ହେ ରାଜା, ଯେଉଁଠି କେହି କ୍ୟାନା ଖ୍ୟାତି ଆଶା କରିଥାଏ, ସେ ପ୍ରତିମାସ ରେ ଏହାକୁ ଲାଭ କରିଥାଏ; ସେ ସୁଭାଗ୍ୟ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ସୌନ୍ଦର୍ୟ, ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଭୂଷଣ, ଅଲଙ୍କାର ଓ ଶୋଭାରେ ସମୃଦ୍ଧ ହୁଏ, ଏବଂ ଏହି ସମସ୍ତ ଉପଭୋଗ ତିନିଶଏ କୋଟି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ନଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠି କେହି ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ, କିମ୍ବା ସାତ କିମ୍ବା ଆଠ ବର୍ଷ ଶୁଭଶୟା ବ୍ରତ କରେ, ସେ ଅମରଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ଶ୍ରୀକଣ୍ଠଙ୍କ ଗୃହରେ ତିନି ହଜାର କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାସ କରେ। ଏହି ବ୍ରତ ଯଦି କୌଣସି ଜନାନୀ କିମ୍ବା କୁମାରୀ କରେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେବୀଙ୍କ କୃପାରେ ଏହି ଫଳକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହି ବ୍ରତ କିମ୍ବା ଦାନ ବିଷୟରେ କେବଳ ଶୁଣିଲେ କିମ୍ବା ମନେ ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ବିଦ୍ୟାଧର ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ବାସ କରେ। ଏହି ବ୍ରତ ପୂର୍ବରୁ ମଦନ, ଶତଧନ୍ୱା, କୃତବୀର୍ୟପୁତ୍ର, ଏବଂ ପରେ ଵରୁଣ କିମ୍ବା ନନ୍ଦିନ୍ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିଲା; ତେଣୁ ପରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଜନମାନେ କେତେ ବଡ଼ ଫଳ ପାଇବେ! ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଲୋକ ସପ୍ତଟି ଅଛି—ଭୂର୍ଲୋକ, ଭୁଵର୍ଲୋକ, ସ୍ୱର୍ଲୋକ, ମହର୍ଲୋକ, ଜନଲୋକ, ତପୋଲୋକ ଓ ସତ୍ୟଲୋକ। ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକ ଉପରେ କିପରି କ୍ରମଶଃ ସ୍ୱାମିତ୍ୱ ମିଳେ? ଏହି ଭୂମିରେ କିପରି ଶୁଭ ରୂପ, ଦୀର୍ଘାୟୁ, ସୁଭାଗ୍ୟ ଓ ଅଧିକ ଧନ ମିଳେ? ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁ, ଭୂମିରେ ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନେ ନାଶ କରିବାକୁ ପ୍ରେରିତ ହେଲେ। ଏପରି ଭାବେ ହଜାର ହଜାର ଅସୁର ଦାହି ଦିଆଯାଇଲା, ତାରକ, କମଳାକ୍ଷ, କାଳଦଂଷ୍ଟ୍ର, ପରାବସୁ ଓ ବିରୋଚନ ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଳାଇଗଲେ। ସେମାନେ ସମୁଦ୍ର ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଅପରାଜୟ ହୋଇ ରହିଲେ, ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁ ସେମାନଙ୍କୁ ଗଣ୍ୟ କଲେ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଭାବେ ସେମାନେ ଦେବତା, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଚରାଚର ପ୍ରାଣୀମାନେଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଇ, ପୁନଃପୁନି ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୀଡ଼ା ଦେଇବାକୁ ଲାଗିଲେ। ପାଞ୍ଚ ଓ ସାତ ହଜାର ବର୍ଷ ଯାଏଁ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ, ଜଳର ଦୁର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ହୋଇ, ତିନି ଲୋକକୁ ଉପଦ୍ରବ କରିଥିଲେ। ତାପରେ, ଅନ୍ତେ ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ, 'ଏହି ସମୁଦ୍ରକୁ ଏବେ ଶୁଷ୍କ କରିଦିଅ!' ବୋଲି ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ। 'ଏହି ଵରୁଣଙ୍କ ନିବାସ ଆମ ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ ହୋଇଯାଇଛି, ଏହିଠାରେ ଦୁଇଯୋଗେ ଏହାକୁ ଧ୍ୱଂସ କର'। ତେବେ ଦୁଇଯଣ ଦେବତା ଶକ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହି ସମୁଦ୍ର ଧ୍ୱଂସ ଅନ୍ୟାୟ, ଏହା ଉଚିତ ନୁହେଁ।' କାରଣ, ଏଠାରେ ଅସଂଖ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ଅଛନ୍ତି, ତେଣୁ ଏହା ଧ୍ୱଂସ କରିବା ପାପ। ଏକ ଯୋଜନ ମାତ୍ର ଭିତରେ ଲକ୍ଷ-ଲକ୍ଷ ପ୍ରାଣୀ ବସିଥାନ୍ତି, ଏହି ନାଶ କିପରି ଉଚିତ? ଏପରି କଥା ଶୁଣି ଦେବତାଙ୍କ ମାନ୍ୟ, କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତାବିରକ୍ତ ହୋଇଗଲା, ତାଙ୍କ କଥା ଅଗ୍ନିର ନିଭର୍ତ୍ତି ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେ କହିଲେ, 'ଅମରମାନେ କଦାଚିତ୍ ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ମିଶ୍ରଣ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତିନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ମହତ୍ବ ଧାରଣ କରି, ଏହିପରି କରିଛ। ତୁମେ ବାୟୁ ସହ ମୋ ଆଜ୍ଞା ଅବହେଳା କରି, ମୁନି ଓ ଅହିଂସା ବ୍ରତ ଧାରଣ କରି, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନିକଟ ଧର୍ମ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅନୁସାରେ କାମ କରିନାହା। ଏହି ଦୋଷରେ, ତୁମେ ଏକ ଦେହରେ ମନୁଷ୍ୟ ମୁନି ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେବା, ବାୟୁ ସହ। ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟ ଦେହରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମୁଦ୍ର ଶୁଷ୍କ କରିବା ପରେ, ତୁମେ ପୁନଃ ଦେବତ୍ୱ ଲାଭ କରିବ।' ଏହିପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶାପରେ, ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦୁଇଯଣ ପୃଥିବୀରେ ପତିତ ହେଲେ, ଏବଂ ଏକ ଘଡ଼ାରୁ ଏକ ଦେହରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ମିତ୍ର ଓ ଵରୁଣଙ୍କ ତପସ୍ୟାଶକ୍ତିରେ, ସେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଭାଉଣୀ ହେଲେ; ଅଗସ୍ତ୍ୟ ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟାଶୀଳ ମୁନି ଭାବେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଲେ। କିପରି ସେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଭାଉଣୀ ହେଲେ, ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ କିପରି ତାଙ୍କ ପିତା ଭାବେ ପରିଚିତ? ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଘଡ଼ାରୁ ଜନ୍ମ କିପରି ହେଲା? ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଧର୍ମପୁତ୍ର ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତରେ ଭାରୀ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାକୁ ଭୟ କରି, ଇନ୍ଦ୍ର ମାଧବ ଓ ଅନଙ୍ଗଙ୍କୁ ଅପ୍ସରାମାନେ ସହ ବଘ୍ନ କରିବାକୁ ପଠାଇଲେ। କିନ୍ତୁ ହରି ଗୀତ, ସଙ୍ଗୀତ, ସୁଗନ୍ଧ କିମ୍ବା କୌଣସି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଆକର୍ଷଣରେ ଅଚଳ ରହିଲେ, ମାଧବ ଓ ଅନଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା କୌଣସି କାମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ନାହିଁ। ଏହିଥିରେ ଅପ୍ସରାମାନେ ନିରାଶ ହୋଇ, ସେମାନଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିବାକୁ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଭାଇ ବଡ଼ ଭାଇ ତାଙ୍କ ଜଂଘା ରୁ ଏକ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ଯିଏ ତିନି ଲୋକର ତ୍ରିଭୁବନକୁ ମୋହିତ କରିପାରିବ। ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଚଳିତ ହେଲେ, ଅପ୍ସରାମାନେ ସାମ୍ନାରେ ହରି କହିଲେ, 'ସେ ସାଧାରଣ ଅପ୍ସରା', ଏବଂ 'ଉର୍ବଶୀ' ନାମରେ ସେ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ।' ଏହାପରେ, ମିତ୍ର ତାଙ୍କୁ ଚାହିଲେ, ଉର୍ବଶୀକୁ ଡାକି 'ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦିଅ' ବୋଲି କହିଲେ। ସେ କହିଲେ, 'ଅବଶ୍ୟ'। ସେ ଆକାଶ ମାର୍ଗେ ଯାଉଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କ ନୀଳ କମଳ ଚକ୍ଷୁ ଦେଖି ବରୁଣ ପଛରୁ ଧରିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ବରୁଣଙ୍କୁ ସ୍ୱୀକାର କଲେ ନାହିଁ। ଉର୍ବଶୀ କହିଲେ, 'ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ମିତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚୟିତ, ଆଜି ମୁଁ ତୁମର ପତ୍ନୀ ନୁହେଁ।' ବରୁଣ କହିଲେ, 'ମନ ମୋ ପାଖରେ ରଖି ଯାଅ'। ତାପରେ ଉର୍ବଶୀ ଚାଲିଗଲେ, ମିତ୍ର କହିଲେ, 'ଏହିପରି କରିଛୁ', ଏବଂ ଶାପ ଦେଲେ, 'ଏବେ ତୁମେ ମନୁଷ୍ୟ ଲୋକକୁ ଯାଅ, ସୋମପୁତ୍ର ସହ ସଂଯୋଗ କର'। ତୁମେ ବେଶ୍ୟା ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ; ଏବେ ତୁମେ ସେ ସହ ସଂଯୋଗ କର। ଏହିପରି ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ ତାଙ୍କ ବୀର୍ୟ ଜଳଘଡ଼ାରେ ରଖିଦେଲେ, ଏଠାରୁ ଦୁଇଜଣ ପ୍ରଶିଷ୍ଠ ଋଷି ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏକଥା ସମୟରେ, ନିମି ନାମକ ଏକ ରାଜା ନାରୀମାନେ ସହ ଦ୍ୟୂତ ଖେଳୁଥିଲେ, ତାହାବେଳେ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ବସିଷ୍ଠ ଶେଖାନେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ରାଜା ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ବସିଷ୍ଠ ଶାପ ଦେଲେ, 'ତୁମେ ଦେହ ବିହୀନ ହେଉ'। ଏହାର ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ, ରାଜା ମଧ୍ୟ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ। ଏହିପରି ଦୁଇଝଣ ମଧ୍ୟ ଶାପ ଦ୍ୱାରା ମନ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖକୁ ଶାପମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଗଲେ।