ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ କହାଯାଉଛି—ଯିଏ କର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ସୁନାର ହାତୀ ସହିତ ଏହି ପୁରାଣକୁ ଲେଖି ଦାନ କରେ, ସେ ତାଲପଦ୍ମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଇଥାଏ। ଏଠି ଯେଉଁ ଇଶାନ କଳ୍ପ ଓ ତାହାର ବ୍ୟାଖ୍ୟା ବିଷୟରେ ବସିଷ୍ଠ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, ସେହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ଅଗ୍ନେୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏବଂ ଯିଏ ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସରେ ନିୟମାନୁସାରେ ସୁନାର ପଦ୍ମ, ଗାଈ ଓ ତିଳ ସହିତ ଏହି ପୁରାଣକୁ ଲେଖି ଦାନ କରେ, ସେ ୧୬,୦୦୦ ଶ୍ଲୋକର ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଲାଭ କରେ ଓ ଦେବଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ପାଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ମହିମା ବିଷୟରେ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ମନୁଙ୍କୁ ଅଘୋର କଳ୍ପର ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଦେଇ, ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ ବିଷୟରେ କଥା କହିଥିଲେ। ଏଠି ୧୪,୫୦୦ ଶ୍ଲୋକର ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥ ଭବିଷ୍ୟ ପୁରାଣ ବୋଲି ପରିଚିତ। ପୌଷ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଅନସୂୟା ଭାବରେ ଗୁଡ଼ ଭରା ଘଡ଼ା ସହିତ ଏହି ପୁରାଣ ଦାନ କଲେ, ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ। ଏଠି ରଥାନ୍ତର କଳ୍ପ ବିଷୟରେ ସାବର୍ଣି ନାରଦଙ୍କୁ ଯାହା କହିଥିଲେ, ତାହା କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପରମ ମହିମା ବୋଲି ପରିଚିତ। ଯେଉଁଠି ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବରାହର କଥା ପୁନଃପୁନଃ ବର୍ଣ୍ଣିତ, ସେଠି ୧୮,୦୦୦ ଶ୍ଲୋକର ବ୍ରହ୍ମାୱୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣ ଅଛି। ମାଘ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଶୁଭ ଦିନରେ ଏହି ପୁରାଣ ଦାନ କଲେ, ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ମିଳେ। ଯେଉଁଠି ଅଗ୍ନିର ଲିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିବା ମହେଶ୍ୱର ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ, ମୋକ୍ଷ ଓ ବିଶେଷକରି ଅଗ୍ନେୟ ଅଞ୍ଚଳ ବିଷୟରେ କଥା କହିଥିଲେ, କଳ୍ପ ଶେଷରେ ସେହି ପୁରାଣକୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲୈଙ୍ଗ ପୁରାଣ ବୋଲି ଘୋଷିତ କରାଯାଇଛି। ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସରେ ଏହି ୧୧,୦୦୦ ଶ୍ଲୋକ, ତିଳ ଓ ଗାଈ ସହିତ ଦାନ କଲେ, ଶିବ ସମାନ ପଦ ମିଳେ। ପୁନି, ମହାବରାହଙ୍କ ମହିମା ବିଷୟରେ ବିଷ୍ଣୁ ଭୂମିକୁ ଯାହା କହିଥିଲେ, ତାହାକୁ ବରାହ ପୁରାଣ କୁହାଯାଏ। ମନୁ ଓ କଳ୍ପ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଏହି ପୁରାଣର ଶ୍ଲୋକ ସଂଖ୍ୟା ୨୪,୦୦୦। ମଧୁ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ସୁନାର ଗରୁଡ଼ା ଓ ତିଳ ଗାଈ ଦାନ କରି ଗୃହସ୍ଥ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଲେ, ବରାହଙ୍କ କୃପାରେ ବୈଷ୍ଣବ ଲୋକରେ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ଯେଉଁଠି ଶୈବ ଧର୍ମ, ଷଣ୍ମୁଖ, ତତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ କୃତ୍ୟ ଓ କଥା ଅଲଙ୍କୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ, ସେହି ପୁରାଣ ସ୍କାନ୍ଦ ପୁରାଣ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ଯାହାର ଶ୍ଲୋକ ସଂଖ୍ୟା ୮୧,୧୦୦। ଯିଏ ଏହି ପୁରାଣକୁ ଲେଖି ସୁନାର ବର୍ଚ୍ଛି ସହିତ ମୀନ ରାଶିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କାଳରେ ଦାନ କରେ, ସେ ଶୈବ ପଦ ଲାଭ କରେ। ତ୍ରିବିକ୍ରମଙ୍କର ମହିମା ବିଷୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ତିନି