ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନରେ, ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦିବ୍ୟ ଗଥା ଉନ୍ମୋଚିତ ହୁଏ। ଏକ ସମୟରେ, ଦେବତାମାନେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ତାଙ୍କ ଶାପରେ ଅଗ୍ନି ଏବଂ ବାୟୁ ଏକ ଦେହରେ ମାନବ ମୁନି ଭାବେ ଭୂମିରେ ଜନ୍ମ ନେବେ। ଏହି ମାନବ ରୂପରେ, ଅଗସ୍ତ୍ୟ ନାମକ ମୁନି ସମୁଦ୍ରକୁ ଶୁଷ୍କ କରିବେ, ଏବଂ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପରେ ତିନି ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟତ୍ୱ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶାପରେ, ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ ଏବଂ ଏକ ଘଡ଼ିରୁ ଏକ ଦେହରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ, ସେ ଭାସିଷ୍ଠଙ୍କ ଭାଉଣ୍ଡ ଭାବେ ଜନ୍ମିଲେ; ତାଙ୍କ ନାମ ହେଲା ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ଯିଏ ତିବ୍ର ତପସ୍ୟାରେ ନିମଗ୍ନ ଥିଲେ। ଏଠିରେ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଲା, ଅଗସ୍ତ୍ୟ କିପରି ଭାସିଷ୍ଠଙ୍କ ଭାଉଣ୍ଡ ହେଲେ? ଏବଂ କିପରି ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ ତାଙ୍କର ପିତା ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ? ଘଡ଼ିରୁ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମ କିପରି ଘଟିଲା? ପ୍ରାଚୀନ ଦିନରେ, ଧର୍ମର ପୁତ୍ର ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁ, ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତରେ ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାକୁ ଭୟ କରି, ଇନ୍ଦ୍ର ମାଧବ ଓ ଅନଙ୍ଗଙ୍କୁ ଅପ୍ସରାମାନେ ସହିତ ପଠାଇଲେ, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କର ଧ୍ୟାନ ଭଙ୍ଗ କରିବେ। କିନ୍ତୁ ହରିଙ୍କୁ ଏହି ସଙ୍ଗୀତ, ଗନ୍ଧ, କିମ୍ବା କୌଣସି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଆକର୍ଷଣ ବିକ୍ଷିପ୍ତ କରିପାରିଲା ନାହିଁ। ଏହାଦେଖି, ଅପ୍ସରାମାନେ ନିରାଶ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିବା ପାଇଁ, ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କ ଜଂଘାରୁ ଏକ ଅପୂର୍ବ ସୁନ୍ଦରୀ ନାରୀ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯିଏ ତିନି ଲୋକକୁ ମୋହିତ କରିପାରିବେ। ସେଇ ନାରୀ ଦେବତାମାନେ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ୟଚକିତ ହେଲେ। ଏବେ, ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କହିଲେ, “ସେ ସାଧାରଣତଃ ଏକ ଅପ୍ସରା, ତାଙ୍କ ନାମ ହେବ ଉର୍ବଶୀ। ସେଇ ନାମରେ ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ।” ଏହି ସମୟରେ, ମିତ୍ର ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ ଆକାଂକ୍ଷା କଲେ ଏବଂ ଡାକି କହିଲେ, “ମୋତେ ପ୍ରସନ୍ନ କର।” ଉର୍ବଶୀ ସ୍ବୀକାର କଲେ। ଯେତେବେଳେ ସେ ଆକାଶମାର୍ଗରେ ଯାଉଥିଲେ, ବରୁଣ ତାଙ୍କୁ ପଛରୁ ଧରିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ବରୁଣଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ। ଉର୍ବଶୀ କହିଲେ, “ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ମିତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚୟିତ, ଆଜି ମୁଁ ତୁମର ପତ୍ନୀ ନୁହେଁ।” ବରୁଣ କହିଲେ, “ମୋତେ ମନେ ରଖି ଚାଲିଯାଅ।” ଏହା ପରେ, ମିତ୍ର କିଛି କଥା କହି ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ, “ମାନବ ଲୋକକୁ ଯାଅ ଏବଂ ସୋମପୁତ୍ର ସହିତ ସଂଯୋଗ କର।” ତାଙ୍କ ଚରିତ୍ର କୁ ଦେଖି, ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ ଦୁଇଁଜଣ ତାଙ୍କର ବୀର୍ୟ ଏକ ଘଡ଼ିରେ ରଖିଲେ, ଏଠାରୁ ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି ଜନ୍ମିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଏକ ରାଜା ନିମି ନାମରେ ନାରୀମାନେ ସହିତ ଦ୍ୟୁତ ଖେଳୁଥିଲେ, ଏବେ ବ୍ରହ୍ମାସୁତ ଭାସିଷ୍ଠ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ। ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଆଦର ଦେଇଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଭାସିଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ, “ଦେହହୀନ ହେଉ।” ଏହି ଶାପ ପ୍ରତିଶୋଧ ଭାବେ ରାଜା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ। ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ଶାପରେ ମନ ଖୋଇ, ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ନିମିଙ୍କ ଚେତନା ଚକ୍ଷୁରେ ପ୍ରବେଶ କଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଚକ୍ଷୁପଟନ ତାଙ୍କର ବିଶ୍ରାମ ହେଲା। ଭାସିଷ୍ଠ ମଧ୍ୟ ପୁନଃ ଘଡ଼ିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରୁ ଶାନ୍ତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ—ଧଳା, ଚାରି ହସ୍ତ, ଏକ ଚକ୍ଷୁ, ଜନ୍ତ୍ର ଏବଂ କମଣ୍ଡଳୁ ସହିତ। ମଲୟ ପର୍ବତର ଏକ ଦିଗରେ, ଅଗସ୍ତ୍ୟ ତାଙ୍କ ଜୀବନୀ ସ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ବୈଖାନସ ନିୟମରେ କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ତାରକା ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱ ଦୁଃଖିତ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ଅଗସ୍ତ୍ୟ କ୍ରୋଧରେ ସମୁଦ୍ରକୁ ପିଇଗଲେ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଶିବ ଆଦି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଆସି କହିଲେ, “ମୁନି, ତୁମେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କର, ବର ଚୟନ କର।” ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ, “ପ୍ରତ୍ୟେକ ୨୫ କୋଟି ବ୍ରହ୍ମା ସହସ୍ରବର୍ଷ ଚକ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ମୁଁ ଦକ୍ଷିଣ ମାର୍ଗରେ ଦିବ୍ୟ ଯାନରେ ବସିବି। ଯେଉଁମାନେ ମୋ ଦିବ୍ୟ ଯାନ ଉଦୟକାଳେ ମୋ ପୂଜା କରିବେ, ସେମାନେ ସପ୍ତଲୋକର ସ୍ୱାମୀ ହେବେ।” ଦେବତାମାନେ “ତଥାସ୍ତୁ” କହି ଚାଲିଗଲେ। ଏହିକାରଣରୁ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ। ଏଠିରେ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଲା, “ପ୍ରଭୁ, ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ କିପରି ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ? ସଠିକ୍ ପୂଜା ପ୍ରକ୍ରିୟା କହନ୍ତୁ।” ଉତ୍ତର ମିଳିଲା: ପ୍ରଭାତେ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ କିମ୍ବା ରାତିରେ ସ୍ନାନ କରି, ଧଳା ବସ୍ତ୍ର, ମାଳା ପିନ୍ଧି, ଧଳା ତିଳ ଧରିବେ। ଏକ ଦୋଷମୁକ୍ତ ଘଡ଼ିକୁ ମାଳା, ବସ୍ତ୍ର, ଆଭୂଷଣ ଦ୍ୱାରା ସଜାଇ, ପଞ୍ଚ ଧାତୁର ମଣି, ଘୃତପାତ୍ର, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଫଳ ଏବଂ ତାମ୍ରପାତ୍ର ଭରିବେ। ଘଡ଼ିର ମୁଣ୍ଡରେ ଏକ ସୁନାର ମୁଣ୍ଡିଆ, ଦୀର୍ଘବାହୁ, ଚାରିମୁହିଁ ଏବଂ ସାତ ପ୍ରକାର ଧାନ୍ୟ ବସ୍ତ୍ରରେ ବାନ୍ଧି ରଖିବେ। ଏହି ସମସ୍ତକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ, କଞ୍ଚ ଓ ଅଭଦ୍ର ଚାଉଳ ସହିତ, ମନୋନିବେଶରେ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ଦେବେ। ସମ୍ଭବ ହେଲେ, ଧଳା ଗାଈ ଓ ଦୁଧେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଛା ସହିତ, ରୂପା ଖୁର ଓ ସୁନା ମୁଣ୍ଡିଆରେ ଅଳଙ୍କୃତ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଦେବେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଦାନ ସପ୍ତ ଦିନ, କିମ୍ବା ଦଶ ଦିନ, କିମ୍ବା ସପ୍ତମ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେବା ଉଚିତ। ଏହି ଭାବେ ପୂଜା କରି, ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ: “କଶ ଫୁଲ ସଦୃଶ, ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁରୁ ଜନ୍ମିତ, ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଘଡ଼ିଜନ୍ମା, ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ। ଦେବତାମନ୍ଦଳର ପ୍ରଭୁ, ମଣିମାନ୍ୟ, ଯିଏ ଭିନ୍ଧ୍ୟ ଚଳାଉଛନ୍ତି, ମେଘ, ଜଳ ଓ ବିଷ ନିବାରକ, ଲଙ୍କାବାସୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ବାତାପିଙ୍କୁ ଖାଇଥିବା, ସମୁଦ୍ରକୁ ଶୁଷ୍କ କରିଥିବା, ଲୋପାମୁଦ୍ରାଙ୍କ ପତି, ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ଆବାର ଆବାର ନମସ୍କାର। ମହାସଉଭାଗ୍ୟଶାଳି, ମୁନିପତ୍ନୀ, ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ ଲୋପାମୁଦ୍ରା, ତୁମକୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର; ମୋ ଅର୍ଘ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର। ପ୍ରତିବର୍ଷ ଏହି ଉପଚାର କଲେ, କେବେ ଅଧୋଗତି ନାହିଁ, ଏହି କ୍ରିୟା ଫଳଦାୟି ହୁଏ।