ଏକ ସମୟର କଥା, ଅପାର ତେଜର ଅଧିକାରୀ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀମାନେ, ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀ ଓ ଦାନଶୀଳ ରାଜାମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକ ବିଶିଷ୍ଟ ସଭାରେ ବସିଥିଲେ। ସେଠାରେ କୁରୁମାନେ, ଦେବତାମାନେ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ। କୈଟଭ ନାଶକ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଧର୍ମ ଓ ପୁରାତନ କଥାମାନେ ଶୁଣୁଥିଲେ। ବାର୍ତ୍ତାଳାପ ଶେଷରେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ଭୀମସେନ ତାଙ୍କୁ ଏହି ଗୁପ୍ତ ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ଯାହା ଆପଣ ଏବେ ପଚାରିଛନ୍ତି, ଏହି ଧର୍ମର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ। ଏହି ଧର୍ମକୁ ସଫଳ କରିବାକୁ ଭୀମସେନ ଆଗ୍ରହ କରିଥିଲେ, ଓ ସେଠି ଏହି ଧର୍ମର ପ୍ରାରମ୍ଭ କରିବେ ଓ ପାଳନ କରିବେ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ମୃଗ ଭାବରେ ଅଗ୍ନିଦେବକୁ ତାଙ୍କର ଉଦରରେ ଦେଇଥିଲି, ଏହି କାରଣରୁ ତାଙ୍କୁ "ବୃକୋଦର" ବୋଲାଯାଏ। ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଜ୍ଞାନୀ, ଗମ୍ଭୀର ଓ ବହୁ ସର୍ପର ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରିଥିବା, ଅଜର, ଶ୍ରୀମାନ୍, ଓ କାମଦେବ ପରି ସୁନ୍ଦର ହେବେ। ଏହି ଉପବାସ ବ୍ରତ ଏତେ ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟାର ଫଳ, ଯେଉଁଠି ଶକ୍ତି ନଥିବା ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ପାଳନ କରି ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ବ୍ରତକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରନ୍ତି। ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା ଓ ଜଗତ୍ଗୁରୁ ବାସୁଦେବ ଏହି ବ୍ରତର ମହତ୍ତ୍ୱ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଦେଇଥାଏ ଓ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ। ଏହି ବ୍ରତ ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ଟତାକୁ ଦୂର କରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ଶୁଦ୍ଧରୁ ଶୁଦ୍ଧ, ମଙ୍ଗଳମୟ ଓ ସମସ୍ତ ପୁରାତନ ଧର୍ମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତିପ୍ରାଚୀନ। ହେ ଭାରତ, ଯଦି ଆପଣ ଏକାଦଶୀ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ, ଦ୍ବାଦଶୀ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଶୁଭ ତିଥିରେ ଉପବାସ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ତେବେ ଏହି ବିଧିପୂର୍ବକ ପାଳିତ ପବିତ୍ର ଦିନକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ଆପଣ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପରମ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ। ମାଘ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଦଶମୀ ଆସିଲେ, ଘୃତ ଲଗାଇ ତିଳ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି, ଆକାଶରେ "ନାରାୟଣ" ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିବା, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚରଣକୁ ପୂଜି ଓ ସମସ୍ତର ଆତ୍ମାକୁ ଶିର ନମାଇବା ଦରକାର। "ୱୈକୁଣ୍ଠ" କହି ବୈକୁଣ୍ଠଙ୍କ ଛାତିକୁ, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଧାରୀଙ୍କୁ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ଓ ଵରଦାନ ଦାତାଙ୍କୁ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାରାୟଣର ବାହୁକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଭାବେ ପୂଜିବା ଉଚିତ। "ଦାମୋଦର" କହି ଉଦରକୁ, ପଞ୍ଚଶର ଭାବରେ କଟିକୁ, ଶ୍ରୀପତି ଭାବରେ ଜଂଘାକୁ, ଭୂତଧାରକ ଭାବରେ ଗୁଡ଼ିକୁ ପୂଜିବା ଦରକାର। କଳା ଦେବତାଙ୍କୁ ଶଙ୍ଖ, ଚରଣକୁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଭାବରେ, ଦେବୀ, ଶାନ୍ତି, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ସମୃଦ୍ଧିକୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ। ପୁନଃପୁନି ପୂଷ୍ଟି, ତୃପ୍ତି, ଧୃତି ଓ ଆନନ୍ଦକୁ ନମସ୍କାର କରିବା, ଓ ପବନ ଗତି ସମ ତୀବ୍ର, ବିଷ ନାଶକ ପକ୍ଷୀ ରାଜା ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ ସଦା ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଏପରି ଭାବେ ଗୋବିନ୍ଦ, ଉମାପତି ଓ ଵିନାୟକଙ୍କୁ ଗନ୍ଧ, ମାଳା, ଧୂପ ଓ ବିଭିନ୍ନ ନୈବେଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିବା ପରେ, ଗୋଧୂଧ କିମ୍ବା ଘୃତ ଦ୍ୱାରା ପକାଯାଇଥିବା କ୍ରିସର ଭୋଜନ କରିବା ଓ ଏକ ଶତ ପଦ ଚାଲିବା ଉଚିତ। ଏହାପରେ ନ୍ୟଗ୍ରୋଧ, ଦନ୍ତକାଷ୍ଠ କିମ୍ବା ଖଦିର ଦାଣ୍ଟ ଦ୍ୱାରା ମୁଁହ ଧୋଇ ପୂର୍ବ କିମ୍ବା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଦନ୍ତଧାବନ କରିବା ଉଚିତ। ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତରେ ସାନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନ କରି, "ନାରାୟଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣେ ଆସିଛି" ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ। ଏକାଦଶୀ ଦିନେ ଉପବାସ କରି, ଯଥାବିଧି କେଶବଙ୍କୁ ପୂଜି ଓ ସମଗ୍ର ରାତି ଜାଗି ଦୁଧ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନେ ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହ ଘୃତ ଦ୍ୱାରା ହୋମ କରି, ଦୁଧ ଦ୍ୱାରା ପକାଯାଇଥିବା ଭୋଜନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଦରକାର। "ମୁଁ ଏହାକୁ ନିୟମିତ ଭାବେ କରିବି, ମୋ ପାଇଁ କୌଣସି ବାଧା ନ ଆସୁ" ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଭୂମିରେ ଶୋଇ ପୁନଃ ପୁରାତନ କଥା ଶୁଣିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଭାତେ ଗଙ୍ଗା ଯାଇ ପୂର୍ବବତ୍ ମାଟି ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରି, ନାସ୍ତିକମାନେକୁ ଏଡ଼ିବା ଦରକାର। ଏହାପରେ ପ୍ରଭାତରେ ପୂଜା କରି, ପିତୃତର୍ପଣ କରି, ସପ୍ତ ଲୋକର ଏକମାତ୍ର ନାଥ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇବା ଉଚିତ। ଘର ସାମ୍ନାରେ ଦଶ କିମ୍ବା ଆଠ ହସ୍ତ ଲମ୍ବା ଏକ ଶୁଭ ମଣ୍ଡପ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ସେଠି ଚାରି ହସ୍ତ ବ୍ୟାପକ ଏକ ବେଦି ଓ ଏତେଇ ମାପର ଦ୍ୱାର ତିଆରି କରିବା ଦରକାର। ସେଠି ଏକ କଳଶ ରଖି ଦିଗ୍ପାଳମାନେକୁ ପୂଜି, ତାହାକୁ ଛିଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ପାଣିରେ ଭରି, କଳମୃଗଚର୍ମ ଉପରେ ବସି ସମଗ୍ର ରାତି ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ପାଣିର ଧାର ପଡ଼ିବା ଦରକାର। ଏହିପରି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଦୁଧ ଧାର ଦେଇ, ସେଠି ଏକ ହସ୍ତ ମାପର ତିନି ପ୍ରାଚୀର ଥିବା ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ଯୋନି ଆକୃତିର ମୁଁହ ଥିବା ଏହି କୁଣ୍ଡରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯବ, ଘୃତ, ତିଳ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏକ ଦେବାଗ୍ନି ପରି ହୋମ କରିବା ଦରକାର। ବୈଷ୍ଣବ ହୋମ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଦୁଧ ମିଶା ଘୃତ ଦ୍ୱାରା କରି, ଅର୍ଦ୍ଧ ନିଷ୍ପାବ ମାପର ଘୃତ ଧାର ଦେବା ଉଚିତ। ତେରଟି ଶକ୍ତିଶାଳୀ କଳଶ, ବିଭିନ୍ନ ଭୋଜ୍ୟବସ୍ତୁ ଓ ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ କରି ରଖିବା ଦରକାର। ଉଦୁମ୍ବର କାଠର ଉପକରଣ, ପଞ୍ଚ ମଣି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ କରି, ଚାରି ଜଣ ବାହ୍ୱୃଚ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସମସ୍ତେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ହୋମ କରିବା ଦରକାର। ଚାରି ଜଣ ରୁଦ୍ର ପାଠକ, ଯଜୁର୍ବେଦ ଉପାସକ ଓ ଚାରି ଜଣ ସାମବେଦୀ, ବୈଷ୍ଣବ ସାମନ୍ତ ଗାୟକ ଓ ଅରିଷ୍ଟ ଗୋଷ୍ଠୀ ସହିତ ସମସ୍ତେ ଚାରିପାଖରେ ଗୀତ ଗାଇବେ। ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର, ମାଳା, ଗନ୍ଧ ଓ ସୁନା ତାରର ଅଙ୍ଗୁଳି ଓ କଙ୍କଣ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଧନ ନେଇ କୌଣସି ଚାଳାକି ଛାଡ଼ି, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଶୟ୍ୟା ଦେଇ, ସଙ୍ଗୀତ ଓ ମଙ୍ଗଳ ଧ୍ୱନି ସହିତ ରାତି କାଟିବା ଦରକାର। ଆଚାର୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁ ଦ୍ୱିଗୁଣା ଦେବା ଉଚିତ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନ ତ୍ରୟୋଦଶୀରେ ଉଠିବା ଉଚିତ। ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସୁନାର ମୁହଁ ଥିବା, ଦୁଧ ଦେଇଥିବା, ଶିଳ୍ପ ଦେଖିବାରେ ଭଲ, କଂସ୍ୟ ଦୁଧ ବାଟି ଥିବା ଗାଈମାନେ ଦେବା ଉଚିତ। ଚାନ୍ଦିର ଖୁର, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ ଶୋଭିତ ଏହି ଗାଈମାନେକୁ ବିଭିନ୍ନ ଭୋଜନ ଓ ମିଠା ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି, ଭକ୍ତି ସହିତ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।