ଏକ ସଂସ୍କାର ଅନୁଷ୍ଠାନରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ନିୟମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, ଉପାସକ ଏକ ମାଟିର ଘଡ଼ର ମୁଣ୍ଡରେ ଏକ ସୁନାର ଆଙ୍ଗୁଠି ଆକାରର, ଦୀର୍ଘ ବାହୁ, ଚାରିଟି ମୁହଁ ଥିବା ମଣିଷ ଆକୃତି ରଖିଥାଏ, ଏବଂ ସାତ ପ୍ରକାରର ଧାନ୍ୟକୁ ବସ୍ତ୍ରରେ ବାନ୍ଧି ଏହି ଘଡ଼ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖାଯାଏ। ତାପରେ ଏକ କାଂସା ପାତ୍ର, ଅଖଣ୍ଡ ଚାଉଳ ଓ ଶଂଖ ସହିତ ନିର୍ମଳ ମନେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଏହି ସମସ୍ତ ଦାନ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦିଅଯିବା ଉଚିତ, ଯିଏ ଦୀର୍ଘ ବାହୁ ଓ ବଡ଼ ପେଟ ଥିବା। ଯଦି ସମ୍ଭବ ହୁଏ, ତେବେ ଏକ ଦୁଧ ଭରା ଗାଈ, ତାହାର ଛାଉଁ, ଚାନ୍ଦିର ଖୁର ଓ ସୁନାର ମୁହଁ ସହିତ ସଜାଇ, ଗଳାରେ ଘଣ୍ଟି ପିନ୍ଧାଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଦାନ କରିବା ବି ଉଚିତ। ଏହି ଦାନ ସପ୍ତମ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସାତ କିମ୍ବା ଦଶ ଦିନ କିମ୍ବା ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦିନ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ। ଏହି ବେଳେ, ଘଡ଼ର ମୁଣ୍ଡରେ ଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ—ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ପୁତ୍ର, କାଶ ଫୁଲ ଭଳି ଧଳା, ତୁମକୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାଥ, ରତ୍ନମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ଯିଏ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତର ଉନ୍ନତି ଓ ଅବନତି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି, ମେଘ, ଜଳ ଓ ବିଷ ଦୂର କରନ୍ତି, ଲଙ୍କାରେ ବସିଥିବା, ସେଇ ଦେବଙ୍କୁ ମୁଁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର କରେ। ଯିଏ ବାତାପିକୁ ଖାଇଥିଲେ, ସାଗରକୁ ଶୁଷ୍କ କରିଥିଲେ, ଲୋପାମୁଦ୍ରାଙ୍କ ପତି, ସେଇ ମହାନ ଦେବଙ୍କୁ ମୁଁ ଆବାର ନମସ୍କାର କରେ। ହେ ରାଜକୁମାରୀ, ଭାଗ୍ୟଶାଳି, ମୁନିଙ୍କ ଜନାନୀ ଓ ଶୁଭ୍ର ମୁହଁ ବିଶିଷ୍ଟ ଲୋପାମୁଦ୍ରା, ତୁମକୁ ମୋ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନମସ୍କାର। ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନ ପ୍ରତିବର୍ଷ କଲେ, କେବେ ଅଧୋଗତି ହୁଏ ନାହିଁ, ଏହି କର୍ମ ନିଶ୍ଚୟ ଫଳଦାୟକ। ହୋମ କରି ସେଉଁଠି ଫଳ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଯେଉଁମାନେ ଏହି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଲୋକରେ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି, ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗରେ ଭୁଵର୍ଲୋକ ଏବଂ ଶେଷରେ ଉତ୍ତମ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯିଏ ସାତ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଉଛନ୍ତି, ସେ ସାତ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଏହି କର୍ମ ସାରା ଜୀବନ କରିଥିଲେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ଏହି କଥା ପଢ଼ିବା, ଶୁଣିବା କିମ୍ବା ଚିନ୍ତନ କରିଥିବା ଲୋକ ଅମର ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକରେ ପୂଜିତ ହୁଏ। ଏହିବେଳେ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯାଏ—କୃପା କରି ସେଇ ଉପାୟ କୁହ, ଯାହା ସମୃଦ୍ଧି ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଦେଉଛି, ପରଲୋକରେ ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ ଦେଉଛି, ଏବଂ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ଦେଉଛି। ତେଣୁ, ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ, ଯେତେବେଳେ ଦେବୀ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ସିବ ମହାଦେବ କୈଳାସ ଶୃଙ୍ଗରେ ବସି, ସଂସାର ମାୟା ବିଷୟରେ କଥା କହିଥିଲେ। ଏହିବେଳେ, ସେଇ ଧର୍ମମୟ ଓ ଆନନ୍ଦମୟ କଥା, ଯାହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଉଛି, କୁହିବି। ଏହି କଥାକୁ ମନୋଯୋଗ ସହିତ ଶୁଣ, ଏହି ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ପୂଜା ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ ଉଭୟଙ୍କ ପାଇଁ ଅନେକ ପୁଣ୍ୟ ଦେଉଛି। ନଭସ୍ୟ କିମ୍ବା ବୈଶାଖ ମାସରେ, କିମ୍ବା ଶୁଭ ମାର୍ଗ ଆରମ୍ଭରେ, ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ତୃତୀୟା ତିଥିରେ, ହଳଦି ସାରିସହିତ ଭଲ ଭାବେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ଗାଈର ପିତ, ଗୋମୁତ୍ର, ଗରମ ଗୋମୟ, ଦହି ଓ ଚନ୍ଦନ ମିଶାଇ ତିଳକ କପାଳରେ ଲଗାଇବା ଉଚିତ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସଦା ଶ୍ରୀ ଲଳିତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ ସମୃଦ୍ଧି, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଦାୟକ। ପ୍ରତି ପକ୍ଷର ତୃତୀୟା ଦିନ, ପୁରୁଷମାନେ ଶୁଭ୍ର ଜାମା, ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଯଦି ସଂୟମୀ ହୁଅନ୍ତି, ଲାଲ ଜାମା ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ। ବିଧବା ମହିଳା ଗେରୁଆ ରଙ୍ଗର ଜାମା, କୁମାରୀ ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ। ତା’ପରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରାଯିବ, ପରେ କ୍ଷୀର, ମଧୁ ଓ ଫୁଲ ଗନ୍ଧ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରାଯିବ। ଦେବୀଙ୍କୁ ଧଳା ଫୁଲ, ବିଭିନ୍ନ ଫଳ, ଧାନ୍ୟ, ଜିରା, ତିଳ, ଲୁଣ, ଗୁଡ଼, କ୍ଷୀର ଓ ଘୃତ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିବା ହେବ। ଧଳା ଚାଉଳ ଓ ତିଳ ସହିତ ପୂଜା, ପ୍ରତି ପକ୍ଷରେ ଦେବୀଙ୍କ ପାଦ ଠାରୁ ଶୀର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଉଚିତ। ଦେବୀଙ୍କ ପାଦରେ ବରଦାୟିନୀକୁ, ଗୋଡ଼ ଗୋଢ଼ିରେ ଶ୍ରୀଙ୍କୁ, ଗୋଡ଼ର ଗାଢ଼ିରେ ଅଶୋକାଙ୍କୁ, ଗୁଡ଼ିକୁ ପାର୍ବତୀକୁ, ଉରୁରେ ମଙ୍ଗଳକାରିଣୀ, କଟିରେ ବାମାଦେବୀ, ଉଦରେ ପଦ୍ମୋଦରା, ଛାତିରେ କାମଶ୍ରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ। ହାତରେ ସୌଭାଗ୍ୟଦାୟିନୀ, ବାହୁରେ ହରପ୍ରିୟାଙ୍କ ସୌନ୍ଦର୍ୟ, ମୁହଁରେ ଦର୍ପଣବାସିନୀ, ହସରେ ପ୍ରେମଦାୟିନୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ନାକରେ ଗୌରୀ, ଚକ୍ଷୁରେ ଉତ୍ପଳା, ଲାଳାଟରେ ତୁଷ୍ଟି, କେଶରେ କାତ୍ୟାୟନୀ, ଶୀର୍ଷରେ ତଥା ଗୌରୀ, ଧିଷ୍ଣ୍ୟା, କାନ୍ତି, ଶ୍ରୀ, ରମ୍ଭା, ଲଳିତା, ବାସୁଦେବୀଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର କରାଯିବ। ଏପରି ଶୁଭ୍ର ଭାବେ ପୂଜା କରି, ଆଗରେ କୁଙ୍କୁମ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱାଦଶ ପତ୍ର ବିଶିଷ୍ଟ ପଦ୍ମ ଚିତ୍ରାଯିବ, ମଧ୍ୟରେ ଚିହ୍ନ ଦେଇ। ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଗୌରୀ, ପରେ ଅପର୍ଣ୍ଣା, ଦକ୍ଷିଣରେ ଭବାନୀ, ପରେ ରୁଦ୍ରାଣୀ, ପଶ୍ଚିମରେ ମଦନ ସହିତ ସଉମ୍ୟା, ଉତ୍ତରପଶ୍ଚିମରେ ପାଟଳା, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉମା, ଏବଂ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଭ୍ର କୁମୁଦା ଓ ରୁଦ୍ର, ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ଲଳିତାଙ୍କୁ ଫୁଲ, ଅଖଣ୍ଡ ଚାଉଳ କିମ୍ବା ଜଳ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ। ସଙ୍ଗୀତ ଓ ମଙ୍ଗଳଧ୍ୱନି ସହିତ, ଶୁଭ୍ର ବିଭୂଷିତ ନାରୀମାନେ ଲାଲ ବସ୍ତ୍ର, ଲାଲ ମାଳା, ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ, ଶିରେ ସିନ୍ଧୁର ଓ ଗୋଧୂଳି ଛିଁଟି ନିବେଦନ କରିବେ। ସିନ୍ଧୁର ଓ କୁଙ୍କୁମ ସ୍ନାନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ତେଣୁ ଗୁରୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପୂଜିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଯେଉଁଠି ଗୁରୁ ପୂଜିତ ନୁହେଁ, ସେଠି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଫଳହୀନ ହୁଏ। ନଭସ୍ୟ ମାସରେ ନୀଳ କମଳ, ଆଶ୍ୱିନ ଓ କାର୍ତ୍ତିକରେ ବନ୍ଧୁଜୀବ, ଶତପତ୍ରକ ମାସରେ କମଳ ଫୁଲ, ମାର୍ଗଶିର୍ଷରେ ଜୁହି, ପୌଷରେ ହଳଦିଆ କୁରଣ୍ଟକ, ମାଘରେ କୁନ୍ଦ ଓ କୁଙ୍କୁମ, ଫାଲ୍ଗୁନରେ ଉମାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଚୈତ୍ରରେ ଜୁହି ଓ ଅଶୋକ, ବୈଶାଖରେ ସୁଗନ୍ଧି ପାଟଳା, ଜ୍ୟେଷ୍ଠରେ କମଳ ଓ ମନ୍ଦାର, ଆଷାଢ଼ରେ ତରୁଣ କମଳ, ଶ୍ରାବଣରେ କଦମ୍ବ ଓ ମାଳତୀ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଦେବୀଙ୍କୁ ସଦା ପୂଜିବା ଉଚିତ।