ଏହିପରି ଏହି ଅଗ୍ନିମାନ୍ଦଳଗୁଡ଼ିକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି—ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ନିଷ୍ଠିତ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ ସୃଷ୍ଟିରେ ଥିବା ଏହି ଅଗ୍ନିମାନ୍ଦଳ ଓ ରାତିର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ପୂର୍ବ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଏହି ଗର୍ବିତ ଅଗ୍ନିମାନ୍ଦଳ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ; ସେମାନେ ଏଠାରେ ଚେତନା ଓ ଜଡ଼ ଦୁହିଁ ପ୍ରକାର ଦ୍ରବ୍ୟରେ ବିଚରଣ କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନିଧ୍ର ପୁରୋହିତମାନେ ତାଙ୍କର ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ଅଟୁଟ ରହି, ପୂର୍ବେ ହବି ଧାରଣ କରୁଥିଲେ; ଯେଉଁମାନେ କାମ୍ୟ ଓ ନିମିତ୍ତିକ ପ୍ରକାରର, ସେମାନେ କ୍ରିୟାରେ ନିଷ୍ଠିତ। ପୂର୍ବ ସମାପ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଶୁକ୍ର ଓ ଯମ ଏବଂ ଦେବସମୂହ ସହିତ, ଏହି ଅଗ୍ନିମାନ୍ଦଳମାନେ ମନୁଙ୍କ ପ୍ରଥମ ଅନ୍ତରାଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଏଭଳି ଅଗ୍ନିଜ୍ଞାନୀମାନେ ଯେଉଁ ମୂଳସ୍ଥାନରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଏହି ସପ୍ତ ସାବର୍ଣି ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ସ୍ୱାରୋଚିଷ ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ବୁଝିବା ଯୋଗ୍ୟ। ଏହିପରି, ସମସ୍ତ ଗତ ଓ ଆଗାମୀ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଅଗ୍ନିଜ୍ଞାନୀମାନେ କେମିତି ଅଛନ୍ତି, ତାହା ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଗଣନା କରାଯାଇଛି। ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଓ କାର୍ଯ୍ୟସହିତ, ଅଗ୍ନିମାନ୍ଦଳ ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ଯମ ଓ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି। ଏବଂ ଆଗାମୀ ଦେବତାମାନେ ସହିତ, ଯେଉଁମାନେ ଆସିବେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ବସିବେ; ଏଭଳି ଅଗ୍ନିମାନ୍ଦଳର ଅନୁକ୍ରମ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ମୁଁ ବଣ୍ଣାଇଛି—ଏଠାରେ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାଁଛ? ଏବେ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱଟିକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କହ, ଯାହା ବିଷ୍ଣୁ ନିଜେ ପ୍ରଶ୍ନ ପଡ଼ିଲେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ—ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା। ଏହିପରି, ସେଠି, ଏକମାତ୍ର ସାଗରରେ, ମାଛ ରୂପୀ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟି ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁନଃସୃଷ୍ଟିର କଥା ମନୁଙ୍କୁ କହିଥିଲେ। ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା, ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର ମନୁଙ୍କୁ କାର୍ମିକ ଶିକ୍ଷା ଓ ସାଂଖ୍ୟ ଯଥାଯଥ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଏହି କାର୍ମିକ ଶିକ୍ଷାର ଲକ୍ଷଣ ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ହେ ସୂତ, କାରଣ ଏହି ସଂସାରରେ କିଛି ତୁମ ଅଜ୍ଞାତ ନୁହେଁ। ବିଷ୍ଣୁଂକ କଥାନୁସାରେ ମୁଁ କାର୍ମିକ ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି, କାରଣ ଏହି କାର୍ମିକ ଶିକ୍ଷା ହଜାର ଜ୍ଞାନ ଶିକ୍ଷାଠାରୁ ଉତ୍ତମ। କାର୍ମିକ ଶିକ୍ଷାରୁ ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହିଥିରେ ହିଁ ପରମ ପଦ ଅଛି। କାର୍ମିକ ଏବଂ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମ ଉପଲବ୍ଧ, କିନ୍ତୁ କାର୍ମିକ ବିନା ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ। ଏହିପରି, ଯାହାର ମନ କାର୍ମିକତାରେ ଅଟୁଟ, ସେ ନିତ୍ୟ ସତ୍ୟକୁ ଉପଲବ୍ଧ କରେ; ସମସ୍ତ ବେଦ ଧର୍ମର ମୂଳ, ଏବଂ ଏହାକୁ ଜାଣିଥିବାମାନେ ଯେମିତି ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ତାହା ମଧ୍ୟ। ଏଥିରେ ଆତ୍ମାର ଆଠଟି ମୂଳ ଗୁଣ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ: ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି କରୁଣା, ଶରଣାଗତ ପ୍ରତି କ୍ଷମା, ସଂସାରରେ ଇର୍ଷ୍ୟା