ପୁରୁଷାର୍ଥ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଥିଲେ, ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥକୁ ବାମନ ପୁରାଣ କୁହାଯାଏ। ୧୦,୦୦୦ ଶ୍ଲୋକର କୂର୍ମ କଳ୍ପ-ଆଧାରିତ ଏହି ପୁରାଣ ଶରଦ୍ ବିଷୁବ୍ ରେ ଦାନ କରିଲେ ବୈଷ୍ଣବ ପଦ ମିଳେ। ଯେଉଁଠି ଜନାର୍ଦ୍ଦନ କୁର୍ମ ରୂପେ ପାତାଳରେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ, ମୋକ୍ଷର ମହିମା କଥା କହିଥିଲେ, ଏହି ପୁରାଣ ୧୮,୦୦୦ ଶ୍ଲୋକର ଲକ୍ଷ୍ମୀ କଳ୍ପ ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ଋଷିମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। କୂର୍ମ ପୁରାଣକୁ ସୁନାର କଚ୍ଛପ ସହିତ ଦକ୍ଷିଣାୟନରେ ଦାନ କଲେ, ହଜାର ଗାଈ ଦାନର ଫଳ ମିଳେ। ଯେଉଁଠି କଳ୍ପାଦିରେ ମତ୍ସ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ମନୁଙ୍କୁ ନରସିଂହ କଥା ଓ ସପ୍ତ କଳ୍ପର ବିବରଣୀ ଦେଇଥିଲେ, ଏହି ୧୪,୦୦୦ ଶ୍ଲୋକର ମତ୍ସ୍ୟ ପୁରାଣ ଅଟୁଟ। ବିଷୁବ୍ କାଳରେ ସୁନାର ମାଛ ଓ ଗାଈ ସହିତ ଏହି ପୁରାଣ ଦାନ କଲେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୃଥିବୀ ଦାନର ଫଳ ମିଳେ। ଗରୁଡ଼ କଳ୍ପରେ କୃଷ୍ଣ ଯେଉଁଠି ଅଣ୍ଡ଼ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଗରୁଡ଼ ବିଷୟରେ କଥା କହିଥିଲେ, ସେହି ପ୍ରବଚନ ଏଠି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ୧୮,୦୦୦ ଶ୍ଲୋକ ଓ ସୁନାର ହଂସ ସହିତ ଏହି ପୁରାଣ ପାଠ କଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସିଦ୍ଧି ଏବଂ ଶିବ ଲୋକରେ ବାସ ମିଳେ। ବ୍ରହ୍ମା ପୁନର୍ବାର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ମହିମା କଥା କହି, ୧୨,୨୦୦ ଶ୍ଲୋକର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପୁରାଣ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ। ଏଠି ଭବିଷ୍ୟତ କଳ୍ପର ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେ। ଏହି ପୁରାଣ ପାଠ ସମୟରେ ଉନା ଚେପା ଓ ସୁନାର ଗାଈ ସହିତ ଦାନ କଲେ, ହଜାର ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକର ଫଳ ମିଳେ। ଏହି ସମସ୍ତ ପୁରାଣ ୪,୦୦,୦୦୦ ଶ୍ଲୋକର ଏହି ମହାକାବ୍ୟ ବିଶ୍ମୟକର ଋଷି ବ୍ୟାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ଓ ପିତା, ପିତାମହ ଓ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଅପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଶିକ୍ଷା ମିଳିଥିଲା। ଏହି କଥା ସଂସାରର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ, କିନ୍ତୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ଏକ ଶତ କୋଟି ଶ୍ଲୋକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ। ଏବେ ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରଚଳିତ ପୁରାଣ ଉପବିଭାଗ ବିବରଣା କରିବି—ଯେଉଁଠି ପଦ୍ମ ପୁରାଣରେ ନରସିଂହ କଥା ଅଛି, ସେହି ନରସିଂହ ପୁରାଣ ୧୮,୦୦୦ ଶ୍ଲୋକର। ଯେଉଁଠି କାର୍ତ୍ତିକେୟ ନନ୍ଦାଙ୍କର ମହିମା କଥା କହିଛନ୍ତି, ସେହି ନନ୍ଦୀ ପୁରାଣ। ସାମ୍ବଙ୍କୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି ଯେଉଁ କଥା ଅଛି, ତାହା ସାମ୍ବ ପୁରାଣ ଭାବେ ଲୋକମାନେ ଚିହ୍ନିଛନ୍ତି। ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ପ୍ରାଚୀନ କଳ୍ପର ପୁରାଣ ଜାଣନ୍ତି; ପୁରାଣର କ୍ରମ ଲୋକକୁ ଶ୍ରୀ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦେଇଥାଏ। ଏଠି ଆଦିତ୍ୟ ନାମ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଯେଉଁଠି ୧୮ ପୁରାଣ ଠାରୁ ଭିନ୍ନ କିଛି ଦେଖାଯାଏ, ତାହା ଏହିଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ପୁରାଣର ପାଞ୍ଚ ଲକ୍ଷଣ ମନେ ରଖାଯାଏ—ସଂହିତା, ସୃଷ୍ଟି, ପ୍ରଳୟ, ବଂଶାବଳୀ, ମନ୍ବନ୍ତର ଓ ବଂଶ୍ୟାନୁଚରିତ। ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ରୁଦ୍ର ଓ ସଂସାରର ମହିମା, ପ୍ରଳୟ ଓ ଦାନ—ଏହି ପଞ୍ଚ ରୂପରେ ପୁରାଣର ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।