କଶ୍ୟପ ଋଷି, ଦିତିଙ୍କ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ଶକ୍ତିରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇ, ପୁନି ସେଉଁଥିରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କଲେ । ଦିତି ଯୁବତୀ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଭରପୂର ଥିଲେ, ଯଦିଓ ସେ ଦୃଢ଼ ଚିତ୍ତ ଥିଲେ । କଶ୍ୟପ ତାଙ୍କୁ ଏକ ବର ଚୟନ କରିବାକୁ କହିଲେ । ଦିତି ଏହି ବର ଚାହିଲେ—"ମୋତେ ଏମିତି ଏକ ପୁତ୍ର ଦିଅ, ଯେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବଧ କରିପାରିବେ, ଅପାର ଶକ୍ତିର ଧାରକ ହେବେ ।" ସେ କହିଲେ, "ମୁଁ ଏହି ମହାନ୍ ଆତ୍ମା, ଅମର ଦେବତାମାନଙ୍କର ବିନାଶକ ଚାହେଁ ।" ତେବେ କଶ୍ୟପ କହିଲେ, "ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ରବିଧ୍ୱଂସୀ ପୁତ୍ର ପାଇବେ ।" "ମୁଁ ଏଠାରେ ଏହି ବର ଦେଉଛି; କିନ୍ତୁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଏଭଳି ହେଉ," କଶ୍ୟପ ଦିତିଙ୍କୁ କହିଲେ । "ଆପସ୍ତମ୍ବ ଆଜି ପୁତ୍ରାର୍ଥ ଯଜ୍ଞ କରିବେ, ଓ ସୁଭାଗ୍ୟବତୀ ।" ପରେ କଶ୍ୟପ କହିଲେ, "ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରଶତ୍ରୁ ଗର୍ଭ ଧାରଣ ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବି ।" ତାପରେ ଆପସ୍ତମ୍ବ ଅତ୍ୟଧିକ ଧନ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ କଲେ । ସେ ଯଜ୍ଞରେ କହିଲେ, "ଏହି ପୁତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ହେଉ ।" ଏହା ସୁନି ଦେବତାମାନେ ଖୁସି ହେଲେ, ଦାନବମାନେ ଦ୍ୱେଷ କଲେ, ଓ ଦାନବଗଣ ଦୂରେ ହଟିଗଲେ । ତାପରେ କଶ୍ୟପ ଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଏମ୍ବ୍ରିଓ ରଖିଲେ ଓ କହିଲେ, "ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଏହି ଗର୍ଭପାଳନରେ ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସାବଧାନ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ ।" ସେ କହିଲେ, "ଏଠି ଆଶ୍ରମରେ ଶତ ବର୍ଷ ଯାଏଁ ଗର୍ଭବତୀ ନାରୀ ଦିନ ଗଣନା କରିବେ ନାହିଁ, ଓ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବେ ନାହିଁ ।" ତଳେ ଗଛର ମୂଳ ନିକଟକୁ ଯିବା, ମୁସଳ, ଉଖଳ ଓ ଏପରି ଉପକରଣ ଉପରେ ବସିବା ନିଷେଧ କଲେ । ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା, ସୁନ୍ୟ ଘରେ ରହିବା, ପିଲାମାଟି ଉପରେ ବସିବା, ଚିନ୍ତା କରିବା ମନା କଲେ । ନଖ, କାର୍ବନ, ଅଗ୍ନିର ଭସ୍ମ ଦ୍ୱାରା ମାଟି ଖୁଁଚିବା ମନା କଲେ; ସମୟ ସମୟରେ ଶୋଇ ରହିବା ଓ ଅତିରିକ୍ତ ଶାରୀରିକ କ୍ଷେପ କରିବା ମନା କଲେ । ଫୁସଲ, କାର୍ବନ, ଭସ୍ମ, ଅସ୍ଥି, ଘଡ଼ି ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ନିଷେଧ କଲେ; ଲୋକମାନେ ସହିତ ବିବାଦ ଓ ଦେହିକ ଦୁଃଖ ଦେବା ମନା କଲେ । ଖୋଲା କେଶରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେବା, ଅଶୁଚି ରହିବା, ଉତ୍ତର କିମ୍ବା ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁଣ୍ଡ ଦେଇ ଶୋଇବା ମନା କଲେ । ବସ୍ତ୍ର ବିନା ରହିବା, ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ରହିବା, ଭିଜା ପାଦ ରଖିବା, ଅପଶକୁନ କଥା କହିବା, ଅତି ହସିବା ମନା କଲେ । ସଦା ଗୁରୁଙ୍କ ସେବା କରିବା, ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିବା, ସମସ୍ତ ଔଷଧୀ ମିଶାଇ ଗରମ ପାଣିରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉପଦେଶ ଦେଲେ । ସେ ନିଜକୁ ସୁରକ୍ଷା ବିଧି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ କରି, ଗୃହପୂଜାରେ ନିଷ୍ଠା ଓ ପତିଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଓ ପ୍ରୀତି ପାଇଁ ହସମୁଖ ରହିବା ଉପଦେଶ ଦେଲେ । ତୃତୀୟ ଦିନ ଓ ପର୍ବଦିନ ଉପବାସ କରିବାକୁ କହିଲେ; ଗର୍ଭବତୀ ନାରୀଙ୍କ ଏହି ଆଚରଣ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ । ଏହିପରି କଲେ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଧର୍ମୀ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ବିକାଶଶୀଳ ହେବେ; ନହେଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଗର୍ଭପାତ ହେବ । ସେଉଁଥିରେ ଦିତିଙ୍କୁ ଅତି ସାବଧାନ ଭାବେ ଏହି ଗର୍ଭକାଳ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବାକୁ କହି, "ମୁଁ ଏବେ ଯାଉଛି; ତୁମେ ମଙ୍ଗଳମୟ ହେଉ," ବୋଲି କହିଲେ । ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦିତି ଏଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ସେ କଶ୍ୟପଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ ଆଚରଣ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ଏହି ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ଦେଖି ଇନ୍ଦ୍ର ଭୟଭୀତ ହେଲେ; ସେ ଦେବଲୋକ ଛାଡ଼ି ଦିତିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି, ସେଉଁଥିରେ ସେବା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ଦିତିଙ୍କର ଏକ ତ୍ରୁଟି ଦେଖିବା ଆଶାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ବହୁତ ନମ୍ର ଓ ଶାନ୍ତ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ଦିତି ତାଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅଜ୍ଞାତ ଥିଲେ; ଇନ୍ଦ୍ର ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭାବେ ଆଚରଣ କରୁଥିଲେ । ଏଠି ଶତ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବାର ତିନି ଦିନ ପୂର୍ବରେ, ଦିତି ନିଜକୁ ସଫଳ ବୋଧ କଲେ, ମନ ଖୁସି ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଗଲା; କିନ୍ତୁ ସେ ପାଦ ଧୋଇନଥିଲେ ଓ କେଶ ଖୋଲି ରଖି ସୁଇଁଗଲେ । ଦିନେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁଣ୍ଡ ଦେଇ ଘୁମିଗଲେ । ଏହି ସୁଯୋଗ ନେଇ, ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଗର୍ଭକୁ ସାତ ଖଣ୍ଡ କରିଦେଲେ; ସେଠାରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ସମାନ ସାତ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ସେଇ ସାତି ଶିଶୁ କାନ୍ଦିବାକୁ ଲାଗିଲେ; ପର୍ବତବାସୀ (ଶିବ) ତାଙ୍କୁ ବାରଣ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଅବିରତ କାନ୍ଦିଲେ; ତେବେ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିଶୁକୁ ପୁଣି ସାତ ଖଣ୍ଡ କଲେ । ଏବେ ବୃତ୍ରସୁଦନ (ଇନ୍ଦ୍ର) ସେମାନେ ଗର୍ଭରେ ଥିବାବେଳେ ପୁଣି ଛେଦନ କଲେ; ଏହିପରି ଏହା ୪୯ ହେଲେ ଓ ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ କାନ୍ଦିଲେ । ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, "ପୁଣିପୁଣି କାନ୍ଦନ୍ତୁ ନାହିଁ," ବୋଲି କହିଲେ । ତେବେ ବୃତ୍ରସୁଦନ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କଲେ, "ଏହା କ’ଣ?" ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ, "କ’ଣ ଧର୍ମର ମହତ୍ୱରେ ଏମିତି ଘଟିଲା?" ଧ୍ୟାନ ମାଧ୍ୟମରେ ଜାଣିଲେ—ଏହା ମଦନଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତର ଫଳ । "ନିଶ୍ଚୟ ଏହା କୃଷ୍ଣପୂଜାର ଫଳରେ ହେଲା; ବଜ୍ର ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ନଷ୍ଟ ହେଉନାହିଁ ।" "ଗର୍ଭରେ ଥିବା ଏକ ଶିଶୁ ବହୁ ହୋଇଯିବା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଅଜୟ୍ୟ; ଏହିପରି, ସେମାନେ ଦେବତା ହେଉନ୍ତୁ ।" "ଗର୍ଭରେ ଥିବାବେଳେ 'କାନ୍ଦନ୍ତୁ ନାହିଁ' ବୋଲି କହିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ କାନ୍ଦିଲେ, ତେଣୁ ସେମାନେ ମାରୁତ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଉନ୍ତୁ ଓ ଯଜ୍ଞର ଅଂଶ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହେଉନ୍ତୁ ।" ତେବେ ଦିତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, କହିଲେ, "ମୋ ଦୋଷକୁ ଖ୍ଷମା କର; ରାଜନୀତି ଅନୁସରି ଏହି ଅନ୍ୟାୟ କରିଛି ।" ଅମରପତି ମାରୁତଗଣଙ୍କୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସମାନ କଲେ, ଓ ଦିତିଙ୍କୁ ପୁଅମାନେ ସହିତ ଦିବ୍ୟରଥରେ ବସାଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଗଲେ । ତାପରେ, ଦ୍ୱିଜଜନ, ମାରୁତମାନେ ଯଜ୍ଞର ଅଂଶ ପାଇଲେ; ସେମାନେ ଅସୁରମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୋଗ ଦେଲେ ନାହିଁ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହେଲେ । ଏଉଁପରି ମୂଳ ସୃଷ୍ଟି ବିବେଚନା କରିବା ପରେ, ଶୃତିମାନେ ସୂତଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ଏବେ ଦ୍ୱିତୀୟ ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକର ଶାସକ ବିଷୟରେ କହନ୍ତୁ ।" ପୃଥୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ରାଜା ହୋଇ ସମସ୍ତ ଭୂମିର ଶାସକ ହେଲେ; ସେ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଉଦ୍ଭିଦ, ଯଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟାର ଅଧିପତି କଲେ । ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣଗର୍ଭ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ତାରା, ଗ୍ରହ, ଦ୍ୱିଜ, ଗଛ, ଝାଡ଼ି, ଲତାଙ୍କ ଅଧିପତି କଲେ; ବରୁଣଙ୍କୁ ଜଳର, ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କୁ ଧନ ଓ ରାଜାମାନଙ୍କ ଅଧିପତି କଲେ ।