ରବିବଂଶଜ ଏକଦିନ ଜଳରେ ବିହରଣ କରୁଥିବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ପ୍ରଭୁ, ପୋଖରୀ, ବାଗିଚା, କୂଆଁ, ଜଳାଶୟ ଓ ପଦ୍ମସରସ୍ବୁରେ ଯେଉଁ ପୂଜା ବିଧି ଅଛି, ଦେବାଳୟରେ କିମ୍ବା ମନ୍ଦିରରେ କିଏ ପୂର୍ବକ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି, କେମିତି ବେଦୀ ତିଆରି ହେଉଛି, ଏହାର ସଠିକ୍ ସମୟ, ଦିଗ, ସ୍ଥାନ, ଅଚାର୍ଯ୍ୟ କିଏ ଓ କେଉଁ ସାମଗ୍ରୀ ଉତ୍ତମ—ସବୁ କିଛି ମୋତେ ସଠିକ୍ ଭାବରେ କହିଦିଅନ୍ତୁ।” ତାହାପରେ ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ, “ହେ ମହାବାହୁ, ପୁରାଣରେ ଯେମିତି ବର୍ଣ୍ଣିତ ଅଛି, ଏହି ପୋଖରୀ ଓ ଏହା ସଦୃଶ ସ୍ଥାନରେ ଯେଉଁ ପୂଜା ବିଧି ଅଛି, ତାହା ବେଦବେତ୍ତା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପଢ଼ନ୍ତି। ଶୁଭ୍ର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ତରାୟଣ ହେବା ପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରିଥିବା ପବିତ୍ର ଦିନରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ପୋଖରୀ ନିକଟରେ ପୂର୍ବ କିମ୍ବା ଉତ୍ତର ଅଭିମୁଖୀ ଢଳା ଜମିରେ ଚାରି ହାତ ଚଉକୋଣା ଏବଂ ସ୍ୱଚ୍ଛ ବେଦୀ ତିଆରି କରିବା ଦରକାର। ଏହି ବେଦୀକୁ ଘେରି ଏକ ଚଉକୋଣା ଏବଂ ଚାରି ପାଖରେ ସୋଳହ ହାତ ବିସ୍ତୃତ ମଣ୍ଡପ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ବେଦୀ ଚାରିପାଖରେ ଏକ ହାତ ପ୍ରସ୍ଥ ତିନୋଟି ଖାଳି ଖୋଦିବା ହେବ। ଏହି ଖାଳି ମାନେ ପଞ୍ଚ, ସପ୍ତ କିମ୍ବା ନବ ହୋଇପାରିବେ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଖାଳି ଏକ ହସ୍ତ ପ୍ରସ୍ଥ ହେବା ଦରକାର। ବେଦୀ ମଝିରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାନୁସାରେ ଛଅ କିମ୍ବା ସାତ ଆଙ୍ଗୁଠି ପ୍ରସ୍ଥ ଯୋନି ତିଆରି କରାଯିବ। ସପ୍ତ ଖାଳି ଏବଂ ତାହାରେ ତିନି ତିନି ଉଚ୍ଚ ଧାର ଥିବା ଉଚିତ, ସମସ୍ତେ ଏକ ରଙ୍ଗରେ ସଜାଯିବେ, ବ୍ୟାନର ଓ ପତାକାରେ ଅଳଙ୍କୃତ ହେବେ। ମଣ୍ଡପର ଦୁଆର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗରେ ଥିବା ଦରକାର, ଏହି ଦୁଆରଗୁଡ଼ିକ ଅଶ୍ୱଥ, ଉଦୁମ୍ବର, ପ୍ଲକ୍ଷ ଓ ବଟ ଗଛର ଶାଖାରେ ତିଆରି ହେବ। ଏଠାରେ ଅଷ୍ଟ ପୁଣ୍ୟଶାଳୀ ପୁରୋହିତ, ଅଷ୍ଟ ଦ୍ୱାରପାଳ ଓ ଅଷ୍ଟ ବେଦପାଠୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଯୁକ୍ତ ହେବେ। ପ୍ରଧାନ ପୁରୋହିତ ହେବେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞ, ନିୟମିତ ଓ ଉତ୍ତମ ବଂଶ ଓ ଚରିତ୍ର ଥିବା। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଖାଳିରେ ଜଳପାତ୍ର, ହୋମ ସାମଗ୍ରୀ, ଓ ଧଳା ଚୌରୀ ସହିତ ଏକ ବଡ଼ ତାମ୍ରପାତ୍ର ରଖାଯିବ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେବତା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଉପଚାର ପାତ୍ର ତିଆରି କରି, ଅଚାର୍ଯ୍ୟ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି ଏହାମାନେ ଭୂମିରେ ରଖିବେ। ଯଜ୍ଞସ୍ଥମ୍ଭ ତିନି ହାତ ଉଚ୍ଚ ଓ ଲବଣ ଗଛର କାଠରେ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ, କିମ୍ବା ଯଜମାନଙ୍କ ଆକାଂକ୍ଷା ଅନୁଯାୟୀ ମାପରେ। ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ପ୍ରଥମେ ପଞ୍ଚବିଂଶତି ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ସୁନା ଅଳଙ୍କାର, କଣଫୁଲ, ବାହୁଦଣ୍ଡ ଓ କଙ୍କଣ ପିନ୍ଧାଇ ଶୋଭିତ କରିବା ଦରକାର। ସେମାନେ ଅଙ୍ଗୁଠି, ଉପବୀତ ଓ ବିଭିନ୍ନ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିବେ; ଅଚାର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମାନ ଭାବେ ସମ୍ମାନ ଦେବେ, ଏବଂ ଦୁଇ ଗୁଣା ଦାନ ଦେଇ, ଶୟନବସ୍ତ୍ର ଓ ନିଜ ପ୍ରିୟ ବସ୍ତୁ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିବେ। ଯଜ୍ଞାରମ୍ଭରେ ସୁନା କୁମିର ଓ ମକର, ଚାଁଦି ମାଛ ଓ ଡ଼଼କ, ତାମ୍ବା କଙ୍କ୍ରା ଓ ବାଙ୍ଗୁରା, ଏବଂ ଲୁହା କୁମିର ଓଡ଼ାଇ ଆଣିବା ଦରକାର। ସମସ୍ତେ ଧଳା ମାଳା, ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଧଳା ଗନ୍ଧ ଲେପନ କରି, ବେଦବେତ୍ତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଔଷଧି ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିବେ। ଯଜମାନ, ତାଙ୍କ ଜନାନୀ, ପୁଅ ଓ ନାତିମାନେ ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପରେ ପ୍ରବେଶ କରିବେ। ଶୁଭ ସଙ୍ଗୀତ ଓ ଡ଼଼କ ଧ୍ୱନି ମଧ୍ୟରେ, ମନ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ଅଚାର୍ଯ୍ୟ ପଞ୍ଚରଙ୍ଗ ମଣ୍ଡଳ ଚିତ୍ରଣ କରିବେ। ତା’ପରେ ଏକ ସୋଳହ ତିଆରି ଚକ୍ର, ମଝିରେ ପଦ୍ମ, ଚାରି ମୁହଁ, ଚାରି ପାଖରେ ଚଉକୋଣା ଏବଂ ମଝିରେ ଗୋଳ ଆକୃତି ତିଆରି କରିବେ। ବେଦୀ ଉପରେ ଏହି ଚିତ୍ର ତିଆରି କରି, ମନ୍ତ୍ରାନୁସାରେ ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତରେ ଗ୍ରହ ଓ ଲୋକପାଳଙ୍କୁ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ କରିବେ। ମଝିରେ କୁମିର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରତିକ ସ୍ଥାପନ କରି, ବରୁଣ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବେ; ଏଉଁଠି ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରିବେ। ବିନାୟକ ଓ ପଦ୍ମସ୍ଥିତ ଅମ୍ବିକାଙ୍କୁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକମାନଙ୍କ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଭୂତଗଣଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରିବେ। ଫୁଲ, ଭୋଗ, ଫଳ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି, ଜଳଭର୍ତ୍ତି କଳଶମାନେ ଚାଦର ଦ୍ୱାରା ଢାଙ୍କିବେ। ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ ଫୁଲ ଓ ଗନ୍ଧରେ ଅଳଙ୍କୃତ ହେବେ, ଅଚାର୍ଯ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ପାଠ କରିବା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିବେ। ଋଗ୍ବେଦପାଠୀମାନେ ପୂର୍ବଦିଗରେ, ଯଜୁର୍ବେଦପାଠୀମାନେ ଦକ୍ଷିଣରେ, ସାମବେଦପାଠୀମାନେ ପଶ୍ଚିମରେ, ଏବଂ ଅଥର୍ବବେଦପାଠୀମାନେ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ହେବେ। ଯଜମାନ ଉତ୍ତରାଭିମୁଖୀ ହୋଇ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ବସିବେ; ସମସ୍ତ ଶୁଧ୍ଧ ଲୋକଙ୍କୁ ପୁନଃ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେବେ। ମନ୍ତ୍ରପାଠୀମାନେ ଉତ୍ତମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ପାଇଁ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେବେ; ଅଚାର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଓ ଅଗ୍ନିକୁ ସିଞ୍ଚନ କରିବେ। ବରୁଣ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଘୃତ, ଡାରି ଦେଇ ହୋମ କରିବେ; ପୁରୋହିତମାନେ ବରୁଣ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ହୋମ କରିବେ। ନିୟମାନୁସାରେ ଗ୍ରହ, ଇନ୍ଦ୍ର, ମାରୁତ, ଦିଗ୍ପାଳ ଓ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବେ। ଋଗ୍ବେଦପାଠୀମାନେ ପୂର୍ବରେ ରାତ୍ରିସୂକ୍ତ, ରୁଦ୍ରସୂକ୍ତ, ପାବନସୂକ୍ତ, ଶିବସୂକ୍ତ ଓ ପୁରୁଷସୂକ୍ତ ପଢ଼ିବେ। ଯଜୁର୍ବେଦପାଠୀମାନେ ଦକ୍ଷିଣରେ ଇନ୍ଦ୍ରସୂକ୍ତ, ରୁଦ୍ରସୂକ୍ତ, ସୋମସୂକ୍ତ, କୁଶ୍ମାଣ୍ଡସୂକ୍ତ, ଜାତବେଦସୂକ୍ତ ଓ ସୂର୍ୟସୂକ୍ତ ପଢ଼ିବେ। ଏହିପରି ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ସୂକ୍ତ, ଗାୟତ୍ରୀ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠସାମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୂକ୍ତ ଉଚ୍ଚାରଣ ହେବ। ସାମବେଦପାଠୀମାନେ ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ୱାରେ ବାମଦେବ ସୂକ୍ତ, ବୃହତ୍ସାମ, ରୌରବ, ସାରଥନ୍ତର, ଶବଲବ୍ରତ, କାଣ୍ବସୂକ୍ତ, ରକ୍ଷୋଘ୍ନ, ଓ ଭୂତସୂକ୍ତ ଗାଇବେ। ଅଥର୍ବବେଦପାଠୀମାନେ ଉତ୍ତରେ ବରୁଣ ଦେବତାଙ୍କୁ ନିମିତ୍ତ କରି ଶାନ୍ତି ଓ ପୋଷଣ ସୂକ୍ତ ମନେ-ମନେ ପଢ଼ିବେ। ଏହିପରି ଦିନ ନାହିଁ କିମ୍ବା ରାତିରେ, ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରାସ୍ତା, ପିଲାମାଟି, ସରୋବର ଓ ଗୋଶାଳାରୁ ମାଟି ଆଣି, ଚାରି ଦିଗର କଳଶରେ ରଖିବା ଦରକାର। ଏହି ମାଟିକୁ ରୋଚନା, ସିଦ୍ଧାର୍ଥ, ଗନ୍ଧଦ୍ରବ୍ୟ, ଗୁଗୁଳୁ ଓ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରାଯିବ।