ବର୍ଷ ଶେଷରେ, ଏକ ପବିତ୍ର ଉତ୍ସବ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ; ଏହି ସମୟରେ ଲୁଣ, ଗୁଡ଼ର ମାଟି, ସାର୍ଜିକା, ଚନ୍ଦନ, ଆଖି ପୋଖା ଓ ସୁବৰ্ণ ମନ୍ଦାର ଦାନ କରାଯିବା ଉଚିତ। ଏହା ସହିତ, ଶୁଦ୍ଧ ଉମାମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତିମା, ଖଣ୍ଡ ସାଙ୍ଗରେ ଶୟନ କୋଷ ଓ ତକିଆ ଦେଇ, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା “ଗୌରୀ ମୋପରି କୃପା କରନ୍ତୁ” ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯିବା ଚାହିଁ। ଏହି ତୃତୀୟ ଏବଂ ଶାଶ୍ୱତ ଉପବାସକୁ ଆର୍ଦ୍ରାନନ୍ଦକରୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହା ନିଷ୍ଠାପୂର୍ବକ ପାଳନ କଲେ ଜନ ଶିବଙ୍କ ପରମ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏହି ଜଗତରେ ଏହା ଦ୍ୱାରା ସଦା ଆନନ୍ଦ, ଧନ, ଶ୍ରୀ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ମିଳେ; କେହି ଦୁଃଖ ଦେଖିବାକୁ ପଡ଼େନାହିଁ। ଯଦି ନାରୀ, କୁମାରୀ କିମ୍ବା ବିଧବା ଏହି ଉପବାସ ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେବୀଙ୍କ ଦୟାରେ ଏହାର ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି। ପ୍ରତି ପକ୍ଷରେ ମନ୍ତ୍ରପୂଜା ବିଧି ଜାଣି ଏହି ଉପବାସ କରିଲେ, ରୁଦ୍ରାଣୀଙ୍କ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା ସମ୍ଭବ, ଯେଉଁଠାରେ ଫେରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଏହି ଉପବାସ ଦିନକୁ ପ୍ରତିଦିନ ଶୁଣନ୍ତି କିମ୍ବା ଶୁଣାନ୍ତି, ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଲୋକରେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିନି ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି। ବିବାହିତ କିମ୍ବା ବିଧବା ନାରୀ ଏହି ତୃତୀୟ ଉପବାସ ପାଳନ କଲେ, ତାଙ୍କ ଗୃହରେ ଶତ-ଶତ ସୁଖ ଅନୁଭବ କରି, ପରେ ଗୌରୀଙ୍କ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏବେ ଆଉ ଏକ ତୃତୀୟ ଉପବାସ ବିଷୟରେ କଥା ହେଉଛି, ଯାହା ପାଳନ କଲେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ; ଏହି ଉପବାସରେ ଯାହା ଦିଅ, ଅର୍ପଣ କର, କିମ୍ବା ପାଠ କର, ତାହା କେବେ ଶେଷ ହୁଏନାହିଁ। ବୈଶାଖ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ତୃତୀୟା ଦିନରେ ଏହି ଉପବାସ କରିଲେ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟର ଅଶ୍ରାନ୍ତ ଫଳ ମିଳେ। ଏହି ତୃତୀୟା କ୍ରୁତିକା ନକ୍ଷତ୍ର ସହିତ ଯୋଗ ହେଲେ ଏବଂ ଭଲଭାବେ ପୂଜା କରିଲେ, ଯାହା ଦିଅ, ଅର୍ପଣ କର, କିମ୍ବା ପାଠ କର, ତାହା ଅଶ୍ରାନ୍ତ ହୁଏ। ଏହି ଦିନର ଉପବାସର ଫଳ, ଅନୁଷ୍ଠାନ, ଓ ବଂଶ ଅଶ୍ରାନ୍ତ ହୁଏ; ବିଷ୍ଣୁ ଅଭିନ୍ନ ଚାଉଳ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରନ୍ତି, ଏହି କାରଣରୁ ଏହାକୁ ଅଶ୍ରାନ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ନରମାନେ ସ୍ନାନ କରି ଅଭିନ୍ନ ଚାଉଳ ଦେଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ଏହି ଅଭିନ୍ନ ଚାଉଳ ଓ ଭଲ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ପିଠା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦେଇ, ନିଜେ ଭୋଜନ କଲେ ଅଶ୍ରାନ୍ତ ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏହି ତୃତୀୟା ଦିନର ଉପବାସରୁ ଯଦି କେବଳ ଏକ ଦିନ ନିଷ୍ଠାପୂର୍ବକ କରାଯାଏ, ତେବେ ସମସ୍ତ ତୃତୀୟା ଉପବାସର ଫଳ ମିଳେ। ଉପବାସ ଦ୍ୱାରା ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଓ ଉଚ୍ଚତମ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଏପରେ ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲେ: “ମଧୁସୂଦନ, କେଉଁ ବ୍ରତରେ ମିଠା କଥା, ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାଗ୍ୟ, ଓ ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାର କୌଶଳ ଆସେ? ପତି-ପତ୍ନୀ ମଧ୍ୟରେ ଏକତା, ପରିଜନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମତି, ଓ ପୁରୁଷମାନେ ଦୀର୍ଘାୟୁ କିପରି ମିଳେ?” ମାଧବ କହିଲେ: “ତୁମେ ଭଲ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ; ସରସ୍ବତୀ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ଏହା ପାଠ କଲେ ସରସ୍ବତୀ ଦେବୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁ ଭକ୍ତ ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରତ କରେ, ସେ ଦିନର