ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ, ସରସ୍ୱତୀ ବ୍ରତ କୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁଯାୟୀ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଜ୍ଞାନୀ, ଧନୀ ଏବଂ ଲାଲ ଗଳା ଅଙ୍ଗ ମିଳିଥାଏ। ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ଦୟାରେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ; ଏହି ବ୍ରତ କରୁଥିବା ଜଗତର ଯେକୌଣସି ନାରୀ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳ ପାଇଥାଏ। ରାଜା, ଏହି ବ୍ରତ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକରେ ତିନି ଦଶ ହଜାର କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାସ କରିଥାଏ। ସରସ୍ୱତୀ ବ୍ରତ ଶୁଣିବା କିମ୍ବା ପାଠ କରିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଏହି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଦ୍ୟାଧର ନଗରରେ ବାସ କରିଥାଏ। ଏହା ପରେ, ଚନ୍ଦ୍ର କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ କିପରି ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ, ଏହି ପ୍ରସ୍ନ ପ୍ରକାଶ ପାଏ। ଅନୁକ୍ରମଣୀ, ମନ୍ତ୍ର ଓ ଔଷଧି ଯୋଗେ ଏହି ସ୍ନାନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବିବରଣା ଦିଆଯାଏ। ଚନ୍ଦ୍ର ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଠ ପରେ, ଚାରିଜଣ ଶ୍ୱେତ ମାଳା ଓ ଉଙ୍ଗା ଦେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଗ୍ରହଣ ଆଗରୁ, ଔଷଧି ଓ ଚାରିଟି ଅପରିଷ୍କୃତ ଜଳପାତ୍ର ରଖିବା ଆବଶ୍ୟକ, ଯାହା ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଉଲ୍ଲେଖିତ। ପଥ ଯୋଗ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡା ପଥର ସଂଧି, ଜାମା ଗୁହା, ପୋଖରୀ, ଗୋଶାଳା ଓ ରାଜା ଦ୍ୱାର ନିକଟରୁ ମାଟି ଏକତ୍ର କରି ପାତ୍ରରେ ରଖିବା ଉଚିତ। ପାତ୍ରରେ ଶୁଦ୍ଧ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ, ମୁକ୍ତା, ରୋଚନା, ପଦ୍ମ, ଶଙ୍ଖ ଓ ପଞ୍ଚ ରତ୍ନ ଦେଇ ସଜାଯିବା ଉଚିତ। ପାତ୍ରରେ କ୍ରିଷ୍ଟାଲ, ଶ୍ୱେତ ଚନ୍ଦନ, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ଜଳ ଓ ସୋରିସ ଦାଣା, ରାଜା ହାତୀ ଦାନ୍ତ ଓ କୁମୁଦା, ଉଶୀର ଓ ଗୁଗୁଳୁ ଦେଇ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯିବା ଉଚିତ। ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନରେ, ସମସ୍ତ ସମୁଦ୍ର, ନଦୀ, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ, ମେଘ ଓ ଝରଣା ଦେବତାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ପାପ ନାଶ କାମନା କରାଯିବା ଉଚିତ। ବଜ୍ରଧାରୀ ଦେବତା, ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାନ ଇନ୍ଦ୍ର, ଗ୍ରହଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ଉପରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରାଯିବ। ଅଗ୍ନି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମୁହଁ, ସାତ ଶିଖାର ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଉଜ୍ୱଳତା, ଚନ୍ଦ୍ର ଗ୍ରହଣ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ପୂଜିତ ହୁଏ। ଯମ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ କର୍ମର ସାକ୍ଷୀ, ମହିଷ ଉପରେ ଚଡ଼ି, ଚନ୍ଦ୍ର ଗ୍ରହଣ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ପୂଜିତ ହୁଏ। ଅସୁର ଦଳର ନାୟକ, ଯିଏ ପ୍ରଳୟାଗ୍ନି ସଦୃଶ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଧାରଣ କରି, ଭୟାନକ ରୂପରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ଦୂର କରାଯିବ। ସର୍ପ ପାଶ ଧାରୀ, ମକର ଉପରେ ଚଡ଼ିଥିବା ଜଳର ନାୟକ, ଚନ୍ଦ୍ର ଗ୍ରହଣ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ପୂଜିତ ହୁଏ। ବାୟୁ, ଯିଏ ପ୍ରାଣ ରୂପରେ ଜଗତକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରେ ଓ କଳା କୃଷ୍ଣ ମୃଗକୁ ପ୍ରେମ କରେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଗ୍ରହଣ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ପୂଜିତ ହୁଏ। ଧନର ନାୟକ, ତଳୱାର, ବାଣ ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରି, ଚନ୍ଦ୍ର ଗ୍ରହଣ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଅପବିତ୍ରତା ଦୂର କରି ଧନ ଦେବା ପାଇଁ ପୂଜିତ ହୁଏ। ଶଂକର, ଚନ୍ଦ୍ର ଧାରଣ କରି, ଧନୁ ଧାରଣ କରି, ବୃଷ ଉପରେ ଚଡ଼ି, ଚନ୍ଦ୍ର ଗ୍ରହଣ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ପୂଜିତ ହୁଏ। ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ ଚର ଅଚର ପ୍ରାଣୀ, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ପାପ ଦୂର କରିବା ଉପରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରାଯିବ। ଏପରି ଦେବତାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ପାତ୍ରରେ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଶ୍ୱେତ ମାଳା, ଉଙ୍ଗା ସହିତ ଛିଟା ଦେଇ, ଚୟିତ ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଗୋ ଦାନ କରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ପରେ, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ହସ୍ତମୁଦ୍ରା ସହିତ ବସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ପଦ୍ମରେ ଲେଖି, ପଞ୍ଚ ରତ୍ନ ସହିତ ରଖିବା ଉଚିତ। ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏହି ବସ୍ତ୍ର ବିଧିକ୍ରମେ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତାର ମୁଣ୍ଡରେ ରଖି, ଗ୍ରହଣ ଅନୁସାରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବ ଦିଗ ଦେଖି, ଚୟିତ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା ଓ ନମସ୍କାର କରି, ଚନ୍ଦ୍ର ଗ୍ରହଣ ପରେ, ଗୋ ଦାନ, ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ସ୍ନାନ କରି, ଏହି ବସ୍ତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦିଅ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁସାରେ ଗ୍ରହ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଗ୍ରହ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ସମ୍ବନ୍ଧୀ ହାନି ଭୋଗିବେ ନାହିଁ। ସେ ଉଚ୍ଚ ସିଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ ଓ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଦୁର୍ଲଭ ହୁଏ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ନାମ ମନ୍ତ୍ରରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ରାତିର ନାୟକଙ୍କୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପଦ୍ମରାଗ ଓ ରଙ୍ଗିନ ରତ୍ନ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି କଥା ଦିନେ ଶୁଣିବା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୁଣାଯିବା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତି ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ପରେ ପ୍ରଶ୍ନ ହୁଏ—ବିସ୍ମୟ କିମ୍ବା ବିପଦ ସମୟରେ କଣ କରିବା ଉଚିତ? କିପରି ଅନର୍ଥ ଦୂର କରାଯିବ? ମୃତ ଶିଶୁର ଶୁଭାର୍ଥ ଅନୁଷ୍ଠାନ କିପରି? ପୂର୍ବ କର୍ମର ପାପ ଏଠି ରୋଗ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, କୁସୂନ୍ଦର୍ୟ ଓ ଚାହିତା ଜନର ମୃତ୍ୟୁ ରୂପରେ ଫଳ ଦିଏ। ଏହି ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ମୁଁ ସପ୍ତମୀ-ସ୍ନାପନ ନାମକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ବିବରଣା କରିବି, ଯାହା ଶୁଭ ଦେଏ ଓ ଲୋକମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରେ। ଯେଉଁଠି ଦୁଧ ପିବା ଶିଶୁମାନଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖାଯାଏ, ବୃଦ୍ଧ, ରୋଗୀ ଓ ଯୁବକଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଶିଶୁ-ଅନୁଷ୍ଠାନ ମନ ଭ୍ରମ ଓ ଅସ୍ତିରତା ଦୂର କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଏଠି ବରାହ ଅବତାର ଆସିବେ, ଯେତେବେଳେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁ ବୈବସ୍ୱତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବେ। ଏଠି, ପଚିଶତମ କୃତ ଚକ୍ର ଆସିଲେ, ହୈହୟ ବଂଶର ରାଜା କୃତବୀର୍ୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବୀର, ଉଦ୍ଭବ ହେବେ। ସେ ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପର ଭୂମିରେ ଷଠି ହଜାର ଏବଂ ସାତି ହଜାର ବର୍ଷ ଶାସନ କରିବେ। ସେ ଜନ୍ମ ନେବା ସହିତ, ଏକ ଶତ ପୁତ୍ର ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଶାପରେ ସେ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିବେ। ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ସହସ୍ରବାହୁ, ମୃଗ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ରାଜାଙ୍କ ଚିହ୍ନ ସହିତ ଜନ୍ମ ନେବେ। କୃତବୀର୍ୟ, ନାରଦ, ହଜାର କିରଣ ଧାରଣ କରୁଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଉପବାସ, ବ୍ରତ ଓ ଦିବ୍ୟ ବେଦ ମନ୍ତ୍ରରେ ପୂଜିବା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରର ଜୀବନ ପାଇଁ ଏହି ସ୍ନାନ ଅନୁଷ୍ଠାନ ପାଇବେ।