ଓମ୍, ଓମ୍—ବ୍ରହ୍ମା, ସୂର୍ୟ, ବିଷ୍ଣୁ କିମ୍ବା ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁଠି ଉପାସନା କରାଯାଏ, ସେଠାରେ କୌଣସି ପ୍ରଭେଦ ବିନା ସମସ୍ତ ଚର ଅଚର ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଉପାସନା କରାଯାଏ। ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧାମରେ ବସିଛନ୍ତି, ଏବଂ ସେଠି ତିନି ଜଣଙ୍କର ମୂଳ ଆଧାର ଭାବେ ବେଦ ରୂପେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ତେଣୁ ପୂଷଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି, ଅଗ୍ନି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପ୍ରଧାନ କରି, ଦାନ, ବ୍ରତ, ଉପବାସ, ପାଠ, ହୋମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୂଣ୍ୟ କାର୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନ ଦେବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ ଲୋକ ବିଧିପୂର୍ବକ କ୍ରିୟାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି, ବେଦାନ୍ତ, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ସ୍ମୃତିକୁ ମାନନ୍ତି, ଏବଂ ସଦା ଅପକର୍ମକୁ ଭୟ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏଠି କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ କିଛି ଅପ୍ରାପ୍ୟ ନାହିଁ। ଏହି ସମୟରେ, ଏକ ଋଷି ସୂତଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ: “ହେ ସୂତ, ତୁମେ ପୁରାଣମାନଙ୍କର ସଂଖ୍ୟା ଏବଂ ବିଧିଯୁକ୍ତ ଦାନ ନୀତି ଅନୁକ୍ରମିକ ଭାବେ ଏଉଁଠି କଥାହେବାକୁ କୃପା କର। ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର ନିଜେ ପ୍ରାଚୀନ ପୁରୁଷ, ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା, ମନୁଙ୍କୁ ପୁରାଣରେ ଶିଖାଇଥିଲେ—ସେଥିରେ ଆମେ ଶ୍ରବଣ କର। ପ୍ରଥମେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନରେ ପୁରାଣ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ତାପରେ ତାଙ୍କ ମୁଖ ଦ୍ୱାରା ବେଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ସେ ସମୟରେ, ପୂର୍ବ କଳ୍ପରେ, ଏକ ମାତ୍ର ପୁରାଣ ଥିଲା, ଯାହା ଦଶ କୋଟି ଶ୍ଲୋକ ଆକାରରେ ବିଶାଳ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟମୟ ଥିଲା, ଏହା ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମର ସାଧନ ଥିଲା। ଯେତେବେଳେ ଜଗତ୍ ଦହିଯାଇଥିଲା, ମୁଁ ଘୋଡ଼ା ଆକାର ଧାରଣ କରି, ଚାରି ବେଦ ଓ ବିଶାଳ ପୁରାଣର ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଗ୍ରହ କରିଥିଲି। ମିମାଂସା ଓ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି, ମୁଁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ରଚନା କରିଥିଲି, ଏବଂ ମାଛ ଆକାରେ ନବ କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭରେ ଜଳର ସାଗରରେ ରହିଥିଲି। ସେଠାରେ ରହି, ମୁଁ ସମସ୍ତ ପୁରାଣ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲି; ବ୍ରହ୍ମା ଏହି କଥା ଶୁଣି ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଋଷି ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କହିଥିଲେ। ଏପରି ଭାବେ ପୁରାଣ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ମୂଳ ହେଲା; କିନ୍ତୁ, ହେ ରାଜନ୍, କାଳକ୍ରମେ ଏହା ଅଗ୍ରହୀତ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ମୁଁ ବ୍ୟାସ ଆକାର ଧାରଣ କରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାପରଯୁଗ ପରେ ପୁରାଣକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କରି, ଚାରି ଲକ୍ଷ ଶ୍ଲୋକରେ ବିଭଜିତ କରିଥିଲି। ଏହିପରି, ଏହାକୁ ଅଠର ଭାଗରେ ଭାଗ କରି ଏହି ଭୂମିରେ ପ୍ରକାଶ କରାଯାଇଛି; ଦେବଲୋକରେ ଏହା ଏବେ ମଧ୍ୟ ଦଶ କୋଟି ଶ୍ଲୋକ ଆକାରରେ ବିଦ୍ୟମାନ। ଏଠି ତାହାର ସାର ଚାରି ଲକ୍ଷ ଶ୍ଲୋକରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ; ଏବଂ ଏଠାରେ ଅଠରଟି ପୁରାଣର କଥା କହାଯିବ। ମୁଁ ଏହିଗୁଡ଼ିକର ନାମ କହିବି, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ; ବ୍ରହ୍ମା ଯେପରି ମାରୀଚିଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, ତାହା ଶୁଣ। ବ୍ରାହ୍ମ ପୁରାଣରେ ତିରିଶି ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି; ଯିଏ ଏହାକୁ ଲେଖି, ଏକ ଗାଈ ଓ ଜଳ ସହିତ ବୈଶାଖ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଦାନ କରେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାର ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ଏକ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପଦ୍ମ ଥିଲା, ସେଇ ଉପଖ୍ୟାନ ଆଶ୍ରୟ କରି ଏହି ପୁରାଣକୁ ପଦ୍ମ ପୁରାଣ କୁହାଯାଏ; ଏଠାରେ ପଦ୍ମ ପୁରାଣରେ ପଚାସିହଜାର ପାଞ୍ଚଶ ଶ୍ଲୋକ ଅଛି। ଯିଏ ଏହି ପୁରାଣ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପଦ୍ମ ଓ ତିଳ ସହିତ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସରେ ଦାନ କରେ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ। ଯେଉଁ ପୁରାଣ ପରାଶର ଉପଦେଶ କରିଥିଲେ, ଅବତାର ବରାହ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଉପରେ ଆଧାରିତ, ସେ ହେଉଛି ବୈଷ୍ଣବ ପୁରାଣ। ଏହି ପୁରାଣ ଏକ ଗାଈ ଓ ଘିଅ ସହ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଶୁଦ୍ଧ ମନେ ଦାନ କଲେ, ବରୁଣ ଲୋକରେ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ; ଏହାର ଶ୍ଲୋକ ସଂଖ୍ୟା ତେଇସି ହଜାର। ଶ୍ୱେତ କଳ୍ପ ସମୟରେ ବାୟୁ ଧର୍ମ ବିଷୟରେ କଥା କହିଥିଲେ; ଯେଉଁଠି ବାୟୁ ସଂପୃକ୍ତ ପୁରାଣ ରୁଦ୍ରର ମହିମା ସହିତ ଅଛି, ସେହି ପୁରାଣରେ ଚବିଶି ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି। ଶ୍ରାବଣ ମାସରେ, ଶ୍ରାବଣ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ, ଏକ ଗାଈ, ଗୁଁଡ ଓ ବୃଷ ଦେଇ ଗୃହସ୍ଥ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଯିଏ ଦାନ କରେ, ସେ ଜୀବ ଶିବଲୋକରେ ଏକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାସ କରେ। ଯେଉଁଠି ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଧର୍ମର ବିସ୍ତୃତି ବିବର୍ତ୍ତିତ, ବୃତ୍ରାସୁର ବଧ ସହିତ, ସେହି ପୁରାଣକୁ ଭାଗବତ କୁହାଯାଏ। ସରସ୍ୱତ କଳ୍ପରେ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ କର୍ମର ଉପଖ୍ୟାନ ଭାଗବତ କୁହାଯାଏ। ଯିଏ ଏହାକୁ ଲେଖି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସିଂହ ସହିତ ଭାଦ୍ରପଦ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଦାନ କରେ, ସେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ; ଏହି ପୁରାଣରେ ଅଠର ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି। ଯେଉଁଠି ନାରଦ ଧର୍ମ ଓ ମହାକଳ୍ପ ଆଧାରିତ କଥା କହିଥିଲେ, ସେହି ପୁରାଣକୁ ନାରଦୀୟ କୁହାଯାଏ, ଏହାର ଶ୍ଲୋକ ପঁଚିଶି ହଜାର। ଆଶ୍ୱିନ ମାସର ପଞ୍ଚଦଶୀ ତିଥିରେ ଏହି ପୁରାଣ ଏକ ଗାଈ ସହିତ ଦାନ କଲେ, ଦୁର୍ଲଭ ପରମ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ଯେଉଁଠି ଶୁଭ ଅଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଉପରେ ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ନିର୍ଣୟ କଥା ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ, ସମସ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ଉପଖ୍ୟାନ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଥିଲେ; ଏହାକୁ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ପୁରାଣ କୁହାଯାଏ, ଏହାର ଶ୍ଲୋକ ସଂଖ୍ୟା ନଅ ହଜାର। ଯିଏ ଏହି ପୁରାଣକୁ ଲେଖି, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ହାତୀ ସହିତ ଦାନ କରେ, ସେ ପଦ୍ମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ। ଇଶାନ କଳ୍ପ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଉପଖ୍ୟାନ, ଯାହା ବଶିଷ୍ଠ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, ସେହି ପୁରାଣକୁ ଅଗ୍ନେୟ କୁହାଯାଏ। ଏହାକୁ ଲେଖି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପଦ୍ମ, ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସରେ ନିୟମାନୁସାରେ ଏକ ଗାଈ ଓ ତିଳ ସହିତ ଦାନ କଲେ, ଏହି ପୁରାଣ ଶୋଳ ହଜାର ଶ୍ଲୋକରେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ଏହା ଦେବଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ମହିମା ଉପରେ ଆଧାରିତ, ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା, ଅଘୋର କଳ୍ପର ଉପଖ୍ୟାନରେ ମନୁଙ୍କୁ ଜଗତର ପାଳନ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ କଥା କହିଥିଲେ; ଏହି ପୁରାଣରେ ଚଉଦ ହଜାର ପାଞ୍ଚ ଶ୍ଲୋକ ଅଛି, ଅଧିକାଂଶ ଭବିଷ୍ୟତ କଥା ଉପରେ ଆଧାରିତ, ଏହାକୁ ଭବିଷ୍ୟ ପୁରାଣ କୁହାଯାଏ। ପୌଷ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଇର୍ଷ୍ୟା ବିନା ଏହାକୁ ଗୁଁଡ ଭର୍ତ୍ତି ଘଡ଼ା ସହିତ ଦାନ କଲେ, ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ। ଯେଉଁଠି ରଥାନ୍ତର କଳ୍ପର ଉପଖ୍ୟାନ ସାବର୍ଣି ନାରଦଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, ସେହି ପୁରାଣ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହିମା ବିବର୍ଣ୍ଣ କରେ।