ଏକ ପବିତ୍ର ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଶୁଭ ଧ୍ୱନି ଓ ଢୋଲ ମାଦଳର ଗଞ୍ଜନା ସହ ଜେଉଁ ଜଣେ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ, ସେ ବେଗେ ବେଗେ ପାଞ୍ଚ ରଙ୍ଗର ଏକ ମଣ୍ଡଳ ତିଆରି କଲେ। ଏହା ପରେ, ସେ ଏକ ଷୋଡ଼ଶାର ଚକ୍ର ତିଆରି କଲେ, ଯାହାର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ପଦ୍ମ ରହିଛି, ଚାରିଟି ମୁହଁ ଓ ଚାରିଟି ପାର୍ଶ୍ୱ ଚାରିଦିଗରେ ବିକସିତ, ଏବଂ ମଧ୍ୟଯୁଗରେ ଏହା ଅତି ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ବୃତ୍ତାକାର। ଏହି ଚକ୍ରଟିକୁ ବେଦିର ଉପରେ ରଖି, ତାହାରେ ମନ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଗ୍ରହମାନେ ଓ ଲୋକପାଳମାନେ କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ। ଏହା ପରେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ସେ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ବରୁଣ ମନ୍ତ୍ର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି କୂର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏଠି ସ୍ଥାନ ଦେଲେ। ପୁନି, ଗଣେଶ ଓ ପଦ୍ମଜା ଅମ୍ବିକାଙ୍କୁ ଏଠି ସ୍ଥାପନ କଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକର କ୍ଷେମାର୍ଥେ ଭୂତଗଣଙ୍କୁ ବି ଏଠି ସ୍ଥାନ ଦେଲେ। ଏପରି ଭାବେ ପୁଷ୍ପ, ନୈ୵େଦ୍ୟ ଓ ଫଳ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂଜନ କରି, ଜଳଭରା କଳଶମାନଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘେରିଦେଲେ। ପ୍ରବେଶଦ୍ୱାରରେ ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ ଉପରେ ପୁଷ୍ପ ଓ ସୁଗନ୍ଧ ଦେଇ ଶୋଭାୟମାନ କରାଗଲା, ଶିକ୍ଷକ ତାଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ରପାଠ କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ ଏବଂ ସମ୍ମାନ କଲେ। ପୂର୍ବଦିଗରେ ଋଗ୍ବେଦ ପାଠକ, ଦକ୍ଷିଣରେ ଯଜୁର୍ବେଦ ପାଠକ, ପଶ୍ଚିମରେ ସାମବେଦ ଗାୟକ ଏବଂ ଉତ୍ତରରେ ଅଥର୍ଵବେଦ ପାଠକମାନେ ବସିଲେ। ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ଉତ୍ତର ମୁହଁ କରି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ବସି, ପବିତ୍ର ଜନମାନେଙ୍କୁ punarbar ସଂସ୍କାର କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ। ମନ୍ତ୍ରପାଠରେ ପ୍ରବୀଣ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ, ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନୀ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଓ ଅଗ୍ନିକୁ ଛିଁଟାଇଲେ। ବରୁଣ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘୃତ ଓ ସମିଧ ଆହୁତି ଦେଲେ, ପୁନି ପୂରୋହିତମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବରୁଣ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆହୁତି ଦେଲେ। ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରଥମେ ଗ୍ରହମାନେ, ପରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ମାରୁତ, ଲୋକପାଳ ଓ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ ଆହୁତି ଦେବାଯାଇଥିଲା। ଋଗ୍ବେଦ ପାଠକମାନେ ପୂର୍ବଦିଗରେ ରାତ୍ରିସୂକ୍ତ, ରୁଦ୍ରସୂକ୍ତ, ପାବନସୂକ୍ତ, ଶିବସୂକ୍ତ ଓ ପୁରୁଷସୂକ୍ତ ପଢ଼ିଲେ। ଦକ୍ଷିଣରେ ଯଜୁର୍ବେଦ ପାଠକମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରସୂକ୍ତ, ରୁଦ୍ରସୂକ୍ତ, ସୋମସୂକ୍ତ, କୁଶ୍ମାଣ୍ଡସୂକ୍ତ, ଜାତବେଦସୂକ୍ତ ଓ ସୂର୍ୟସୂକ୍ତ ପଢ଼ିଲେ। ଏହାସହିତ ବିରାଜ୍, ପୁରୁଷ, ହିରଣ୍ୟ, ରୁଦ୍ରସଂହିତା, ବାଳ, ପଞ୍ଚପ୍ରେତ, ଗାୟତ୍ରୀ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠସାମ ଓ ସାମବେଦ ସୂକ୍ତଗୁଡ଼ିକୁ ଗାଇଲେ। ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ୱାରରେ ସାମବେଦ ଗାୟକମାନେ ବାମଦେବ, ବୃହତ୍ସାମ, ରୌରବ, ସାରଥନ୍ତର, ଗୋବ୍ରତ, କାଣ୍ୱ, ରକ୍ଷୋଘ୍ନ, ବାୟସ ସୂକ୍ତ ଗାଇଲେ। ଉତ୍ତରରେ ଅଥର୍ଵବେଦ ପାଠକମାନେ ମନସିକ ଭାବରେ ବରୁଣ ଦେବତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି କ୍ଷେମ ଓ ପୋଷଣ ସୂକ୍ତ ପଢ଼ିଲେ। ଏହିପରି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦିନ କିମ୍ବା ରାତିରେ ଶୁଭ ସଂସ୍କାର କରି, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରାସ୍ତା, ପିଲାମାଟି, ହ୍ରଦ ଓ ଗୋଶାଳା ମିଳିଥିବା ଥାଉଁରୁ ମାଟି ନେଇ, ଏହାକୁ ଚାରିଦିଗର କଳଶରେ ରଖିଲେ। ଏହି ମାଟିକୁ ରୋଚନା, ସିଦ୍ଧାର୍ଥ, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଗୁଗ୍ଗୁଳୁ ସହ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରାଗଲା। ପ୍ରତ୍ୟେକ ବସ୍ତୁକୁ ମହାମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନିୟମିତ ଭାବେ ସଂସ୍କାର କରି, ଏହିପରି ରାତିଟି ବିଧିଅନୁସାରେ କାଟାଗଲା। ପ୍ରଭାତରେ, ଶୁଭ ଦିନ ଆସିବା ପରେ, ଏକ ଶତ ଗାଈ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦାନ କରାଯିବା ଉଚିତ୍, କିମ୍ବା ସମ୍ଭବ ନହେଲେ ଅଠଷଠି, ପଚାଶି, ଛତ୍ରିଶ କିମ୍ବା ପଚିଶି ଦେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଚାଲିବ। ଏହା ପରେ, ବର୍ଷର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ବେଦମନ୍ତ୍ର, ଗାନ୍ଧର୍ବଗୀତି ଓ ବିଭିନ୍ନ ବାଦ୍ୟୟନ୍ତ୍ର ଧ୍ୱନି ସହ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯିବା ଉଚିତ୍। ଗାଈକୁ ସୁନା ଆଭୂଷଣ ପିନ୍ଧାଇ ଜଳରେ ନେଇଯିବା ଓ ସାମଗୀତି ସହ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରାଯିବା ଉଚିତ୍। ପଞ୍ଚମଣି ମଣିରେ ଶୋଭିତ ସୁନାର ଏକ ପାତ୍ର, ମକର ଓ ମାଛ ଆଦି ଆକୃତି ସହ, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ହାତରେ ରଖିବା ଉଚିତ୍। ଏକ ଉତ୍ତରମୁଖୀ ଗାଈକୁ ନଦୀଜଳ, ଦହି ଓ ଅଖଣ୍ଡ ଧାନ୍ୟ ସହ ଜଳମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ କରାଯିବ। ଅଥର୍ଵମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ସ୍ନାନ କରାଯିବ, “ପୁନର୍ନ ଭୂୟାସ୍” ଓ “ଆପଃ ଶିବା” ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଏହାକୁ ମଣ୍ଡପକୁ ଆଣାଯିବ। ହ୍ରଦରେ ପୂଜା କରି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ନୈ୵େଦ୍ୟ ଦେଉଥିଲେ, ଚାରି ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯଜ୍ଞାଗ୍ନି ଜାଳି ରଖିବା ଉଚିତ୍। ଚତୁର୍ଥ ଦିନରେ ବିଶେଷ ରିତି ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଓ ସମ୍ଭବ ଅନୁଯାୟୀ ବରୁଣ ପ୍ରଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ୍। ଯଜ୍ଞବାଟି ଓ ଉପକରଣ ସଜାଇ, ସମସ୍ତ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ସମାନ ଭାଗରେ ଦେବା ଓ ମଣ୍ଡପ ଭାଗ କରି ସ୍ଥାପକଙ୍କୁ ସୁନା ଭାଡ଼ା ଓ ଶୟନ ଦେବା ଉଚିତ୍। ପୁନି, ଏକ ହଜାର ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା ଅଠଶେ, ନାହିଁ ହେଲେ ପଚାଶି କିମ୍ବା କୁହାଯିବା ଅନୁଯାୟୀ କିଛି ଲୋକଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ୍। ପୁରାଣ ଅନୁସାରେ ଏହା ହ୍ରଦ ପୂଜା ପ୍ରକ୍ରିୟା। ଏହି ଏକାଇ ପ୍ରକ୍ରିୟା କୂଆ, ଜଳାଶୟ, ପଦ୍ମପୁଷ୍କରିଣୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ। ମନ୍ଦିର ଓ ଭୂମି ଉପରେ ନଥିବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ କେବଳ ମନ୍ତ୍ରରେ ତଫାତ୍ ଅଛି; ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ସ୍ଵୟଂଭୂଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ଅଳ୍ପ ସାଧନ ଥିଲେ ଏକାଗ୍ନି ଭଳି କରାଯାଏ, କିନ୍ତୁ କଞ୍ଜୁସି ପାଇଁ ନୁହେଁ। ବର୍ଷା ଋତୁରେ ଯଦି ଜଳ ରହିଥାଏ, ତେବେ ଏହା ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ। ଶରତ୍କାଳରେ ପୂର୍ବରୂପେ ଫଳ ମିଳେ; ଶୀତ ଓ ହେମନ୍ତରେ ବାଜପେୟ ଓ ଅତିରାତ୍ର ଯଜ୍ଞ ସମାନ ଫଳ ମିଳେ। ବସନ୍ତରେ ଏହା ଅଶ୍ୱମେଧ ସମାନ ଓ ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ରାଜସୂୟ ଉପରେ ଅତିକ୍ରମ କରେ। ଏହି ବିଶେଷ କାର୍ଯ୍ୟ କେହି କଲେ, ଯଦିଓ ପାରମ୍ପରିକ ଅପବିତ୍ର ବୁଦ୍ଧି ଥାଏ, ତଥାପି ସେ ଶୀଘ୍ର ରୁଦ୍ର ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରି, ଅନେକ କଳ୍ପ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଭୋଗ କରେ। ସେ ଦୁଇ ପରାର୍ଧ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନେକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଛୋଟ ବିଭିନ୍ନ ଲୋକରେ ନାରୀମାନେ ସହିତ ଭୋଗ କରେ, ଏହି ଯଜ୍ଞର ଫଳରେ ପୁନି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।