ସୃଷ୍ଟିର ଆତ୍ମା ମନୁଙ୍କୁ—ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୁତ୍ର—କର୍ମ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ସାଂଖ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶିକ୍ଷା ଦେଲେ, ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ। ଏହା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ ସୂତଙ୍କୁ, କାରଣ ସୂତ, ତୁମେ ଏ ଜଗତରେ କିଛି ଅଜଣା ନୁହେଁ—ତୁମେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ଶୁଭ୍ର ହୃଦୟ। ସୂତ କହିଲେ, “ମୁଁ କର୍ମ ଶାସ୍ତ୍ର କୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଉପଦେଶାନୁସାରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି, କାରଣ କର୍ମ ଶାସ୍ତ୍ର ହଜାର ଜ୍ଞାନ ଶାସ୍ତ୍ର ଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। କର୍ମ ଶାସ୍ତ୍ର ଠାରୁ ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହି ଅବସ୍ଥା ଶ୍ରେଷ୍ଠ। କର୍ମ ଓ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମ ଆସେ, କିନ୍ତୁ କର୍ମ ବିନା ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ। ଏହିପରି, ଯେଉଁ ଜଣେ କର୍ମରେ ଦୃଢ଼ ଚିତ୍ତ ରଖିଥାନ୍ତି, ସେ ନିତ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ସମସ୍ତ ବେଦ ଧର୍ମର ମୂଳ, ଏବଂ ବେଦଜ୍ଞ ଲୋକଙ୍କର ଆଚରଣ ମଧ୍ୟ ଏହି ମୂଳ। ଏହାରେ, ଆତ୍ମର ଅଠଟି ମୂଳ ଗୁଣ ରହିଛି: ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ଦୟା, ରକ୍ଷା ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ କ୍ଷମା, ଏ ଜଗତରେ ଇର୍ଷ୍ୟା ନାହିଁ, ଦ୍ୱିଜ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ ପବିତ୍ରତା, କଷ୍ଟ ବିନା କର୍ମ କରିବା, ଶୁଭ ଆଚରଣର ପାଳନ। ଧନ ସଂପର୍କରେ କଞ୍ଜୁସି ନ ରଖିବା ଉଚିତ, ଦୁଃଖରେ ଅର୍ଜିତ ଧନ ମଧ୍ୟ; ଅନ୍ୟଙ୍କର ଧନ ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଜନାନୀ ପ୍ରତି ଆଶା ନ ରଖିବା ଉଚିତ। ଏ ଅଠ ଗୁଣ ପୁରାଣଜ୍ଞ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବର୍ଣ୍ଣିତ; ଏହି କର୍ମ ଶାସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଏହି ଜ୍ଞାନର ପଥ ଦିଏ। କର୍ମ ଶାସ୍ତ୍ର ବିନା କେହି ଜ୍ଞାନ ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ; ଶ୍ରୁତି ଏବଂ ସ୍ମୃତିରେ କହାଯାଇଥିବା ଧର୍ମ ସତତ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରତିଦିନ ଦେବତା, ପିତୃ, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଧର୍ମ ଓ ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ, ଏହିପରି ପ୍ରାଣୀ, ଋଷି, ଭୂତମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ। ଅଧ୍ୟୟନ ଦ୍ୱାରା ଋଷିଙ୍କୁ, ନିୟମିତ ହୋମ ଦ୍ୱାରା ପିତୃଙ୍କୁ, ଭୋଜନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ, ନିୟମିତ ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା ଭୂତମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ପାଞ୍ଚ ଯଜ୍ଞ କୁଳର ପାଞ୍ଚ ହତ୍ୟା—ମୁଦ୍ଗର, ଚକ୍କି, ଚୁଲ୍ହା, ଜଳପାତ୍ର, ଗୁଡ଼ା—ହଟାଇବା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଏହି ପାଞ୍ଚ ହତ୍ୟା ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ସେ ସ୍ବର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ସେହି ପାପ ନିବାରଣ ପାଇଁ ଏହି ପାଞ୍ଚ ଯଜ୍ଞ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି। ଏଠାରେ କ୍ଷେପ୍ତ୍ର ଏବଂ ଅଷ୍ଟ ଦ୍ୱିଶ—ଏହି ସଂସ୍କାର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଆତ୍ମ ଗୁଣ ନାହିଁ, ସେ ମୋକ୍ଷ ପାଉନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହିପରି, ଆତ୍ମ ଗୁଣ ଥିବା ଲୋକ କ୍ରିୟା ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ, ଗୋମାତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ନିଜ ଧନ ବ୍ୟୟ କରିବା ଉଚିତ। ଗୋ, ଭୂମି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ଵସ୍ତ୍ର, ଗନ୍ଧ ଫୁଲ, ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ ଦେବତା—ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ରୁଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ଆତ୍ମା—ଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ବ୍ରତ, ଉପବାସ, ନିୟମିତ କ୍ରିୟା, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦ୍ୱାରା, ଇର୍ଷ୍ୟା ବିନା—ଯେଉଁ ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅତୀତ, ଶାନ୍ତ, ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଅପ୍ରକାଶିତ, ନିତ୍ୟ, ଵାସୁଦେବ, ଜଗତର ଆକାର—ସେଠାରୁ ସମସ୍ତ ଉତ୍ପନ୍ନ। ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଭଗବାନ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବୃଷଭ ନାଥ, ଅଷ୍ଟ ଵସୁ, ଏଗାର ଗଣପତି, ଲୋକର ରକ୍ଷକ, ପିତୃ, ମାତୃମାନେ— ଏହି ଶକ୍ତିମାନେ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ; ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଚାରି ଜଣେ, ଅପ୍ରକାଶିତ ନାଥ ଠାରେ ମୂଳ। ଓମ୍, ଓମ୍—ବ୍ରହ୍ମା, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ—ଯେଉଁଠି ଭେଦ ନାହିଁ, ଯେଉଁଠି ପୂଜା ହୁଏ, ସମସ୍ତ ଚଳ ଓ ଅଚଳ ପୂଜିତ ହୁଏ। ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନ ଓ ତିନି ମୂଳ ଭାଗ ବେଦର ଆକାରରେ ନିର୍ମିତ; ଏହିପରି ପୁଷଣଙ୍କୁ ସତତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି, ଅଗ୍ନି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅଗ୍ରସ୍ଥାନ ଦେଇ, ଦାନ, ବ୍ରତ, ଉପବାସ, ପାଠ, ଅର୍ପଣ ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ ଜଣେ କ୍ରିୟା ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥାନ୍ତି, ଵେଦାନ୍ତ, ଶାସ୍ତ୍ର, ସ୍ମୃତିକୁ ମୂଲ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି, ନିତ୍ୟ ଅନ୍ୟାୟର ଭୟ ରଖିଥାନ୍ତି, ସେଠି ଏହି ଲୋକରେ ବା ପରଲୋକରେ କିଛି ଅପ୍ରାପ୍ୟ ନୁହେଁ। “ଏହିପରି, ହେ ସୂତ, ପୁରାଣ ଗଣନା ଓ ଦାନ ନିୟମ ଶ୍ରେଣୀକ୍ରମରେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କହ। ଏହି ଉପଦେଶ, ପୁରାଣରେ ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷ, ବ୍ରହ୍ମା ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ମନୁଙ୍କୁ କହିଥିଲେ—ସେଥିରେ ଲୁଚିବା। ପୁରାଣ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଥମ ଶାସ୍ତ୍ର ଭାବେ ସ୍ମୃତି ହୋଇଥିଲା; ତାପରେ ତାଙ୍କର ମୁଖ ଠାରୁ ବେଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ସେଥିରେ, ପୂର୍ବ ଏକ ଚକ୍ରରେ, ଏକ ଅପାପ, ଅସୀମ ପୁରାଣ ଥିଲା, ଏହା ଶତ କୋଟି ଯଥା, ତିନି ପୁରୁଷାର୍ଥ ପାଇଁ ପବିତ୍ର ଉପାୟ। ଜଗତ ଦଗ୍ଧ ହେଲାବେଳେ, ମୁଁ ଅଶ୍ୱ ଆକାରେ ଚାରି ବେଦ ଓ ବିସ୍ତୃତ ପୁରାଣ ର ଅଙ୍ଗ ସଂଗ୍ରହ କଲି। ମିମାଂସା ଓ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ନେଇ, ମୁଁ ତାହା ରଚନା କଲି, ଏବଂ ମାଛ ଆକାରରେ ଚକ୍ର ଆରମ୍ଭରେ ଜଳର ସମୁଦ୍ରରେ। ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଜଳରେ ବସି କହିଥିଲି; ଏହା ଶୁଣି, ଚତୁର୍ମୁଖୀ ବ୍ରହ୍ମା ଏହାକୁ ଋଷି ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ କହିଥିଲେ। ଏଭଳି, ପୁରାଣ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ମୂଳ ହେଲା; କିନ୍ତୁ, ରାଜା, ଏହାର ଅପ୍ରତିଷ୍ଠା ଦେଖି— ମୁଁ ବ୍ୟାସ ଆକାର ଧାରଣ କରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ, ସଦା ଦ୍ୱାପର ପରେ ଦ୍ୱାପରରେ, ଚାରି ଲକ୍ଷ ଶ୍ଲୋକରେ ଏହାକୁ ସଂକ୍ଷେପ କରିଛି। ଏଭଳି, ଏହାକୁ ଅଠାର ପାର୍ଟରେ ବିଭାଜିତ କରି, ଏହି ଜଗତରେ ପ୍ରକାଶ କରାଯାଇଛି; ଦେବତାମାନଙ୍କ ଜଗତରେ ଏହା ଏଯାଁ ଶତ କୋଟି ଆକାରରେ ଅଛି। ଏଠାରେ ଏହାର ଅର୍ଥ ଚାରି ଲକ୍ଷ ଶ୍ଲୋକରେ ସଂକ୍ଷେପ ହୋଇଛି; ଏଠି ଅଠାର ପୁରାଣ ଏବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ମୁଁ ତାଙ୍କ ନାମ କହିବି, ହେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ; ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମା ମାରୀଚିଙ୍କୁ ଯେପରି କହିଥିଲେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଶୁଣ। ବ୍ରାହ୍ମ ପୁରାଣରେ ତିରିଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ; ଯେଉଁ ଜଣେ ଏହା ଲେଖି ଦେଇ, ଗୋ ଓ ଜଳ ସହିତ ବୈଶାଖ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଦାନ କରିଥାନ୍ତି, ସେ ବ୍ରହ୍ମାର ଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ପାଉଥିବେ।