତ୍ତମାନ ତୁମେ ସମସ୍ତ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ହେବା, ଶାନ୍ତି ଦାନ କରିବା ପାଇଁ ନିୟୁକ୍ତ ହେବା। ଲୋକେ ତୁମକୁ ଦେଖିବେ, ପୂଜିବେ ଓ ମୋ ଠାରୁ ଦେଉଥିବା ବର ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ। ହେ ଭୂପୁତ୍ର, ତୁମେ ଅଙ୍ଗାରକ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବା; ଦେବଲୋକରେ ତୁମର ରୂପ ସମ ଅନ୍ୟ କେହି ନଥିବେ। ଯେଉଁମାନେ ଚତୁର୍ଥୀ ତିଥିରେ, ତୁମ ଦିନରେ, ତୁମର ପୂଜା କରିବେ, ସେମାନେ ଅନନ୍ତ ସୌନ୍ଦର୍ୟ, ଆରୋଗ୍ୟ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇବେ।" ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ବୀରଭଦ୍ର ଶାନ୍ତି ଲାଭ କଲେ ଓ ଇଚ୍ଛାମୂଳକ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଏକ ଗ୍ରହରୂପେ ପୁନଃ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଏକ ଦିନ ତୁମେ ତାଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପୂଜା ଓ ନିବେଦନ ଜଣେ ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା ଦେଖିଥିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ହେ ଦେବଶତ୍ରୁ, ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ହେଇଗଲେ; ଅନେକ ପ୍ରକାର ସୌନ୍ଦର୍ୟ ତୁମରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କଲା। ଏହିକାରଣରୁ, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ତୁମକୁ ବିରୋଚନ ଭାବେ ଡାକନ୍ତି; ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଷ୍ଠିତ ଉପବାସ ଦେଖି, ମୁଁ ତୁମର ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ରୂପ ଦେଖି ଅବାକ୍ ହୋଇଥିଲି। "ଅତି ଉତ୍ତମ! ଅତି ଉତ୍ତମ!" ବୋଲି ସେ କହିଲେ; "କି ମହତ୍ତ୍ୱ! ଏହାକୁ ଦେଖିବାମାତ୍ରେ ଲୋକେ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଥାନ୍ତି—ତେବେ ଯେଉଁମାନେ ଏହାକୁ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କେତେ ଅଧିକ ଲାଭ ପାଇବେ!" ଭୂପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହିତ ଦେଉଥିବା ଗୋଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନ, ଯଦିଓ କେହି ଉପେକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ଏହି କାରଣରୁ ହେଉଛି, ହେ ଦାଇତ୍ୟ, ତୁମେ ଦେବଶତ୍ରୁଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲ। ଏହିପରି କଥା ମହାତ୍ମା ଭାର୍ଗବଙ୍କ ମୁଁହଁରୁ ଶୁଣି, ପ୍ରହ୍ଲାଦପୁତ୍ର ବିରୋଚନ ଚମତ୍କୃତ ହୋଇ ପୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ପୂଜ୍ୟ, ମୁଁ ଚାହେଁ ଏହି ଉପବାସ ଓ ଦାନର ସତ୍ୟ ତଥ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ, ଯାହାକି ମୁଁ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ଦେଖିଥିଲି। ଏହାର ମହତ୍ତ୍ୱ ଓ ବିଧି ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଏବେ ଆମକୁ କହନ୍ତୁ।" ତେଣୁ, ଭାର୍ଗବ ଏହିପରି କହିଲେ—"ଚତୁର୍ଥୀ ତିଥି, ଅଙ୍ଗାରକ ଦିନରେ, ଦାନବ, ମାଟି ସହିତ ସ୍ନାନ କରି, ପଦ୍ମରାଗ ମଣି ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ। ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ଅଗ୍ନିକୁ ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶରେ ସ୍ଥାପନ କରି, ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା। ଶୂଦ୍ର ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଭାବେ ବସି, ଭୂମିପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଭୋଗବିଲାସ ରହିତ ହେବା। ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପରେ, ଗୃହଦ୍ୱାରକୁ ଗୋବର ଲଗାଇ, ଫୁଲ ଓ ଅଖଣ୍ଡ ଧାନ ମାଳାରେ ସଜାଇବା। ପୂଜା ପରେ, କୁଙ୍କୁମ ଦ୍ୱାରା ଅଷ୍ଟଦଳ ପଦ୍ମ ଅଙ୍କନ କରିବା; କୁଙ୍କୁମ ନ ଥିଲେ, ରକ୍ତ ଚନ୍ଦନ ଚଳିବ। ଚାରିଟି ସ୍ଥାନରେ ଖାଦ୍ୟ ଓ ମିଠା ଭରା ଚାରିଟି ପାତ୍ର, ରକ୍ତ ଶାଳି ଚାଉଳ ଓ ପଦ୍ମରାଗ ମଣି ସହିତ, ରଖିବା। ଏହି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଫଳ, ଗନ୍ଧ, ମାଳା ଓ ଅନ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା। ପିତଳ ଶିଙ୍ଗ ଥିବା ଗାଈକୁ, ଚାନ୍ଦିର ପାତ୍ର, କଂସ୍ୟ ଦୁଧ ଦେଇବା ପାତ୍ର, ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ବଛା ସହିତ ଗାଈ, ନମ୍ର ଲାଲ ଶୃଙ୍ଗ ଜାନ୍ତୁ ଓ ସାତ ଚିର ଢାକା ଧାନ ଦାନ କରିବା। ଏକ ଅଙ୍ଗୁଳ ପରିମାଣର ଚାରିହାତ ଥିବା ସୁନାର ମଣିଷ ପ୍ରତିମା, ଗୁଡ଼ ଓ ଘିଅ ସହିତ ସୁନାର ପାତ୍ରରେ ରଖିବା। ଏହି ସମସ୍ତ ଦାନ ଏକ ଶିଷ୍ଟ, ନିୟମିତ, ଦ୍ୱିଜ ଗୃହସ୍ଥଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ; ଅଭିମାନୀ କିମ୍ବା କପଟୀକୁ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ, ଭକ୍ତି ସହିତ, ହାତ ଜୋଡି ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ଦେବା। ସେଇ ମନ୍ତ୍ର ହେଉଛି—'ହେ ଭୂପୁତ୍ର, ପିନାକଧାରୀଙ୍କ ଘମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ମୁଁ ତୁମ ରୂପ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଆସିଛି; ଏହି ଦାନ ଗ୍ରହଣ କର, ନମସ୍କାର।' ଏହିପରି ଦାନ ଦେଇ, ରକ୍ତ ଚନ୍ଦନ ମିଶା ଜଳ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା; ରକ୍ତ ମାଳା, ରକ୍ତ ଚିର ଓ ଅନ୍ୟ ଉପକରଣ ଦେଇ। ସେହି ମନ୍ତ୍ର ସହିତ, ଭୂମିପୁତ୍ରଙ୍କ ଦାନ ଦେଉଥିବା ସମୟରେ, ଦୁଇଟି ଗାଈ ଓ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ ଶଯ୍ୟା ଓ ଉପକରଣ ଦେବା। ଏହି ଜଗତରେ ଯାହା ସବୁଠୁ ଆବଶ୍ୟକ, ଯାହା ଘରରେ ସବୁଠୁ ପ୍ରିୟ, ତାହା ଏହି ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଦେବା ଉଚିତ, ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ ପାଇଁ। ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ଓ ବିଦାୟ ଦେଇ, ରାତିରେ ଲୁଣ ନଥିବା, ଘିଅ ମିଶାଇ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରିବା। ଏହି ଅଙ୍ଗାରକ ଅଷ୍ଟକ ବ୍ରତ ଯେଉଁମାନେ ଚାରିଥର କିମ୍ବା ଅଧିକ ଭକ୍ତି ସହିତ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ କେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ ତାହା କୁହିବି। ସେମାନେ ପ୍ରତି ଜନ୍ମରେ ସୌନ୍ଦର୍ୟ, ଶ୍ରୀ, ଧନ ଲାଭ କରନ୍ତି; ବିଷ୍ଣୁ କିମ୍ବା ଶିବଙ୍କ ଭକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ସପ୍ତଦ୍ୱୀପର ନାୟକ ହେବାକୁ ପାରନ୍ତି। ସପ୍ତ ହଜାର କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରୁଦ୍ରଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ପାନ୍ତି। ଏହିପରି, ହେ ଦାନବେଶ୍ବର, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି ବ୍ରତ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ଏପରି କହି, ଭୃଗୁପୁତ୍ର ଚାଲିଗଲେ, ଦାନବ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ରାଜା, ଏହି ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ବେଦବିଦ୍ ଏହାକୁ ଅକ୍ଷୟ ମନ୍ୟନ୍ତି। "ତଥାସ୍ତୁ" ବୋଲି, ସେ ପିପ୍ପଳାଦଙ୍କୁ ପୂଜି, ତାଙ୍କ କଥା ଅନୁସାରେ ଚମତ୍କାର କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ଏହି କଥା ଯିଏ ଏକାଗ୍ର ମନେ ଶୁଣେ, ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭଗବାନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ଦିଅନ୍ତି। ଏବେ, ରାଜା, ଶୁକ୍ର ପୂଜା ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ ଓ ସମାପ୍ତିରେ, ଏବଂ ଶୁକ୍ର ଉଦୟ ସମୟରେ ଏହି ଶାନ୍ତି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଚାନ୍ଦି, ସୁନା କିମ୍ବା କଂସ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ଧଳା ଫୁଲ, ଚିର ଓ ଧଳା ଚାଉଳ ଭରି ପୂଜା ସଜାଇବା।