ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ଦେବୀ ଦିତିଙ୍କ ପୁଅମାନେ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ବିନାଶ ପାଇଲେ ନାହିଁ, ଏହି ଅପୂର୍ବ ଘଟଣା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ସମ୍ଭବ ହୋଇଛି ବୋଲି ଦେବତାମାନେ ଭାବିଲେ। ଏଠାରେ ଏକ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଶକ୍ତି ଦେଖାଯାଏ, କାରଣ ଗର୍ଭରେ ଥିବା ସମୟରେ ଏକେ ଶିଶୁ ଅନେକ ହୋଇଯାଇଛି, ତେଣୁ ସେମାନେ ଅଜୟ ଓ ଅବିନାଶୀ। ଏହିପରି ଶକ୍ତି ଦେଖି ଦେବତାମାନେ କହିଲେ, “ସେମାନେ ଦେବତା ହେଉନ୍ତୁ।” ଏହି ଶିଶୁମାନେ ଗର୍ଭରେ ଥିବାବେଳେ “କାନ୍ଦନ୍ତୁ ନାହିଁ” ବୋଲି କହାଯିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ କାନ୍ଦିଥିଲେ। ଏହି କାରଣରୁ ସେମାନେ “ମାରୁତ” ନାମ ପାଇଲେ ଏବଂ ବଳିଦାନର ଅଂଶ ପାଇବାର ଅଧିକାରୀ ହେଲେ। ତାପରେ, ଦିତି ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି କହିଲେ, “ମୋ ଅପରାଧକୁ ଖ୍ଷମା କରନ୍ତୁ। ରାଜନୀତିର ନୀତି ଅନୁସରି ମୁଁ ଏହି ଅପରାଧ କରିଛି।” ଅମର ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ମାରୁତମାନଙ୍କୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସମାନ କଲେ, ଦିତି ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସହିତ ଏକ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ବସାଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଗଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ, ମାରୁତମାନେ ବଳିଦାନର ଅଂଶ ଅଧିକାରୀ ହେଲେ। ସେମାନେ ଆସୁରମାନେ ସହିତ ନ ହୋଇ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହେଲେ। ଏଠାରେ ବୈଦିକ ବୃହତ୍ତାର କଥା କହାଯାଏ। ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଦ୍ୱିଜ ମୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ସୂତ, ଆପଣ ପ୍ରାଥମିକ ସୃଷ୍ଟି ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି। ଏବେ ଦ୍ୱିତୀୟ ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗର ଅଧିପତିମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କହନ୍ତୁ।” ସେଇ ଦ୍ୱିତୀୟ ସୃଷ୍ଟିରେ, ପୃଥୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ରାଜା ହେଲେ। ସେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଅଧିକାର କଲେ, ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଉଦ୍ଭିଦ, ବଳିଦାନ ଓ ତପସ୍ୟାର ଅଧିପତି କଲେ। ସୂର୍ୟଙ୍କୁ ତାରା, ଗ୍ରହ, ଦ୍ୱିଜ ଋଷି, ବୃକ୍ଷ, ଝାଡ଼ ଓ ଲତାର ଅଧିପତି କଲେ। ବରୁଣଙ୍କୁ ଜଳର, ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କୁ ଧନ ଓ ରାଜାମାନଙ୍କ ଅଧିପତି କଲେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସୂର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କ ଅଧିପତି, ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ବସୁମାନଙ୍କ ଅଧିପତି, ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ପ୍ରଜାପତିମାନଙ୍କ ଅଧିପତି, ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମାରୁତମାନଙ୍କ ଅଧିପତି କଲେ। ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ଅଧିପତି କଲେ, ଯମକୁ ପିତୃମାନଙ୍କ ଅଧିପତି, ଏବଂ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଶିବଙ୍କୁ ପିଶାଚ, ରାକ୍ଷସ, ପଶୁ, ଭୂତ ଓ ବେତାଳମାନଙ୍କ ଅଧିପତି କଲେ। ହିମାଳୟ ପର୍ବତକୁ ପର୍ବତମାନଙ୍କ, ସମୁଦ୍ରକୁ ନଦୀମାନଙ୍କ ଅଧିପତି, ଗନ୍ଧର୍ବ, ବିଦ୍ୟାଧର ଓ କିନ୍ନରମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ଚିତ୍ରରଥ, ବାସୁକିଙ୍କୁ ନାଗମାନଙ୍କ ଅଧିପତି, ତକ୍ଷକଙ୍କୁ ସର୍ପମାନଙ୍କ ଅଧିପତି, ଏବଂ ଏୟାରାବତଙ୍କୁ ଦିଗ୍ଗଜମାନଙ୍କ ଅଧିପତି କଲେ। ସୁପର୍ଣ୍ଣକୁ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଅଧିପତି, ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବାସ୍ କୁ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ରାଜା, ସିଂହକୁ ପଶୁମାନଙ୍କ ରାଜା, ବୃଷଭକୁ ଗାଈମାନଙ୍କ ରାଜା, ପ୍ଲକ୍ଷକୁ ସମସ୍ତ ବୃକ୍ଷଙ୍କ ଅଧିପତି କଲେ। ପ୍ରଥମେ, ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ଦିଗର ଅଧିପତି ଏମିତି ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ପୁଣି ସୁଧର୍ମା, ଯାହାକୁ ଅରାତିକେତୁ କୁହାଯାଏ, ସେଉଁଠି ପୂର୍ବ ଦିଗର ରକ୍ଷକ ହେଲେ। ଶଂଖପଦ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର, କେତୁମାନ୍ତ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ଓ ହିରଣ୍ୟରୋମାନ୍, ଦେବପୁତ୍ର, ଉତ୍ତର ଦିଗର ରକ୍ଷକ ହେଲେ। ଏହି ଚାରି ଦିଗର ଅଧିପତିମାନେ ଏଯାଁ ପ୍ରଥୁଙ୍କୁ ପୃଥିବୀରେ ଅଭିଷିକ୍ତ କଲେ। ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତର ଶେଷ ଓ ଭାଇବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତର ଆରମ୍ଭ ହେବାବେଳେ, ସୂର୍ୟବଂଶୀ ପ୍ରଜାପତି ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ହେଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣି, ମନୁ ପୁଣି ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ମଧୁସୂଦନ, ପୂର୍ବତନ ମନୁମାନଙ୍କ କର୍ମ କଥା ମୋତେ କହନ୍ତୁ। ମନୁମାନଙ୍କ ଯୁଗ, ସେମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ, ସମୟ ଓ ସୃଷ୍ଟି ସାରାଂଶରେ କହନ୍ତୁ।” ଏଉଁଠି, ଏକାଗ୍ର ମନ ଓ ଶାନ୍ତ ହୃଦୟରେ, ସୂର୍ୟପୁତ୍ର ମନୁ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରର ଦେବତା “ୟାମା” ମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣିଲେ। ସେଉଁଠି ସପ୍ତ ଋଷି—ମରୀଚି ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଏବଂ ଆଗ୍ନୀଧ୍ର, ଆଗ୍ନିବାହୁ, ସହ, ସବନ, ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମାନ୍, ଦ୍ୟୁତିମାନ୍, ହବ୍ୟ, ମେଧା, ମେଧାତିଥି, ଓ ବସୁ—ଏହି ଦଶଜନ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ। ସେମାନେ ସୃଷ୍ଟିର ଚକ୍ର ପୂରଣ କରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଏହି ହେଉଛି ପ୍ରଥମ ମନ୍ବନ୍ତର, ପରେ ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ବନ୍ତର ଆସେ। ସ୍ୱାରୋଚିଷଙ୍କ ଚାରି ପୁଅ ଥିଲେ—ନଭ, ନଭସ୍ୟ, ପ୍ରସୃତି, ଓ ଭାନବ; ସେମାନେ ଦେବତା ସମାନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ କୀର୍ତିବାନ୍। ଦତ୍ତ, ନିଶ୍ଚୟବନ, ସ୍ତମ୍ଭ, ପ୍ରାଣ, କଶ୍ୟପ, ଔର୍ବ, ବୃହସ୍ପତି—ଏହି ସପ୍ତ ଋଷି ଥିଲେ। ଏହି ମନ୍ବନ୍ତରର ଦେବତା “ତୁଷିତ” ନାମରେ ପରିଚିତ। ଏଠାରେ ହସ୍ତୀନ୍ଦ୍ର, ସୁକୃତ, ମୂର୍ତ୍ତି, ଆପ, ଜ୍ୟୋତିରୟ, ଓ ସ୍ମୟ ଥିଲେ। ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ସପ୍ତ ପୁଅ ପ୍ରଜାପତି ଭାବେ ଥିଲେ। ଏହା ଦ୍ୱିତୀୟ ମନ୍ବନ୍ତର। ତୃତୀୟ ମନ୍ବନ୍ତର ଉତ୍ତମ ନାମରେ ପରିଚିତ। ଏଠାରେ ମନୁ ଉତ୍ତମଙ୍କ ଦଶ ପୁଅ—ଈଷ, ଊର୍ଜ, ତର୍ଜ, ଶୁଚି, ଶୁକ୍ର, ମଧୁ, ମାଧବ, ନଭସ୍ୟ, ନଭ, ଓ ସହ। ସେଉଁଠି ଭାବନମାନେ ଦେବତା, ଓ ଊର୍ଜମାନେ ସପ୍ତ ଋଷି। କୌକୁରୁଣ୍ଡି, ଦାଳ୍ଭ୍ୟ, ଶଙ୍ଗ, ପ୍ରବହଣ, ଶିବ, ସିତ, ସସ୍ମିତ—ଏମାନେ ଯୋଗବୃଦ୍ଧିକାରୀ ସପ୍ତ ଋଷି। ଚତୁର୍ଥ ମନ୍ବନ୍ତର “ତାମସ” ଭାବେ ପରିଚିତ। ଏଠାରେ ଋଷିମାନେ—କବି, ପୃଥୁ, ଅଗ୍ନି, ଅକପି, କପି, ଜଲ୍ପଧୀ, ଧୀମାନ୍। ଦେବତା ଥିଲେ “ସାଧ୍ୟ”। ତାମସଙ୍କ ଦଶ ପୁଅ—ଅକଲ୍ମଷ, ଧନ୍ବୀ, ତପୋମୂଳ, ତପୋଧନ, ତପୋରତି, ତପସ୍ୟା, ତପୋଦ୍ୟୁତି, ପରଂତପ, ତପୋଭାଗୀ, ତପୋୟୋଗୀ—ଏମାନେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ବଂଶବୃଦ୍ଧିକାରୀ। ପଞ୍ଚମ ମନ୍ବନ୍ତର ହେଉଛି “ରୈବତ”। ଏଠାରେ ଦେବବାହୁ, ସୁବାହୁ, ପର୍ଜନ୍ୟ, ସୋମପା ଋଷି। ହିରଣ୍ୟରୋମା, ସପ୍ତାଶ୍ୱ—ଏହି ସପ୍ତ ଋଷି। ଦେବତା ଥିଲେ “ଆଭୂତରଜସ”। ଏଠି ଅରୁଣ, ହବ୍ୟ, କପି, ଯୁକ୍ତ, ନିରୁତ୍ସୁକ, ସତ୍ତ୍ୱ, ନିର୍ମୋହ, ପ୍ରକାଶକ ତଥା ଭୃଗୁ, ସୁଧାମା, ବିରଜା, ସହିଷ୍ଣୁ, ନାଦ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦଶ ପୁଅ ଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ଗୁଣ, ବୀର୍ୟ ଓ ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରଶସ୍ତ। ଏହିପରି ଦେବତା, ଋଷି, ମନୁ ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ଗାଥା ଏହି ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସୃଷ୍ଟିର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅଂଶ।