ଇନ୍ଦ୍ର, ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାୟକ, ଭୟରେ ଦିତିଙ୍କ ସମୀପକୁ ଆସିଲେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ନିବାସ ଛାଡ଼ି ଦିତିଙ୍କ ପାଖରେ ରହିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେ ଦିତିଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଗତ କିଛି ତ୍ରୁଟି ଖୋଜିବାକୁ ଚାହିଲେ, ନିଜକୁ ବଡ଼ ନମ୍ର, ଅବିଚଳିତ ଏବଂ ବାହ୍ୟରେ ଶାନ୍ତ ରଖିଲେ। ଦିତି ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଜଣାନଥିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ର ନିତି ଅନୁସାରେ ତାଙ୍କ ସେବା କରିଥିଲେ। ଏହିପରି ଏକ ଶତାବ୍ଦୀ ପରେ, ତିନି ଦିନ ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିଲାବେଳେ, ଦିତି ନିଜକୁ ସଫଳ ଭାବି, ଆନନ୍ଦିତ ଏବଂ ଆଶ୍ଚର୍ୟଜନକ ମନ ନେଇ, ଚଳା ଅପରିଷ୍କୃତ ରଖି ଏବଂ ଚୁଲ ଖୋଲି ଶୁଇବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେ ଦିନ ଦିତି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁଣ୍ଡ ଦେଇ ଦିନେ ଶୁଇଥିଲେ। ଏହି ସୁଯୋଗ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର, ଶାଚୀଙ୍କ ପତି, ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେହି ଗର୍ଭକୁ ସାତ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରିଲେ, ଏବଂ ସାତି ଝିଅ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ସେହି ସାତି ଶିଶୁ ଅତି କ୍ଷୁଦ୍ର ହେଇ କାନ୍ଦିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ପର୍ବତବାସୀ ତାଙ୍କୁ ବିରତ କରିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଅବିରତ କାନ୍ଦିଲେ। ତେଣୁ ହରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଏକକୁ ଏବେ ସାତ ଭାଗରେ ଭାଗ କରିଦେଲେ। ଏହିପରି ବୃତ୍ର ନାଶ କରୁଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର ଏମାନେ ଗର୍ଭରେ ଥିବାବେଳେ ଏଉଁ ସେମାନେକୁ ପୁନି କାଟିଦେଲେ। ଏହିପରି ଏମାନେ ଏଉଁ ଚୁଆଁ ହେଇ, ସଂଖ୍ୟା ଚଉଁ ନବେ (୪୯) ହେଲେ, ଏବଂ ଭୟଭୀତ ଭାବରେ ଅତି ବେଶି କାନ୍ଦିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଏମାନେକୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ, “ପୁନିପୁନି କାନ୍ଦିବା ନୁହେଁ।” ତେଣୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ପଡ଼ିଲେ, “ଏହି କ’ଣ?” ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ, “କେଉଁ ଧର୍ମର ମହତ୍ବ ଦ୍ୱାରା ଏମାନେ ପୁନି ଜୀବନ୍ତ ହେଲେ?” ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ମଦନଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତର ଫଳ ଜାଣିଲେ— “ନିଶ୍ଚୟ ଏହି କୃଷ୍ଣ ପୂଜାର ଫଳରେ ହେଉଛି; ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆঘାତ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏମାନେ ନଷ୍ଟ ହେଉନାହିଁ।” “ଗର୍ଭରେ ଏକ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବହୁ ହେଇଛନ୍ତି, ଏମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଅଜୟ ହେଇଛନ୍ତି; ତେଣୁ ଏମାନେ ଦେବତା ହେଉନ୍ତୁ।” “ଗର୍ଭରେ ଥିବାବେଳେ ‘କାନ୍ଦିବା ନୁହେଁ’ କହିଲେ ମଧ୍ୟ କାନ୍ଦିଲେ, ତେଣୁ ଏମାନେ ‘ମରୁତ’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତି ହେଉନ୍ତୁ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞର ଅଂଶ ପାଇବା ଅଧିକାରୀ ହେଉନ୍ତୁ।” ତାପରେ, ଦିତି ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାୟକକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, କହିଲେ, “ମୁଁ ଅପରାଧ କରିଛି, ରାଜନୀତି ଅନୁସାରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି, ମୋତେ ଖ୍ଷମା କର।” ଅମରମାନଙ୍କର ନାୟକ ମରୁତମାନଙ୍କୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସମାନ କରି, ଦିତିଓ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ସହିତ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଆସି ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଲେ। ଏହିପରି, ମରୁତମାନେ ଯଜ୍ଞର ଅଂଶ ପାଇବା ଅଧିକାରୀ ହେଲେ, ଏସୁରମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଦେବମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହେଲେ। ତାପରେ, ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟି ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି; ଏବେ ଦ୍ୱିତୀୟ ସୃଷ୍ଟି ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକର ନାୟକ ବିଷୟରେ କହିବି। ପୃଥୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ରାଜା ହେଇ, ଭୂମିର ନାୟକ ହେଲେ; ସେ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଉଦ୍ଭିଦ, ଯଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟାର ନାୟକ କରିଦେଲେ। ସୁନ୍ଦର ଗର୍ଭର ଅଧିକାରୀ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ତାରା, ଗ୍ରହ, ଦ୍ୱିଜ, ଗଛ, ଜଡି, ଲତାମାନଙ୍କ ନାୟକ କରିଦେଲେ; ବରୁଣକୁ ଜଳର ନାୟକ, ବୈଶ୍ରବଣକୁ ଧନ ଓ ରାଜାମାନଙ୍କ ନାୟକ କରିଦେଲେ। ବିଷ୍ଣୁକୁ ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କ ନାୟକ, ଅଗ୍ନିକୁ ଵସୁମାନଙ୍କ ନାୟକ, ଦକ୍ଷକୁ ପ୍ରଜାପତିମାନଙ୍କ ନାୟକ, ଶକ୍ରକୁ ମରୁତମାନଙ୍କ ନାୟକ କରିଦେଲେ। ତାପରେ, ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦକୁ ତାଙ୍କ ନାୟକ, ଯମକୁ ପିତୃମାନଙ୍କ ନାୟକ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀକୁ ପିଶାଚ, ରାକ୍ଷସ, ପଶୁ, ଭୂତ, ଭେତାଳମାନଙ୍କ ନାୟକ କରିଦେଲେ। ହିମପର୍ବତକୁ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ନାୟକ, ସାଗରକୁ ନଦୀମାନଙ୍କ ନାୟକ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ବିଦ୍ୟାଧର, କିନ୍ନରମାନଙ୍କ ନାୟକ ଭାବରେ ଚିତ୍ରରଥକୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିଦେଲେ। ବାସୁକିକୁ ନାଗମାନଙ୍କ ନାୟକ, ତକ୍ଷକକୁ ସର୍ପମାନଙ୍କ ନାୟକ, ଏଇରାବତକୁ ଦିଗଗଜମାନଙ୍କ ନାୟକ କରିଦେଲେ। ସୁପର୍ଣ୍ଣକୁ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ନାୟକ, ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବାସ୍କୁ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ରାଜା, ସିଂହକୁ ପଶୁମାନଙ୍କ ନାୟକ, ବୃଷକୁ ଗୋମାନଙ୍କ ନାୟକ, ପ୍ଲକ୍ଷକୁ ସମସ୍ତ ଗଛମାନଙ୍କ ନାୟକ କରିଦେଲେ। ପ୍ରଥମେ, ପ୍ରଜାପତି ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ନାୟକ ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଦେଲେ, ଏବଂ ସୁଧର୍ମା, ଅରାତିକେତୁ ନାମରେ, ପୂର୍ବ ଦିଗର ରକ୍ଷକ ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ। ତାପରେ, ସଂଖପଦକୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାୟକ ଭାବରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ରକ୍ଷକ, କେତୁମାନ୍ତକୁ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ରକ୍ଷକ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଗର୍ଭ। ପ୍ରଜାପତି ହିରଣ୍ୟରୋମନ୍, ଦେବପୁତ୍ର, ଉତ୍ତର ଦିଗର ରକ୍ଷକ ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଦେଲେ; ଏହି ଦିଗପାଳମାନେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ନାଶ କରି, ଭୂମିକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ଚାରି ଦିଗପାଳଙ୍କ ସହିତ, ପୃଥୁ ନାମକ ରାଜା ପ୍ରଥମେ ଭୂମିରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଲେ; ଚାକ୍ଷୁଷ ଏରା ଶେଷ ହେବା ପରେ ଏବଂ ଵୈଵସ୍ୱତ ଏରା ଆରମ୍ଭ ହେବାବେଳେ, ପ୍ରଜାପତି, ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶୀ ଚିହ୍ନିତ, ସମସ୍ତ ଚଳ ଏବଂ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ନାୟକ ହେଲେ। ଏପରି ଶୁଣି, ମନୁ ପୁନି ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ପୂର୍ବ ମନୁମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ କହ, ମଧୁସୂଦନ।” “ମନୁମାନଙ୍କ ଅବଧି, କାର୍ଯ୍ୟ, ସମୟର ମାପ, ସୃଷ୍ଟି—ସାରାଂଶରେ କହ।” ଏକ ମନ ଏବଂ ଶାନ୍ତ ହୃଦୟ ନେଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର, ଏହି ଯମା ଦେବମାନେ ଯେଉଁମାନେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ଏରାରେ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ସାତି ପ୍ରାଚୀନ ଋଷି, ମାରୀଚି ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଏବଂ ଆଗ୍ନୀଧ୍ର, ଆଗ୍ନିବାହୁ, ସହ, ସବନ। ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମାନ୍, ଦ୍ୟୁତିମାନ୍, ହବ୍ୟ, ମେଧା, ମେଧାତିଥି, ଵସୁ—ଏହି ଦଶ ନାମୀ, ବଂଶବୃଦ୍ଧି କରୁଥିବା, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ। ସୃଷ୍ଟିର ଏହି ପରିଚ୍ଚେଦ ସମାପ୍ତ କରି, ସେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦ ପାଇଲେ; ଏହି ହେଉଛି ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ଏରା, ପରେ ସ୍ୱାରୋଚିଷ ଆସେ। ସ୍ୱାରୋଚିଷଙ୍କର ଚାରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ—ନଭ, ନଭସ୍ୟ, ପ୍ରସୃତି, ଭାନବ—ଏମାନେ ଦେବତା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ଖ୍ୟାତିବୃଦ୍ଧି କରୁଥିଲେ। ଦତ୍ତ, ନିଶ୍ଚୟବନ, ଷ୍ଟମ୍ବ, ପ୍ରାଣ, କଶ୍ୟପ, ଔର୍ବ, ଵୃହସ୍ପତି—ଏହି ସାତି ଋଷି ସ୍ମୃତିରେ ରହିଛନ୍ତି।