ନଥିବା, ଦ୍ୱିଜମାନେ ପାଇଁ ଅନ୍ତର୍ବାହ୍ୟ ପବିତ୍ରତା, କ୍ଲେଶ ବିନା କର୍ମ କରିବା, ଶୁଭ ଆଚରଣର ପାଳନ। ଧନରେ କଞ୍ଚନତା ନ ରଖିବା, ଯାହା କଷ୍ଟରେ ଉପାର୍ଜିତ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ; ତେଣୁ ଅନ୍ୟର ଧନ ଓ ଅନ୍ୟର ଜନନୀ ପ୍ରତି ଅଭିଲାଷା ନ ରଖିବା। ଏହି ଆଠଟି ଆତ୍ମାଗୁଣ ପୁରାଣଜ୍ଞମାନେ କହିଛନ୍ତି; ଏହିଠାରେ କାର୍ମିକ ଶିକ୍ଷା ଅଛି, ଯାହା ଜ୍ଞାନର ପଥକୁ ନେଇଯାଏ। କାର୍ମିକ ଶିକ୍ଷା ବିନା କାହାରେ ଜ୍ଞାନ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ; ଶ୍ରୁତି ଓ ସ୍ମୃତିରେ ଉଲ୍ଲିଖିତ ଧର୍ମକୁ ନିୟମିତ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ଦେବତା, ପିତୃଗଣ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ଦାନ ଓ କ୍ରିୟାଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ; ଏହି କ୍ରିୟା ଦେବତା, ଋଷି, ପିତୃ ଓ ପିଶାଚମାନେ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ। ଅଧ୍ୟୟନ ଦ୍ୱାରା ଋଷିମାନେ, ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ହବି ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେ, ଅନ୍ନଦାନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣୀମାନେ, ଓ ବଳି ଦ୍ୱାରା ପିଶାଚମାନେ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ପଞ୍ଚ ଯଜ୍ଞ ପଞ୍ଚ ଘରସଂଧାର ଦୂରୀକରଣ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ: ଉକ୍ତଳ, ଚକ୍କି, ଚୁଲ୍ହା, ଘଡ଼ି, ଓ ଝାଡ଼ୁ। ଏହି ପଞ୍ଚ ଘରସଂଧା ଗୃହସ୍ଥଙ୍କର; ଏହା ଦ୍ୱାରା ସେ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି ପାପ ନାଶ ପାଇଁ ଏହି ପଞ୍ଚ ଯଜ୍ଞ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି। ଏକ ଲୋକ ଯଦି ବାଇଶି ଓ ଆଠଟି ସଂସ୍କାର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ଆତ୍ମାଗୁଣ ନାହିଁ, ସେ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହିପରି, ଯିଏ ଆତ୍ମାଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ସେ ଶାସ୍ତ୍ର ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ, ନିତ୍ୟ ଗୋବ୍ରାହ୍ମଣ ହିତେ ଧନ ବ୍ୟୟ କରିବା ଉଚିତ। ଗୋ, ଭୂମି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ବସ୍ତ୍ର, ସୁଗନ୍ଧ ଫୁଲ ଓ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଶୁଭଙ୍କୁ—ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ରୁଦ୍ର, ଅଗ୍ନି ଓ ଆତ୍ମା—ପୂଜିବା ଉଚିତ। ବ୍ରତ, ଉପବାସ, ନିୟମିତ କ୍ରିୟା ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ, ଇର୍ଷ୍ୟା ରହିତ ଭାବେ—ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟାତୀତ, ଶାନ୍ତ, ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଅବ୍ୟକ୍ତ, ନିତ୍ୟ, ବିଶ୍ୱରୂପୀ ବାସୁଦେବ—ସେଠାରୁ ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରକଟ ହୁଏ। ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଭଗବାନ୍, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବୃଷଭନାଥ, ଏଠି ଆଠ ବସୁ, ଏକାଦଶ ଗଣପତି, ଲୋକପାଳ, ପିତୃ ଓ ମାତୃମାନେ—ଏହି ଶକ୍ତିମାନେ ଚଳାଚଳ ସହିତ ବିବର୍ଣ୍ଣିତ; ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଚାରି ଜଣ, ଅବ୍ୟକ୍ତନାଥରେ ମୂଳ ରଖିଛନ୍ତି। ଓଁ, ଓଁ—ଯଦି ବ୍ରହ୍ମା, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବିଷ୍ଣୁ, କିମ୍ବା ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭେଦ ଛାଡ଼ି ପୂଜା କରାଯାଏ, ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ପୂଜିତ ହୁଏ। ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ପରମ ଧାମ ଓ ସମସ୍ତ ତିନିର ମୂଳ ବେଦର ରୂପରେ ନିର୍ମିତ; ତେଣୁ ପୂଷଣଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ତେଣୁ, ଅଗ୍ନି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାନି, ଦାନ, ବ୍ରତ, ଉପବାସ, ପାଠ, ହବି ଇତ୍ୟାଦି ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନ ଦେବା ଉଚିତ। ଯିଏ ନିୟମିତ କ୍ରିୟାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ବେଦାନ୍ତ, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ସ୍ମୃତିକୁ ମାନେ, ଏବଂ ଅଧର୍ମକୁ ସଦା ଭୟ କରେ, ସେଠାରେ ଏଠି ବା ପରଲୋକରେ କିଛି ଅପ୍ରାପ୍ୟ ନାହିଁ।