ଏହି କଥା ଆମେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୃଦୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, କାରଣ ଏହା ପୂରାଣ ପଣ୍ଡିତମାନେ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ରଖିଥିବା ଏକ ମହାତ୍ମ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପାୟ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଏହି ପୂଜାକୁ ବଶିଷ୍ଠ, ନଗରବିଜେତା, କୁବେର ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ କରିଥିଲେ। ଏହି ପୂଜାର କେବଳ ସ୍ତୁତି କରିଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହୁଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ କୃଷ୍ଣାଷ୍ଟମୀ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନାଶ କରେ, ଶାନ୍ତି, ମୋକ୍ଷ ଓ ବିଶେଷ କରି ବିଜୟ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ବ୍ରତରେ ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ, ପୌଷରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ, ମାଘରେ ମହେଶ୍ବରଙ୍କୁ, ଫାଲ୍ଗୁନରେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଚୈତ୍ରରେ ଷ୍ଠାଣୁଙ୍କୁ, ବୈଶାଖରେ ଶିବଙ୍କୁ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠରେ ପଶୁପତିଙ୍କୁ, ଆଷାଢ଼ରେ ଉଗ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜିବା ନିୟମ। ଏହିପରି, ଶ୍ରାବଣରେ ଶର୍ବ, ନଭସ୍ୟରେ ତ୍ରୟମ୍ବକ, ଆଶ୍ୱୟୁଜରେ ହର, କାର୍ତ୍ତିକରେ ଈଶାନଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ କୃଷ୍ଣାଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ, ଯେଉଁମାନେ ସମର୍ଥ, ସେମାନେ ଉପବାସ କରି ଶିବଭକ୍ତି ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଗାଁ, ଜମି, ସୁନା ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ପରେ, ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଭକ୍ଷଣ କରି, ଶସ୍ୟ, ଯବ, କୁଶ ଜଳ, ଗୋଶୃଙ୍ଗ, ଗୋମୟ, ଶିରୀଷ, ଅର୍କ, ବିଲ୍ବପତ୍ର, ଦହି ଏବଂ ଦୂଧ ଏମିତି ବିଭିନ୍ନ ପବିତ୍ର ଉପାଦାନ ଦ୍ୱାରା ରାତିରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ମହାର୍ଷିମାନେ ଛଅ ପ୍ରକାର ଗଛକୁ ଜାଣିଛନ୍ତି—ଅଶ୍ୱଥ, ବଟ, ଉଦୁମ୍ବର, ପ୍ଲକ୍ଷ, ପଳାଶ ଓ ଜାମ୍ବୁ। ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ଓ ଆଷାଢ଼ ମାସରେ, ପ୍ରତି ବିକଳ୍ପ ମାସରେ, ଏହି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଛର ଦନ୍ତପାବନ ପତ୍ର ଏକଟି କରି ଭକ୍ଷଣ କରିବା ଉଚିତ। ଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ, କଳା ଗାଁ କଳା ବସ୍ତ୍ର ସହିତ, ଏବଂ ଅନ୍ତେ ଦହି-ଭାତ, ଚାଁଦୁଆ, ଧ୍ୱଜା ଓ ବିଶ୍ରାମ ପଙ୍ଖା ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଦ୍ୱିଜାତିଙ୍କୁ ପଞ୍ଚ ମଣି ଲଗାଯାଇଥିବା କୁମ୍ଭ, କଳା ଗାଁ, ସୁନା ଓ ବିଭିନ୍ନ ବସ୍ତ୍ର ଦେବା ଉଚିତ; ଯଦି ସମର୍ଥ ନ ହେଉ, ଏକ ଗାଁ ଦେଇ ବ୍ରତ ନିଷ୍ପନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ। ଧନ ସଂପର୍କରେ କୌଶଳ କିମ୍ବା ଚତୁରତା ଦେଖାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏହା କ୍ଷତିକାରକ। ଏପରି କୃଷ୍ଣାଷ୍ଟମୀ ବ୍ରତ ଓ ସପ୍ତ ଶତ ତିନି କଳ୍ପ ପାଳନ କରି, ମଣିଷ ଦେବମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୋଇ ଶିବଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ଏଉଁପରି ଜଣେ ଲୋକ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ବଂଶବୃଦ୍ଧି ଓ ରାଜପରିବାର ସହିତ ପୁନଃ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି। ଏହି ଫଳ କେମିତି ମିଳେ, ଏହି ବ୍ରତ କ’ଣ, ଚନ୍ଦ୍ରଶିଖର, ମୋତେ ଦୟାକରି ବିସ୍ତାରରେ କହିବାକୁ ଅନୁଗ୍ରହ କର। ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ବହୁତ ଉଚିତ, କାରଣ ଏହା ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ। ଏହା ପୁରାଣପାରଙ୍ଗତମାନେ ଜାଣିଥିବା ଏକ ଗୁପ୍ତ ଧ୍ୟାନ; ମୁଁ ଏହା କହିବି। ଏଠାରେ ଏକ ଅତିଶୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରତ ଅଛି, ଯାହାକୁ ରୋହିଣୀ-ଚନ୍ଦ୍ର-ଶୟନ ବୋଲାଯାଏ। ଏହି ବ୍ରତରେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନାମରେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ସୋମବାର ଦିନ ଦ୍ୱାଦଶୀ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ନକ୍ଷତ୍ର ବା ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା କ୍ଷତ୍ର ନକ୍ଷତ୍ର ପଡ଼ିଲେ, ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଓ ସୋରିଷ ମିଶାଇ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି, 'ଆପ୍ୟାୟସ୍ୱ' ମନ୍ତ୍ର ଆଠଶେ ବାର ପଢ଼ିବା ଚାଲିଛି। ଏଠି ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଭକ୍ତି ସହିତ, ଅପସଂସ୍କୃତି ତ୍ୟାଗ କରି, ସୋମ ଓ ବରଦାନଦାତା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ। ପାଠ ଶେଷ କରି, ଘରକୁ ଫେରି ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ଫଳ ଓ ପୁଷ୍ପ ଦ୍ୱାରା, ସୋମ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ପୂଜିବା ଉଚିତ। ସୋମଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ନମସ୍କାର କରି, ତାଙ୍କର ପାଦକୁ ଅନନ୍ତର ଆଶ୍ରୟ ଭାବେ, ଜଘନ୍ଘୁ ଓ ଦୁଇ ଜଂଘାକୁ ଜଳୋଦର ଭାବେ, କଟିକୁ ଅନନ୍ତବାହୁ ଭାବରେ ପୂଜିବା ନିୟମ। ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର କରି, ଇଚ୍ଛା ଓ ସୁଖ ଦାତାଙ୍କୁ ପୂଜିବା, ଶଶାଙ୍କଙ୍କର କଟି ସଦା ପୂଜ୍ୟ, ତାଙ୍କର ଉଦରକୁ ଅମୃତୋଦର ଭାବେ, ନାଭିକୁ ବିଶେଷ ପୂଜା ଦେବା ଉଚିତ। ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ମୁହଁ, ଦାନ୍ତକୁ ଦ୍ୱିଜପତି ଭାବେ, ହାସିକୁ ଚନ୍ଦ୍ର ଭାବେ, ଓଠକୁ ରାତିର କମଳପ୍ରିୟ ଭାବେ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ନାକକୁ ଉଷଧିପତି, ଭୃକୁଟି ଓ ଦୁଇ ଚକ୍ଷୁକୁ ଇନ୍ଦୁ ଭାବେ, ଶୌରିଙ୍କର ହାତକୁ ନୀଳ କମଳ ସମ ଭାବେ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜିତ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, କାରଣ ତାଙ୍କର କାନ ଦୁଇଟି ଦାନବ ନାଶକ, ମାଥା ସମୁଦ୍ରପ୍ରିୟ, ଚୁଲି ସୁଷୁମ୍ନାପତିଙ୍କ ପୂଜ୍ୟ। ଚନ୍ଦ୍ରଶିଖର, ମୁରାରି, ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ମୁକୁଟଧାରୀ, କମଳପ୍ରିୟ, ରୋହିଣୀ ନାମକ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ତାଙ୍କର ଶୋଭା ରୂପ ଭାଗ୍ୟ ଓ ସୁଖର ଅମୃତ। ଫୁଲ, ଦ୍ରବ୍ୟ, ଧୂପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ପୂଜି, ଭୂମିରେ ଶୟନ କରି, ପ୍ରଭାତେ ପୁନଃ ତରପରି ସ୍ନାନ କରି, ହବିଷ୍ୟାନ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ସକାଳେ ସୁନାର ଘଡ଼ା ସହିତ, ପାପନାଶକଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିବା, ଗୋମୂତ୍ର ସେବନ, ନିରାମିଷ ଓ ନମକ ଛଡ଼ା ଖାଦ୍ୟ, ଦୁଧ ଓ ଘୃତ ମିଶା ଆଠ କିମ୍ବା ବିଶ୍ ମୁଠି ଭୋଜନ କରି, କିଛି ସମୟ ଗାଥା ଶୁଣିବା ଉଚିତ। କଦମ୍ବ, ନୀଳ କମଳ, କେତକୀ, ମଲ୍ଲିକା, ଶତପତ୍ର, ଅମ୍ଲାନ, କୁବ୍ଜା, ସିନ୍ଦୁବାର ଓ ଧଳା ମଲ୍ଲିକା, କରବୀର ଫୁଲ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ, ଚମ୍ପକ ଶ୍ରୀଙ୍କୁ, ଚନ୍ଦ୍ରମଲ୍ଲିକା ଫୁଲ ଦେବା ଉଚିତ। ଶ୍ରାବଣ ଆଦି ମାସରେ ଏହି ଫୁଲକୁ କ୍ରମାନୁସାରେ ଦେବା ଦ୍ୱାରା, ଯେଉଁ ମାସରେ ବ୍ରତ କରାଯାଏ, ସେହି ମାସର ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି, ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିୟମିତ ପୂଜା କରି, ବ୍ରତ ଶେଷରେ ଦର୍ପଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ସହିତ ଏକ ଶୟନପାତ ଦେବା ଉଚିତ। ସୁନାରେ ରୋହିଣୀ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି, ଚନ୍ଦ୍ର ଛଅ ଅଙ୍ଗୁଳ ଓ ରୋହିଣୀ ଚାରି ଅଙ୍ଗୁଳ ମାପରେ, ଏଠିରେ ଆଠଟି ମୁକ୍ତା ଲଗାଇ, ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ଛୟା ଦେଇ, ଦୁଧ ଭରା ଘଡ଼ା ଉପରେ ରଖି, କଞ୍ଚ ଭାଣ୍ଡ ଓ ଚାଉଳ ଦେଇ, ପ୍ରଭାତେ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଚାଉଳ ଓ ଖଣ୍ଡସିଂଗ ଫଳ ଦେବା ଉଚିତ। ଧଳା ଗାଁ, ସୁନା ମୁହଁ, ଚାନ୍ଦି ହୋଠ, ବସ୍ତ୍ର, ଭାଣ୍ଡ ଓ ଶଙ୍ଖ ଦେବା ନିୟମ। ଏହିପରି ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ଭୂଷଣ ଓ ଗୁଣଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ କରି, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଭାବେ ନିୟୋଜିତ କରିବା ଉଚିତ।