ପ୍ରଭୁ କୃପାରେ ଏବେ ମୁଁ ଆଉ ଗୋଟିଏ ତୃତୀୟ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା ପାପକୁ ନାଶ କରେ ଏବଂ ଜଗତେ 'ଆର୍ଦ୍ରାନନ୍ଦକରୀ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ବ୍ରତ ଆଷାଢ଼ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ତୃତୀୟା ତିଥିରେ, ଯଦି ଆର୍ଦ୍ରା, ବ୍ରହ୍ମା, ମୃଗ, ହସ୍ତ, କିମ୍ବା ମୂଳ ନକ୍ଷତ୍ର ଥାଏ, ତେବେ ଏହା ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଦିନ ଦର୍ଭା ଗ୍ରାସ ମିଶିତ ସୁଗନ୍ଧିତ ପାଣିରେ ସ୍ନାନ କରି, ଧଳା ପୁଷ୍ପମାଳା, ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଧଳା ସୁଗନ୍ଧ ଲଗାଇ, ଭକ୍ତିଭାବରେ ମହାଦେବଙ୍କ ସହିତ ଏକ ବିଶାଳ ଆସନରେ ବସିଥିବା ଭବାନୀଙ୍କୁ ଧଳା ସୁଗନ୍ଧିତ ପୁଷ୍ପରେ ପୂଜା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ପୂଜା ସମୟରେ ଏହିପରି ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ—"ଓଁ, ପାଦରେ ବସୁଦେବୀଙ୍କୁ, ଜଂଘାରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ, ଉଦରରେ ଦୁଃଖ ନାଶକଙ୍କୁ, ଶିରରେ ଆନନ୍ଦକୁ ପ୍ରଣାମ।" ପରେ ରମ୍ଭା ପାଇଁ ଜଂଘା, ଧନୁଧାରୀ ଶିବ ପାଇଁ କଟି, ଆଦିତ୍ୟା ପାଇଁ କଟି, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଶିବ ପାଇଁ ହାତରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ମାଧବୀ ପାଇଁ ନାଭି, ଭବା ପାଇଁ ସ୍ନେହ ଦେଇଥିବା ସ୍ନିଗ୍ଧ ମଣ୍ଡଳ, ଚନ୍ଦ୍ରଧାରୀ ଶଂକର ପାଇଁ ଛାତିରେ ପୂଜା କରାଯିବ। ଘାଟିରେ ଉତ୍କଣ୍ଠିନୀ, କଣ୍ଠେ ନୀଳକଣ୍ଠ ହରା, ହାତରେ ପଦ୍ମଧାରିଣୀ, ଜଗତ୍ନାଥ ରୁଦ୍ର, ବାହୁରେ ପରିରମ୍ଭିଣୀ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ହରାଙ୍କୁ ପୂଜା। ମୁହଁରେ ବିଲାସିନୀ, ବୃଷେଶ୍ୱରଙ୍କୁ, ହାସ୍ୟରେ ଲାସ୍ୟମୟୀ, ବିଶ୍ୱମୁଖ, ଚକ୍ଷୁରେ ମଦନବାସିନୀ, ବିଶ୍ୱଧାମା ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ଭୃକୁଟିରେ ନୃତ୍ୟପ୍ରିୟା, ତାଣ୍ଡବେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା। ଲାଳାଟରେ ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ, ହବ୍ୟବାହା, ମୁକୁଟରେ ସ୍ୱାହା, ଗଙ୍ଗାଧର ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏପରି ଶିବ ଓ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ, ଯାଙ୍କର ଶରୀର, ମୁହଁ, ପାଦ, ହାତ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପିତ, ଯାଙ୍କର ମୁହଁ ଦୟାମୟ, ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ। ପୂଜା ସମାପ୍ତି ପରେ ରଙ୍ଗିନ ଗୁନ୍ଡିରେ ପଦ୍ମ ଓ କମଳ ତିଆରି କରିବା, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, କଙ୍କଣ, ସ୍ୱସ୍ତିକ, ଅଙ୍କୁଶ, ଚାମର ଇତ୍ୟାଦି ଆକୃତି ତିଆରି କରି ଯେତେ ଗୁଡ଼ିକ ଭୂମିରେ ପଡ଼େ, ସେତେ ହଜାର ବର୍ଷ ଶିବଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ମିଳେ। ଏହି ବ୍ରତରେ ଚାରିଟି ଘୃତପାତ୍ର ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ, ଏକ ଚମଚ, ଚାଉଳ ମିଶିତ ପାଣି ପ୍ରତିପକ୍ଷରେ ଚାରି ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ଆଉ ଚାରି ମାସ ଏଭଳି ଚମଚରେ ଚାରି ଘୃତ ଚାକି ଓ ତିଳ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଚନ୍ଦନପାଣି, ପୁଷ୍ପପାଣି, ଚନ୍ଦନ ଲେପ, କୁଙ୍କୁମ ଜଳ, ଦଧି, ଦୁଧ, ଗାଈର ଶିଙ୍ଗରୁ ପାଣି ଦେବା ଉଚିତ। ଆଟା ମିଶିତ ପାଣି, କୁଷ୍ଠ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ମିଶିତ ପାଣି, ଉଶୀର ଜଳ, ଯବ ଆଟା ମିଶିତ ପାଣି ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ। ତିଳ ଜଳର ଆସ୍ବାଦନ କରିବା, ମାର୍ଗଶିର୍ଷ ଆଦି ମାସରେ ଉପବାସ ରହିବା, ପ୍ରତି ପକ୍ଷରେ ଏହି ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ। ପୂଜାରେ ସଦା ଧଳା ପୁଷ୍ପ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଦାନ ସମୟରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିବା ଉଚିତ—"ଗୌରୀ ସଦା ମୋପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉ, ପାପ ନାଶ କରୁ, ସୁଭାଗ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦିଅ, ଲଳିତା ଭବାନୀ ମୋତେ କୃପା କରୁ।" ବର୍ଷାନ୍ତେ ଲୁଣ, ଗୁଡ଼ର ଘଡ଼ା, ସାର୍ଜିକା, ଚନ୍ଦନ, ଚଶ୍ମା ପାଇଁ ବସ୍ତ୍ର ଓ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ପଦ୍ମ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ତିଆରି ଉମାମହେଶ୍ୱର ମୂର୍ତ୍ତି, ଚିନିକା ଫଳ, କପାସ ଚାଦର, ତକିଆ ସହିତ ଏକ ବିଛାନା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ତାଙ୍କର ଜନାଣୀଙ୍କୁ ଦେଇ, "ଗୌରୀ ମୋପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉ," ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ। ଏହି ଆର୍ଦ୍ରାନନ୍ଦକରୀ ବ୍ରତ ତୃତୀୟ, ଶାଶ୍ୱତ ଓ ପବିତ୍ର। ଏହା ପାଳନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଜନ ଶିବଙ୍କ ପରମ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏହି ଲୋକରେ ସେ ସଦା ଆନନ୍ଦ, ଧନ, ଶ୍ରୀ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଲାଭ କରେ, କେବେ ଦୁଃଖ ଦେଖିବାକୁ ପାଉନାହିଁ। ଯେଉଁ ମହିଳା, କୁମାରୀ କିମ୍ବା ବିଧବା ଏହି ବ୍ରତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେବୀଙ୍କ କୃପାରେ ଏହି ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଯିଏ ମନ୍ତ୍ରପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଧିରେ ପ୍ରତିପକ୍ଷ ଏହି ବ୍ରତ କରେ, ସେ ରୁଦ୍ରାଣୀଙ୍କ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ଯେଉଁଠାରେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଦୁର୍ଲଭ। ଯିଏ ଏହି କଥା ଦିନେ ଶୁଣେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟମାନେ ଶୁଣାଏ, ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକରେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିନି ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ବିବାହିତ କିମ୍ବା ବିଧବା ମହିଳା ଯେଉଁଠି ଏହି ତୃତୀୟ ବ୍ରତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଘରେ ଶତଶଃ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରି, ପରେ ଗୌରୀଙ୍କ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏବେ ମୁଁ ଆଉ ଗୋଟିଏ ତୃତୀୟ ବ୍ରତ କଥା କହିବି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଇଛା ପୂରଣ କରେ। ଏହି ବ୍ରତରେ ଯାହା କିଛି ଦିଅ, ଦାନ କର, ପଢ଼, ସେ ସବୁ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ। ବୈଶାଖ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ତୃତୀୟା ଉପବାସ କଲେ ସମସ୍ତ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଅକ୍ଷୟ ମିଳେ। ଏହି ତୃତୀୟା ଦିନ କୃତ୍ତିକା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଯଦି ଉତ୍ସବ ସହିତ ପୂଜା କରାଯାଏ, ଯାହା ଦିଅ, ଦାନ କର, ପଢ଼, ସେ ସବୁ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ। ଏହି ଦିନ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ, ମହାପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ବିଷ୍ଣୁ ଅକ୍ଷତ ଚାଉଳ ଦେଇ ପୂଜା କରନ୍ତି, ଏହିଠି ଅକ୍ଷୟ ବ୍ରତ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ନିର୍ମଳ ଚାଉଳ ଦେଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଚାଉଳ ଓ ସୁସ୍ୱାଦୁ ଆଟା ପିଠା ଦେଇ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏପରି ଏକ ତୃତୀୟା ବ୍ରତ ଠିକ୍ ଭାବେ କଲେ, ସମସ୍ତ ତୃତୀୟା ବ୍ରତର ଫଳ ମିଳେ। ଉପବାସ ସହିତ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ ଏବଂ ପରମ ପଦ ଲାଭ ହୁଏ। ତାପରେ ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ହେ ମଧୁସୂଦନ, କିଏସେ ବ୍ରତରେ ମିଠା କଥା, ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଗ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଦକ୍ଷତା, ସ୍ତ୍ରୀ-ପୁରୁଷ, ବନ୍ଧୁ-ବାନ୍ଧବ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମିଳନ, ପୁରୁଷମାନେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଲାଭ କରନ୍ତି? ଦୟାକରି କହ।" ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ—"ତୁମେ ଭଲ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ଏବେ ମୁଁ ସରସ୍ୱତୀ ବ୍ରତ କଥା କହିବି, ଯାହା ମାନ୍ତ୍ରିକ ପାଠ କରିଲେ ସରସ୍ୱତୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁ ଭକ୍ତ ଏହି ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ କରେ, ସେ ଦିନ ସର୍ବପ୍ରଥମେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଓ ଭୋଜନ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। କିମ୍ବା ରବିବାର ଦିନ ଗ୍ରହ ଓ ନକ୍ଷତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଖିର ଭୋଜନ ଦେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରିବା ଉଚିତ।