ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଏକ ବିଶେଷ ଶୟ୍ୟା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ, ଯାହା ଗଠି ଓ ଦୋଷରହିତ, ତାରେ ତକିଆ, ଶୟନସ୍ଥଳ, ସୁବିଧାଜନକ ଆସନ ଓ ବିଶ୍ରାମ ପାଇଁ ପଂଖା ଥିବା ଚାହିଁ। ଏହି ଶୟ୍ୟାକୁ ବିଭିନ୍ନ ପାତ୍ର, ପାଦୁକା, ଛତା, ଚାମର, ଆସନ, ଦର୍ପଣ, ଅଳଙ୍କାର, ଫଳ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଙ୍ଗରାଗ ଦ୍ୱାରା ସଜାଇବା ଯୋଗ୍ୟ। ଏହି ଶୟ୍ୟା ଉପରେ ଏକ ଅତି ମନୋରମ ଅର୍ବୁଦ ଫୁଲ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି, ତାକୁ ଶୁଭ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ କରିବା ପରେ, ସୁ-ଚରିତ୍ର, ଦୁଧ ଦେଉଥିବା, ବସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଏକ ପିତାଳୀ ଗାଈକୁ ରଖିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏହି ଗାଈ ସିଲଭର ଖୁର, ସୁନାର ସିଂଗ, ଏକ ବଛିଡ଼ା ଓ ଦୁଧ ଦେବା ପିତଳ ପାତ୍ର ସହିତ ଦିବା ଚାହିଁ। ଏହି ଦାନ ପୂର୍ବାହ୍ଣ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି କରାଯିବା ଚିତ୍ତ, ଏବଂ ଗାଈ ଉପରେ ଅତିକ୍ରମଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହି ବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କର ଶୟନସ୍ଥଳ ଯେପରି ସଦା ଶୂନ୍ୟ ନୁହେଁ, ଚିର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଅଚଳ, ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ଓ ଆନନ୍ଦମୟ, ସେପରି ମୋର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଏପରି ସଫଳ ହେଉ। ଦେବତାମାନେ ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଂକୁ ଅପରିମିତ ମାନ୍ୟତା ଦେଇଥାନ୍ତି, ତେଣୁ ମୋତେ ମୃତ୍ୟୁର ଅନନ୍ତ ସମୁଦ୍ରରୁ ଉଦ୍ଧାର କର। ଏହା ପରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ଓ ନମସ୍କାର କରି, ଏହି ଶୟ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟ ସମଗ୍ରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରକୁ ପ୍ରେଷିତ କରିବା ଉଚିତ। ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖରଙ୍କ ଏହି ବ୍ରତ କୁ ଦୁଷ୍ଟ, ମିଥ୍ୟାଚାରୀ, ତର୍କଦୁଷ୍ଟ, ନାସ୍ତିକ ଓ ଅତି ନିନ୍ଦକଙ୍କୁ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହି ଗୁପ୍ତ ଧର୍ମକଥାକୁ ଭକ୍ତିଶୀଳ, ସଂଯମୀ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ କହିବା ଯୋଗ୍ୟ; ଏହା ଶିବଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ। ବେଦଜ୍ଞମାନେ କହନ୍ତି, ଏହି ବ୍ରତର କେବଳ ଏକ ଅକ୍ଷର ମଧ୍ୟ ମହାପାପ ନାଶ କରେ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଜନ, ପରିବାର, ଧନ, ପତ୍ନୀ ଠାରୁ ବିୟୋଗ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ରୋଗ, ଦୁଃଖ କିମ୍ବା କଷ୍ଟ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ; ଏହି ବ୍ରତ ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କରୁଥିବା ନାରୀ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳ ପାଆନ୍ତି। ଏହି ବ୍ରତକୁ ବସିଷ୍ଠ, ନଗରବିଜୟୀ, କୁବେର ଓ ଇନ୍ଦ୍ର କରିଥିଲେ; କେବଳ ଏହି ବ୍ରତର ଶ୍ରବଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହୁଏ—ଏହିଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏବେ କୃଷ୍ଣାଷ୍ଟମୀ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ, ଶାନ୍ତି, ମୋକ୍ଷ ଓ ବିଶେଷ କରି ପୁରୁଷମାନେ ପାଇଁ ବିଜୟ ଦେଇଥାଏ। ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ, ପୌଷରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ, ମାଘରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଓ ଫାଲ୍ଗୁନରେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଚୈତ୍ରରେ ସ୍ଥାଣୁଙ୍କୁ, ବୈଶାଖରେ ଶିବଙ୍କୁ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠରେ ପଶୁପତିଙ୍କୁ, ଆଷାଢ଼ରେ ଉଗ୍ରଙ୍କୁ, ଶ୍ରାବଣରେ ଶର୍ବଙ୍କୁ, ଭାଦ୍ରପଦରେ ତ୍ରୟମ୍ବକଙ୍କୁ, ଆଶ୍ୱିନରେ ହରଙ୍କୁ, କାର୍ତ୍ତିକରେ ଈଶାନଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ କୃଷ୍ଣାଷ୍ଟମୀ ଦିନରେ, ଯେଉଁଠି ଶକ୍ତି ଅଛି, ଶିବଭକ୍ତ ଭାବେ ଉପବାସ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଗାଈ, ଜମି, ସୁନା, ବସ୍ତ୍ର ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଗୋମୟ, ଦୁଧ, ଘୃତ, ତିଳ, ଯବ, କୁଶ ଜଳ, ଗୋ-ଶୂଙ୍ଗ, ଗୋମୟ, ସିରିଷ, ଅର୍କ, ବିଳ୍ବ ପତ୍ର, ଦହି ଭକ୍ଷଣ କରି ରାତିରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ବଡ଼ ବଡ଼ ଋଷିମାନେ ଏହି ଛଅ ଟି ଗଛ—ଅଶ୍ୱଥ, ବଟ, ଉଦୁମ୍ବର, ପ୍ଲକ୍ଷ, ପଳାଶ, ଜାମୁନ ଚିହ୍ନିଛନ୍ତି। ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ଓ ଆଷାଢ଼ ମାସରେ, ପ୍ରତି ବିକଳ୍ପ ମାସରେ, ଏହି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଛର ଏକ ଦନ୍ତପବନ ପତ୍ର ଭକ୍ଷଣ କରିବା ଉଚିତ। ଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ, କଳା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା କଳା ଗାଈ, ଦହି-ଭାତ, ଛତା, ଧ୍ୱଜା, ପଂଖା ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ପଞ୍ଚ ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିରେ ଶୋଭିତ କଳଶ, କଳା ଗାଈ, ସୁନା ଓ ବିଭିନ୍ନ ବସ୍ତ୍ର ଦେବା ଉଚିତ; ଯଦି ସମ୍ଭବ ନହୁଏ, ଏକ ଗାଈ ଦେବା ଯୋଗ୍ୟ। ଧନ ବିଷୟରେ କୌଶଳ କିମ୍ବା ଚାଲାକି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହା ଦୋଷ ଦେଇଥାଏ। କୃଷ୍ଣାଷ୍ଟମୀ ବ୍ରତ ଓ ସପ୍ତଶତ ତିନି କଳ୍ପ ପାଳନ କରି, ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୋଇ, ଶିବଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ଏହି ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ଦୀର୍ଘାୟୁ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ବଂଶବୃଦ୍ଧି, ରାଜସମ୍ପନ୍ନ ପରିବାର ସହିତ ପୁନଃପୁନଃ ଜନ୍ମ ମିଳେ। ଏହା କିପରି ହୁଏ, ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର, ଦୟାକରି ଖୁଲାସା କର। ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଚିତ, ଯାହା ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ଗୁପ୍ତ ବ୍ରତକଥା ପୁରାଣଜ୍ଞମାନେ ଜାଣନ୍ତି, ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି। ଏହି ବ୍ରତ ହେଉଛି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୋହିଣୀ-ଚନ୍ଦ୍ର-ଶୟନ ବ୍ରତ, ଯାହାରେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନାମରେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ସୋମବାରରେ, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ ବା ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା କ୍ଷତ୍ର ନକ୍ଷତ୍ରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଆସିଲେ, ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଓ ସୋରିସ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରି, "ଆପ୍ୟାୟସ୍ୱ" ମନ୍ତ୍ର ଆଠଶେ ବାର ପଠିବା ଉଚିତ। ଏକ ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତି ଓ ନାସ୍ତିକ ବାଣୀ ତ୍ୟାଗ କରି, ସୋମ ଓ ବରଦାନଦାତା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ। ମନ୍ତ୍ରପାଠ ସମାପ୍ତି ପରେ ଘରକୁ ଫେରି, ସୋମଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ଫଳ ଓ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିବା ଉଚିତ। ସୋମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ତାଙ୍କ ଚରଣକୁ ଅନନ୍ତତାର ଆଶ୍ରୟ ଭାବେ, ଜଂଘା, ଉରୁ, କଟି, ନାଭି, ହସ୍ତ, ମୁଖ, ଦନ୍ତ, ହସ, ଓଠ, ନାକ, ଭୃକୁଟି, ଚକ୍ଷୁ, କର, କନ୍ନ, ମାଥା, କେଶ—ସବୁକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଚନ୍ଦ୍ରଶିରା, ମୁରାରି, ସମସ୍ତଙ୍କ ମହେଶ୍ୱର, ମୁକୁଟଧାରୀ, ପଦ୍ମପ୍ରିୟ, ରୋହିଣୀ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତାଙ୍କୁ ପୁନପୁନ ନମସ୍କାର। ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଗନ୍ଧ ଫୁଲ, ନୈବେଦ୍ୟ, ଧୂପ ଓ ଦୀପ ଦେଇ ପୂଜି, ଭୂମିରେ ଶୋଇ, ପୁନଃ ଉଠି ସ୍ନାନ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନୈବେଦ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ। ପ୍ରଭାତରେ ସୁନାର କଳଶ ଓ ନମସ୍କାର ସହିତ ପାପନାଶକଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ଗୋମୁତ୍ର ସ୍ୱୀକାର କରି, ଅମାଂସ ଓ ନମକ ହୀନ ଭୋଜନ, ଦୁଧ ଓ ଘୃତ ମିଶା ଅଷ୍ଟ ବା ବିଶ୍ ମୁଠି ଭୋଜନ କରି, ଏକ କ୍ଷଣ କାହାଣୀ ଶ୍ରବଣ କରିବା ଉଚିତ।