ଆରମ୍ଭରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପୂଜା କରି ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ। କିମ୍ବା ରବିବାରରେ ଗ୍ରହ ଓ ତାରାର ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଠ କରିବାକୁ ଦେଇ ଚାଉଳ ଖିର ଦେଇ ଭୋଜନ କରାଯିବା ଚାହିଁ। ସ୍ଵଯମ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସହିତ ଧଳା ପୋଶାକ ଦେଇ, ଧଳା ମାଳା ଓ ଧଳା ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା: “ଏ ଦେବୀ, ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକରେ ମହାପ୍ରଭୁ ତୁମକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ରହି ନପାରିଥିଲେ, ତୁମେ ମୋର ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାର ଦାତ୍ରୀ ହେଉ। ସମସ୍ତ ବେଦ, ଶାସ୍ତ୍ର, ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ ଓ କଳା ଯେଉଁଠାରେ ତୁମେ ବିହୀନ ନୁହଁ, ତାହା ମୋତେ ମାଧ୍ୟ ଦେଉ।” ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ମେଧା, ଧାରା, ପୁଷ୍ଟି, ଗୌରୀ, ତୁଷ୍ଟି, ପ୍ରଭା ଓ ମତି—ଏହି ଆଠ ରୂପରେ ସରସ୍ବତୀ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଏପରେ, ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କୁ ବୀଣା, ମାଳା, ଧଳା ଫୁଲ ଓ ଅଭିନ୍ନ ଚାଉଳ ସହିତ ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି, ଜଳପାତ୍ର ଓ ପୁସ୍ତକ ସହିତ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଲୋକ ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ପ୍ରଭାତରେ ନିର୍ବାଚନା ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରତି ପକ୍ଷର ପଞ୍ଚମୀ ଦିନରେ ବ୍ରହ୍ମା-ବାସିନୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ଏହିପରି ପୂଜା କରି, ଘିଅ ଦେଇ ଚାଉଳ, ଦୁଧ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦେଇ “ଗାୟତ୍ରୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ” ବୋଲି ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ବ୍ରତ ପାଳନ କରି, ମଧ୍ୟରେ ଖାଦ୍ୟ ନ ନିଅଇ, ତେର ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିର୍ବାଚନା ରହିବା ଉଚିତ। ବ୍ରତ ସମାପ୍ତିରେ ଧଳା ଚାଉଳ ଦିଆଯାଇଥିବା ଭୋଜନ ଖାଇ, ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଜୋଡ଼ା ପୋଶାକ ଓ ଭୋଜନ ଦେଇବା ଉଚିତ। ଦେବୀଙ୍କୁ ଚାଉଁ, ଧଳା ଆଖି ବିଶିଷ୍ଟ ଘଣ୍ଟା, ଦୁଧ ଦେଇବା ଗାଈ, ଚନ୍ଦନ, ଜୋଡ଼ା ପୋଶାକ ଓ ଏକ ଶିଖର ଦେଇବା ଚାହିଁ। ଏହିପରି ଗୁରୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତି ସହିତ, କଞ୍ଜୁସି ଛାଡ଼ି, ପୋଶାକ, ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଏହିପରି ସରସ୍ବତୀ ବ୍ରତ କରେ, ସେ ବିଦ୍ୟା, ଧନ, ଓ ଲାଲ ଗଳାର ରୂପରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ସରସ୍ବତୀଙ୍କ ଦୟାରେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି; ଯେଉଁ ନାରୀ ଏହି ବ୍ରତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳ ପାଆନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରେ ତିନି ଲକ୍ଷ କଳ୍ପ ଧରି ବାସ କରିବା ଅନୁଭବ ମିଳେ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଏହି ବ୍ରତ ଶୁଣନ୍ତି କିମ୍ବା ପାଠ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତିନି ଲକ୍ଷ କଳ୍ପ ଧରି ବିଦ୍ୟାଧର ନଗରରେ ବାସ କରନ୍ତି। ଏପରେ ବ୍ରତରେ ଚନ୍ଦ୍ର କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ନିୟମିତ ସ୍ନାନ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି। ଗ୍ରହଣ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ରାଶି ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିଲେ, ମନ୍ତ୍ର ଓ ଔଷଧ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ ବିଧି କଥା ମୁଁ କହିବି। ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହଣ ଆସିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପାଠ କରାଯିବା ପରେ, ଚାରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଧଳା ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଗ୍ରହଣ ପୂର୍ବରୁ, ପୂର୍ବକାଳରେ ଓସାଧି ଓ ଚାରି ଅପରିପାକ୍ ଜଳପାତ୍ର ରଖିବା ଚାହିଁ, ଯେପରି ଶାଗର କଥା ଦେଇଛି।